વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.23.1
तत्प्रयातं बलं घोरमशिवं शोणितोदकम्।
अभ्यवर्षन्महाघोरस्तुमुलो गर्दभारुणः ॥ ३.२३.१ ॥
આગળ વધતા તે ભયંકર, અશુભ સૈન્ય પર લોહીનું પાણી વરસ્યું; ગધેડાના રંગ જેવો લાલ, અતિ ભયંકર અને કોલાહલભર્યો તે વરસાદ હતો.
3.23.2
निपेतुस्तुरगास्तस्य रथयुक्ता महाजवाः।
समे पुष्पचिते देशे राजमार्गे यदृच्छया ॥ ३.२३.२ ॥
તેના રથોમાં જોડાયેલા અતિવેગવાન ઘોડા ફૂલોથી છવાયેલા સપાટ રાજમાર્ગ પર અચાનક પડી ગયા.
3.23.3
श्यामं रुधिरपर्यन्तं बभूव परिवेषणम्।
अलातचक्रप्रतिमं प्रतिगृह्य दिवाकरम् ॥ ३.२३.३ ॥
સૂર્યને પકડી લીધો હોય તેમ, સળગતા મશાલ-ચક્ર જેવું, લોહીની કિનારવાળું કાળું પરિવેષ (મંડળ) દેખાયું.
3.23.4
ततो ध्वजमुपागम्य हेमदण्डं समुच्छ्रितम्।
समाक्रम्य महाकायस्तस्थौ गृध्रः सुदारुणः ॥ ३.२३.४ ॥
પછી, ઊંચા સોનાના દંડવાળી ધ્વજા પાસે આવીને, તેના પર ચઢીને, વિશાળ શરીરવાળું અને અતિ ભયંકર એવું ગીધ ઊભું રહ્યું.
3.23.5
जनस्थानसमीपे च समाक्रम्य खरस्वनाः।
विस्वरान् विविधान् नादान् मांसादा मृगपक्षिणः ॥ ३.२३.५ ॥
જનસ્થાનની નજીક આવીને, કર્કશ સ્વરવાળા માંસાહારી મૃગો અને પક્ષીઓ અનેક પ્રકારના બેસૂરા ચીસાટ કરવા લાગ્યા.
3.23.6
व्याजह्रुरभिदीप्तायां दिशि वै भैरवस्वनम्।
अशिवं यातुधानानां शिवा घोरा महास्वनाः ॥ ३.२३.६ ॥
સળગતી દિશામાં તેઓ ભૈરવ ધ્વનિ કરવા લાગ્યા; રાક્ષસો માટે અશુભ, ભયંકર, મોટા અવાજવાળી શિયાળણીઓ ચીસો પાડવા લાગી.
3.23.7
प्रभिन्नगजसंकाशास्तोयशोणितधारिणः।
आकाशं तदनाकाशं चक्रुर्भीमाम्बुवाहकाः ॥ ३.२३.७ ॥
મદઝરતા હાથીઓ જેવા, પાણી અને લોહી વહન કરનારા ભયાનક મેઘોએ આકાશને આકાશ વગરનું કરી દીધું.
3.23.8
बभूव तिमिरं घोरमुद्धतं रोमहर्षणम्।
दिशो वा प्रदिशो वापि सुव्यक्तं न चकाशिरे ॥ ३.२३.८ ॥
ભયાનક, ઉગ્ર, રોમાંચ ઉપજાવનાર અંધકાર છવાયો; દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ સ્પષ્ટ પ્રકાશી નહીં.
3.23.9
क्षतजार्द्रसवर्णाभा संध्या कालं विना बभौ।
खरं चाभिमुखं नेदुस्तदा घोरा मृगाः खगाः ॥ ३.२३.९ ॥
લોહીથી ભીના રંગની સંધ્યા અસમયે દેખાઈ; ત્યારે ભયાનક પશુઓ અને પક્ષીઓ સામે કઠોર સ્વરે ચીસો પાડવા લાગ્યા.
3.23.10
कङ्कगोमायुगृध्राश्च चुक्रुशुर्भयशंसिनः।
नित्याशिवकरा युद्धे शिवा घोरनिदर्शनाः ॥ ३.२३.१० ॥
કંક, શિયાળ અને ગીધ ભયની સૂચના આપતા ચીસો પાડ્યા; યુદ્ધમાં સદા અમંગલ કરનારી, ભયાનક અપશુકન બતાવનારી શિયાળણીઓ પણ (ચીસ પાડી).
3.23.11
नेदुर्बलस्याभिमुखं ज्वालोद्गारिभिराननैः।
कबन्धः परिघाभासो दृश्यते भास्करान्तिके ॥ ३.२३.११ ॥
જ્વાળાઓ ઓકતા મુખોથી સેનાની સામે (તે) ગર્જ્યા; સૂર્યની નજીક પરિઘ જેવા આકારનો એક કબંધ દેખાયો.
3.23.12
जग्राह सूर्यं स्वर्भानुरपर्वणि महाग्रहः।
प्रवाति मारुतः शीघ्रं निष्प्रभोऽभूद् दिवाकरः ॥ ३.२३.१२ ॥
ગ્રહણ વિના મહાગ્રહ સ્વર્ભાનુએ સૂર્યને ગ્રસ્યો; પવન ઝડપથી વાયો, દિવાકર નિસ્તેજ થયો.
3.23.13
उत्पेतुश्च विना रात्रिं ताराः खद्योतसप्रभाः।
संलीनमीनविहगा नलिन्यः शुष्कपङ्कजाः ॥ ३.२३.१३ ॥
રાત્રિ વિના જ આગિયા જેવા પ્રકાશવાળા તારા ઊગ્યા; સૂકાં કમળોવાળા સરોવરોમાં માછલીઓ અને પક્ષીઓ સંતાઈ ગયાં.
3.23.14
तस्मिन् क्षणे बभूवुश्च विना पुष्पफलैर्द्रुमाः।
उद्धूतश्च विना वातं रेणुर्जलधरारुणः ॥ ३.२३.१४ ॥
તે ક્ષણે જ વૃક્ષો ફૂલ-ફળ વિનાનાં થઈ ગયાં; પવન વિના જ મેઘ જેવી લાલ ધૂળ ઊડી.
3.23.15
चीचीकूचीति वाश्यन्त्यो बभूवुस्तत्र सारिकाः।
उल्काश्चापि सनिर्घोषा निपेतुर्घोरदर्शनाः ॥ ३.२३.१५ ॥
ત્યાં સારિકાઓ 'ચીચી-કૂચી' એમ બૂમો પાડવા લાગી; ભયંકર દેખાવની ઉલ્કાઓ ગર્જના સાથે પડી.
3.23.16
प्रचचाल मही चापि सशैलवनकानना।
खरस्य च रथस्थस्य नर्दमानस्य धीमतः ॥ ३.२३.१६ ॥
પર્વતો, વનો અને કાનનો સાથે પૃથ્વી પણ ધ્રૂજી ઊઠી; રથ પર ઊભા રહી ગર્જના કરતા બુદ્ધિમાન ખરને કારણે.
3.23.17
प्राकम्पत भुजः सव्यः स्वरश्चास्यावसज्जत।
सास्रा सम्पद्यते दृष्टिः पश्यमानस्य सर्वतः ॥ ३.२३.१७ ॥
તેનો ડાબો હાથ ધ્રૂજ્યો; અવાજ રૂંધાયો; ચારે બાજુ જોતાં તેની દૃષ્ટિ આંસુથી ભરાઈ ગઈ.
3.23.18
ललाटे च रुजो जाता न च मोहान्न्यवर्तत।
तान् समीक्ष्य महोत्पातानुत्थितान् रोमहर्षणान् ॥ ३.२३.१८ ॥
કપાળમાં પીડા ઊઠી; મોહને કારણે તે પાછો ફર્યો નહીં. ઊઠેલા આ રોમાંચક મહોત્પાતો જોઈને પણ.
3.23.19
अब्रवीद् राक्षसान् सर्वान् प्रहसन् स खरस्तदा।
महोत्पातानिमान् सर्वानुत्थितान् घोरदर्शनान् ॥ ३.२३.१९ ॥
ત્યારે ખર હસતાં હસતાં બધા રાક્ષસોને બોલ્યો — ભયંકર દેખાતા આ બધા મહાઉત્પાતો ઊભા થયા છે.
3.23.20
न चिन्तयाम्यहं वीर्याद् बलवान् दुर्बलानिव।
तारा अपि शरैस्तीक्ष्णैः पातयेयं नभस्तलात् ॥ ३.२३.२० ॥
મારા પરાક્રમને કારણે હું તેમની ચિંતા કરતો નથી — બળવાન જેમ નિર્બળની કરતો નથી; મારા તીક્ષ્ણ બાણોથી આકાશમાંથી તારાઓને પણ પાડી શકું છું.
3.23.21
मृत्युं मरणधर्मेण संक्रुद्धो योजयाम्यहम्।
राघवं तं बलोत्सिक्तं भ्रातरं चापि लक्ष्मणम् ॥ ३.२३.२१ ॥
ક્રોધે ભરાઈને હું બળથી ગર્વિત એ રાઘવ (રામ)ને અને તેમના ભાઈ લક્ષ્મણને પણ મરણધર્મથી મૃત્યુ સાથે જોડી દઈશ.
3.23.22
अहत्वा सायकैस्तीक्ष्णैर्नोपावर्तितुमुत्सहे।
यन्निमित्तं तु रामस्य लक्ष्मणस्य विपर्ययः ॥ ३.२३.२२ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી માર્યા વિના હું પાછા ફરવા તૈયાર નથી — રામ અને લક્ષ્મણનું આ અનિષ્ટ જેના કારણે થયું તેમને.
3.23.23
सकामा भगिनीमेऽस्तु पीत्वा तु रुधिरं तयोः।
न क्वचित् प्राप्तपूर्वो मे संयुगेषु पराजयः ॥ ३.२३.२३ ॥
મારી બહેનની કામના પૂર્ણ થાઓ; તેમનું રક્ત પીને. યુદ્ધોમાં મને ક્યારેય પરાજય મળ્યો નથી.
3.23.24
युष्माकमेतत् प्रत्यक्षं नानृतं कथयाम्यहम्।
देवराजमपि क्रुद्धो मत्तैरावतगामिनम् ॥ ३.२३.२४ ॥
આ તમારી સૌની આંખ સામે પ્રત્યક્ષ છે; હું જૂઠું નથી બોલતો — ક્રોધે ભરાઉં તો મદમસ્ત ઐરાવત પર ચાલતા દેવરાજને પણ હું સામનો કરી શકું.
3.23.25
वज्रहस्तं रणे हन्यां किं पुनस्तौ च मानवौ।
सा तस्य गर्जितं श्रुत्वा राक्षसानां महाचमूः ॥ ३.२३.२५ ॥
યુદ્ધમાં વજ્રધારી ઇન્દ્રને પણ હું મારી શકું, તો પછી તે બે મનુષ્યોની તો વાત જ શી. તેની ગર્જના સાંભળીને રાક્ષસોની તે મહાસેના.
3.23.26
प्रहर्षमतुलं लेभे मृत्युपाशावपाशिता।
समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकांक्षिणः ॥ ३.२३.२६ ॥
મૃત્યુપાશે બંધાયેલી તે અતુલ હર્ષ પામી. યુદ્ધ જોવાની ઇચ્છાવાળા મહાત્માઓ એકઠા થયા.
3.23.27
ऋषयो देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः।
समेत्य चोचुः सहितास्तेऽन्योन्यं पुण्यकर्मणः ॥ ३.२३.२७ ॥
ઋષિઓ, દેવો, ગંધર્વો અને સિદ્ધો ચારણો સાથે મળીને એકબીજાને બોલ્યા — તે પુણ્યકર્મી લોકો.
3.23.28
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकानां ये च सम्मताः।
जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान् ॥ ३.२३.२८ ॥
ગાયો અને બ્રાહ્મણોનું કલ્યાણ થાઓ, અને લોકોમાં માન્ય છે તેમનું પણ કલ્યાણ થાઓ. યુદ્ધમાં રાઘવ પૌલસ્ત્ય રાક્ષસોને જીતો.
3.23.29
चक्रहस्तो यथा विष्णुः सर्वानसुरसत्तमान्।
एतच्चान्यच्च बहुशो ब्रुवाणाः परमर्षयः ॥ ३.२३.२९ ॥
ચક્રધારી વિષ્ણુ જેમ સર્વ શ્રેષ્ઠ અસુરોને જીત્યા, તેમ — આ અને બીજી ઘણી વાતો વારંવાર બોલતા પરમ ઋષિઓ.
3.23.30
जातकौतूहलास्तत्र विमानस्थाश्च देवताः।
ददृशुर्वाहिनीं तेषां राक्षसानां गतायुषाम् ॥ ३.२३.३० ॥
ત્યાં કુતૂહલથી ભરેલા વિમાનોમાં ઊભેલા દેવોએ આયુષ્ય પૂરું થયેલા તે રાક્ષસોની સેના જોઈ.
3.23.31
रथेन तु खरो वेगात् सैन्यस्याग्राद् विनिःसृतः।
श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर्विहंगमः ॥ ३.२३.३१ ॥
ખર વેગથી રથમાં સૈન્યના આગળના ભાગમાંથી બહાર નીકળ્યો. બાજની જેમ ચાલનારો, પહોળી ગરદનવાળો, યજ્ઞનો શત્રુ તે પક્ષીની જેમ ઊડ્યો.
3.23.32
दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः।
हेममाली महामाली सर्पास्यो रुधिराशनः ॥ ३.२३.३२ ॥
દુર્જય કરવીરાક્ષ, કઠોર કાલકાર્મુક, હેમમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન.
3.23.33
द्वादशैते महावीर्याः प्रतस्थुरभितः खरम्।
महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथस्त्रिशिरास्तथा।
चत्वार एते सेनाग्रे दूषणं पृष्ठतोऽन्वयुः ॥ ३.२३.३३ ॥
આ બાર મહાપરાક્રમી ખરની ચારે બાજુ ચાલ્યા. મહાકપાલ, સ્થૂલાક્ષ, પ્રમાથ અને ત્રિશિરા પણ; આ ચાર સેનાના અગ્રભાગમાં રહ્યા, દૂષણની પાછળ ચાલ્યા.
3.23.34
सा भीमवेगा समराभिकांक्षिणी
सुदारुणा राक्षसवीरसेना।
तौ राजपुत्रौ सहसाभ्युपेता
माला ग्रहाणामिव चन्द्रसूर्यौ ॥ ३.२३.३४ ॥
એ ભયંકર વેગવાળી, યુદ્ધની ઇચ્છા રાખતી, અતિ ભીષણ રાક્ષસ-વીરોની સેના એ બે રાજકુમારો પર અચાનક તૂટી પડી; ગ્રહોની માળા ચંદ્ર અને સૂર્ય પર આવે તેમ.