વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.24.1
आश्रमं प्रतियाते तु खरे खरपराक्रमे।
तानेवौत्पातिकान् रामः सह भ्रात्रा ददर्श ह ॥ ३.२४.१ ॥
ખર પોતાના પરાક્રમ સાથે આશ્રમ તરફ પાછો ગયો ત્યારે, રામે ભાઈ સાથે એ અપશુકનો જોયા.
3.24.2
तानुत्पातान् महाघोरान् रामो दृष्ट्वात्यमर्षणः।
प्रजानामहितान् दृष्ट्वा वाक्यं लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.२४.२ ॥
એ અત્યંત ભયાનક અપશુકનો જોઈને, એ પ્રજા માટે અહિતકારી છે એમ જાણીને, અતિશય અસહિષ્ણુ રામે લક્ષ્મણને આ વચન કહ્યું.
3.24.3
इमान् पश्य महाबाहो सर्वभूतापहारिणः।
समुत्थितान् महोत्पातान् संहर्तुं सर्वराक्षसान् ॥ ३.२४.३ ॥
હે મહાબાહુ, જુઓ, સર્વ જીવોનો નાશ કરનારા આ મહાન અપશુકનો ઊભા થયા છે; એ સર્વ રાક્ષસોના સંહારની સૂચના છે.
3.24.4
अमी रुधिरधारास्तु विसृजन्ते खरस्वनाः।
व्योम्नि मेघा निवर्तन्ते परुषा गर्दभारुणाः ॥ ३.२४.४ ॥
જુઓ, કર્કશ અવાજવાળા આ લોહીની ધારાઓ વહાવે છે; આકાશમાં ગધેડા જેવા લાલ, કઠોર મેઘો પાછા ફરી રહ્યા છે.
3.24.5
सधूमाश्च शराः सर्वे मम युद्धाभिनन्दिताः।
रुक्मपृष्ठानि चापानि विचेष्टन्ते विचक्षण ॥ ३.२४.५ ॥
હે વિચક્ષણ, મારાં બધાં બાણ ધૂમ્રયુક્ત અને યુદ્ધમાં આનંદિત છે; સોનેરી પીઠવાળાં ધનુષ્યો કંપી રહ્યાં છે.
3.24.6
यादृशा इह कूजन्ति पक्षिणो वनचारिणः।
अग्रतो नोऽभयं प्राप्तं संशयो जीवितस्य च ॥ ३.२४.६ ॥
અહીં વનમાં વિચરતાં પક્ષીઓ જે રીતે કૂજે છે, તે પરથી લાગે છે કે આગળ આપણને અભય મળ્યું છે, પણ જીવન પર સંશય છે.
3.24.7
सम्प्रहारस्तु सुमहान् भविष्यति न संशयः।
अयमाख्याति मे बाहुः स्फुरमाणो मुहुर्मुहुः ॥ ३.२४.७ ॥
નિશ્ચિતપણે એક મહાન યુદ્ધ થશે, એમાં સંશય નથી. મારો આ બાહુ વારંવાર ફરકી રહ્યો છે અને એ જ મને કહે છે.
3.24.8
संनिकर्षे तु नः शूर जयं शत्रोः पराजयम्।
सुप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते ॥ ३.२४.८ ॥
હે શૂર, નજીકના યુદ્ધમાં આપણી જીત અને શત્રુની હાર થશે; કારણ કે તારું મુખ અત્યંત તેજસ્વી અને પ્રસન્ન દેખાય છે.
3.24.9
उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण।
निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः ॥ ३.२४.९ ॥
હે લક્ષ્મણ, યુદ્ધ માટે તૈયાર થયેલા જેમનું મુખ નિસ્તેજ થાય છે, તેમનું આયુષ્ય ક્ષીણ થાય છે.
3.24.10
रक्षसां नर्दतां घोरः श्रूयतेऽयं महाध्वनिः।
आहतानां च भेरीणां राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ ३.२४.१० ॥
ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસોની ગર્જનાનો આ ભયંકર મહાનાદ સંભળાય છે; અને રાક્ષસો દ્વારા વગાડાતી ભેરીઓનો અવાજ પણ સંભળાય છે.
3.24.11
अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभमिच्छता।
आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता ॥ ३.२४.११ ॥
શુભ ઇચ્છનારા, આપત્તિની શંકા રાખનારા વિવેકી પુરુષે આવનારી સ્થિતિ માટે પહેલેથી જ વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
3.24.12
तस्माद् गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर्धनुर्धरः।
गुहामाश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसंकुलाम् ॥ ३.२४.१२ ॥
તેથી વૈદેહીને લઈને, હાથમાં બાણ અને ધનુષ્ય ધારણ કરીને, પર્વતની વૃક્ષોથી ભરેલી દુર્ગમ ગુફાનો આશ્રય લે.
3.24.13
प्रतिकूलितुमिच्छामि न हि वाक्यमिदं त्वया।
शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स मा चिरम् ॥ ३.२४.१३ ॥
તારા આ વચનનો હું વિરોધ કરવા ઇચ્છતો નથી. મારા પગના સોગંદ, વત્સ, વિલંબ કર્યા વિના જા.
3.24.14
त्वं हि शूरश्च बलवान् हन्या एतान् न संशयः।
स्वयं निहन्तुमिच्छामि सर्वानेव निशाचरान् ॥ ३.२४.१४ ॥
તું શૂરવીર અને બળવાન છે, આમને ચોક્કસ મારી શકે. પણ આ બધા નિશાચરોને હું પોતે જ મારવા ઇચ્છું છું.
3.24.15
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः सह सीतया।
शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत् ॥ ३.२४.१५ ॥
રામે આમ કહ્યું ત્યારે લક્ષ્મણ બાણ અને ધનુષ લઈને સીતા સાથે એ દુર્ગમ ગુફામાં ગયો.
3.24.16
तस्मिन् प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया।
हन्त निर्युक्तमित्युक्त्वा रामः कवचमाविशत् ॥ ३.२४.१६ ॥
લક્ષ્મણ સીતા સાથે એ ગુફામાં પ્રવેશ્યા પછી, રામે 'સારું, તૈયાર છું' કહીને કવચ ધારણ કર્યું.
3.24.17
स तेनाग्निनिकाशेन कवचेन विभूषितः।
बभूव रामस्तिमिरे महानग्निरिवोत्थितः ॥ ३.२४.१७ ॥
એ અગ્નિસમાન કવચથી શોભતો રામ, અંધકારમાં ઊઠેલા મહાન અગ્નિ જેવો થઈ ગયો.
3.24.18
स चापमुद्यम्य महच्छरानादाय वीर्यवान्।
सम्बभूवास्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन् दिशः ॥ ३.२४.१८ ॥
એ પરાક્રમી રામ મહાધનુષ્ય ઉઠાવી, ઘણા બાણ લઈને ત્યાં ઊભો રહ્યો; ધનુષ્યના ટંકારથી દિશાઓ ભરાઈ ગઈ.
3.24.19
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः।
समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकांक्षया ॥ ३.२४.१९ ॥
ત્યારે દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો સાથે મળ્યા; મહાત્માઓ યુદ્ધ જોવાની ઇચ્છાથી ભેગા થયા.
3.24.20
ऋषयश्च महात्मानो लोके ब्रह्मर्षिसत्तमाः।
समेत्य चोचुः सहितास्तेऽन्योन्यं पुण्यकर्मणः ॥ ३.२४.२० ॥
લોકના મહાત્મા ઋષિઓ અને શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મર્ષિઓ ભેગા થયા; પુણ્યકર્મી તેઓ સાથે મળીને એકબીજા સાથે બોલ્યા.
3.24.21
स्वस्ति गोब्राह्मणानां च लोकानां चेति संस्थिताः।
जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान् ॥ ३.२४.२१ ॥
ગાયો, બ્રાહ્મણો અને લોકોનું કલ્યાણ થાઓ એમ કહીને તેઓ ઊભા રહ્યા; યુદ્ધમાં રાઘવ પૌલસ્ત્ય રાક્ષસોને જીતે.
3.24.22
चक्रहस्तो यथा युद्धे सर्वानसुरपुंगवान्।
एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम् ॥ ३.२४.२२ ॥
યુદ્ધમાં ચક્રધારી જેમ બધા શ્રેષ્ઠ અસુરોને જીતે તેમ (આ પણ જીતે) એમ કહીને તેઓ એકબીજાને જોઈને ફરી બોલ્યા.
3.24.23
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।
एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति ॥ ३.२४.२३ ॥
ભયંકર કર્મ કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસો છે; અને ધર્માત્મા રામ એકલા છે — યુદ્ધ કેવી રીતે થશે?
3.24.24
जातकौतूहलास्तस्थुर्विमानस्थाश्च देवताः ॥ ३.२४.२४ ॥
કુતૂહલથી ભરેલા દેવો વિમાનોમાં ઊભા રહ્યા.
3.24.25
आविष्टं तेजसा रामं संग्रामशिरसि स्थितम्।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयाद् विव्यथिरे तदा ॥ ३.२४.२५ ॥
યુદ્ધના મોખરે તેજથી વ્યાપ્ત થઈને ઊભેલા રામને જોઈને ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓ ભયથી વ્યથિત થયાં.
3.24.26
रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव महात्मनः ॥ ३.२४.२६ ॥
અનાયાસે કર્મ કરનાર રામનું રૂપ અપ્રતિમ બન્યું; જાણે ક્રોધિત મહાત્મા રુદ્રનું રૂપ હોય.
3.24.27
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरचर्मायुधध्वजम् ॥ ३.२४.२७ ॥
પછી ગંભીર ગર્જના સાથે, ભયંકર ઢાલ, શસ્ત્ર અને ધ્વજવાળું સૈન્ય.
3.24.28
अनीकं यातुधानानां समन्तात् प्रत्यपद्यत।
वीरालापान् विसृजतामन्योन्यमभिगच्छताम् ॥ ३.२४.२८ ॥
રાક્ષસોનું સૈન્ય ચારે બાજુથી પ્રગટ થયું; વીરતાભર્યા પડકારો કરતાં એકબીજા તરફ આગળ વધતાં.
3.24.29
चापानि विस्फारयतां जृम्भतां चाप्यभीक्ष्णशः।
विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्दुभींश्चापि निघ्नताम् ॥ ३.२४.२९ ॥
ધનુષ્ય ખેંચતાં, વારંવાર બગાસાં ખાતાં, જોરથી ગર્જતાં અને દુંદુભિ વગાડતાં.
3.24.30
तेषां सुतुमुलः शब्दः पूरयामास तद् वनम्।
तेन शब्देन वित्रस्ताः श्वापदा वनचारिणः ॥ ३.२४.३० ॥
તેમનો અતિ ભયાનક કોલાહલ એ વનને ભરી દીધું; તે અવાજથી વનમાં ફરતાં હિંસક પશુઓ ત્રાસી ગયાં.
3.24.31
दुद्रुवुर्यत्र निःशब्दं पृष्ठतो नावलोकयन्।
तच्चानीकं महावेगं रामं समनुवर्तत ॥ ३.२४.३१ ॥
તેઓ શાંતિથી ભાગ્યા, પાછળ જોયા વિના; અને તે સેના અતિ વેગથી રામ તરફ આગળ વધી.
3.24.32
धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम्।
रामोऽपि चारयंश्चक्षुः सर्वतो रणपण्डितः ॥ ३.२४.३२ ॥
અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો ધારણ કરેલી, સાગર સમાન ગંભીર તે સેના હતી; અને રણપંડિત રામ પણ ચારે તરફ નજર ફેરવતા રહ્યા.
3.24.33
ददर्श खरसैन्यं तद् युद्धायाभिमुखो गतः।
वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान् ॥ ३.२४.३३ ॥
યુદ્ધ માટે સામે જઈને તેમણે ખરની તે સેના જોઈ; અને ભયંકર ધનુષ્ય ખેંચીને ભાથામાંથી બાણ કાઢ્યા.
3.24.34
क्रोधमाहारयत् तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम्।
दुष्प्रेक्ष्यश्चाभवत् क्रुद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ॥ ३.२४.३४ ॥
બધા રાક્ષસોના વધ માટે તેમણે તીવ્ર ક્રોધ ધારણ કર્યો; ક્રોધથી યુગાંતની અગ્નિ સમાન બળતા તેઓ જોવા અશક્ય બન્યા.
3.24.35
तं दृष्ट्वा तेजसाऽऽविष्टं प्राव्यथन् वनदेवताः।
तस्य रुष्टस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा।
दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः ॥ ३.२४.३५ ॥
તેમને તેજથી ભરેલા જોઈ વનદેવતાઓ ભયભીત થઈ ગઈ; ત્યારે ક્રોધિત રામનું રૂપ દક્ષના યજ્ઞનો નાશ કરવા તૈયાર પિનાકધારી શિવ જેવું દેખાયું.
3.24.36
तत्कार्मुकैराभरणै रथैश्च
तद्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः।
बभूव सैन्यं पिशिताशनानां
सूर्योदये नीलमिवाभ्रजालम् ॥ ३.२४.३६ ॥
ધનુષ્યો, આભૂષણો, રથો અને અગ્નિ સમાન રંગના બખ્તરોથી તે માંસભક્ષી રાક્ષસોની સેના સૂર્યોદયે ઘેરા વાદળોના સમૂહ જેવી બની.