वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.24.1
आश्रमं प्रतियाते तु खरे खरपराक्रमे।
तानेवौत्पातिकान् रामः सह भ्रात्रा ददर्श ह ॥ ३.२४.१ ॥
खर आश्रमाकडे परत गेल्यावर, रामाने आपल्या भावासह त्या अशुभ चिन्हांना पाहिले.
3.24.2
तानुत्पातान् महाघोरान् रामो दृष्ट्वात्यमर्षणः।
प्रजानामहितान् दृष्ट्वा वाक्यं लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.२४.२ ॥
ते अत्यंत भयंकर अपशकुन पाहून, ते प्रजेसाठी अहितकारक आहेत हे जाणून, अत्यंत संतप्त झालेला राम लक्ष्मणाला म्हणाला.
3.24.3
इमान् पश्य महाबाहो सर्वभूतापहारिणः।
समुत्थितान् महोत्पातान् संहर्तुं सर्वराक्षसान् ॥ ३.२४.३ ॥
हे महाबाहो, पाहा, सर्व प्राण्यांचा नाश करणारे हे महान अपशकुन उत्पन्न झाले आहेत; ते सर्व राक्षसांच्या संहाराचे सूचक आहेत.
3.24.4
अमी रुधिरधारास्तु विसृजन्ते खरस्वनाः।
व्योम्नि मेघा निवर्तन्ते परुषा गर्दभारुणाः ॥ ३.२४.४ ॥
हे पाहा, कर्कश आवाज करणारे हे रक्ताच्या धारा सोडत आहेत; आकाशात गाढवासारखे लालसर, कठोर मेघ परत फिरत आहेत.
3.24.5
सधूमाश्च शराः सर्वे मम युद्धाभिनन्दिताः।
रुक्मपृष्ठानि चापानि विचेष्टन्ते विचक्षण ॥ ३.२४.५ ॥
हे विचक्षणा, माझे सर्व बाण धुरकटलेले असून युद्धासाठी आनंदित आहेत; सोनेरी पाठीची धनुष्ये थरथरत आहेत.
3.24.6
यादृशा इह कूजन्ति पक्षिणो वनचारिणः।
अग्रतो नोऽभयं प्राप्तं संशयो जीवितस्य च ॥ ३.२४.६ ॥
येथे वनात फिरणारे पक्षी ज्या प्रकारे ओरडत आहेत, त्यावरून असे दिसते की पुढे आपल्याला अभय मिळाले आहे, पण जीवितावर संशय आहे.
3.24.7
सम्प्रहारस्तु सुमहान् भविष्यति न संशयः।
अयमाख्याति मे बाहुः स्फुरमाणो मुहुर्मुहुः ॥ ३.२४.७ ॥
निश्चितच एक महान युद्ध होईल, यात संशय नाही. माझा हा बाहू वारंवार स्फुरत आहे आणि तेच मला सांगत आहे.
3.24.8
संनिकर्षे तु नः शूर जयं शत्रोः पराजयम्।
सुप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते ॥ ३.२४.८ ॥
हे शूरा, जवळ आलेल्या युद्धात आपला विजय आणि शत्रूचा पराभव होईल; कारण तुझे मुख अत्यंत तेजस्वी आणि प्रसन्न दिसत आहे.
3.24.9
उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण।
निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः ॥ ३.२४.९ ॥
हे लक्ष्मणा, युद्धासाठी सिद्ध झालेल्यांपैकी ज्यांचे मुख निस्तेज होते, त्यांचे आयुष्य क्षीण होते.
3.24.10
रक्षसां नर्दतां घोरः श्रूयतेऽयं महाध्वनिः।
आहतानां च भेरीणां राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ ३.२४.१० ॥
क्रूर कर्मे करणाऱ्या राक्षसांच्या गर्जनेचा हा भयंकर महानाद ऐकू येत आहे; आणि राक्षसांनी वाजवलेल्या भेरींचा नादही ऐकू येत आहे.
3.24.11
अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभमिच्छता।
आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता ॥ ३.२४.११ ॥
शुभ इच्छिणाऱ्या, आपत्तीची शंका बाळगणाऱ्या विवेकी माणसाने पुढे येणाऱ्या गोष्टीसाठी आधीच व्यवस्था करली पाहिजे.
3.24.12
तस्माद् गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर्धनुर्धरः।
गुहामाश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसंकुलाम् ॥ ३.२४.१२ ॥
म्हणून वैदेहीला घेऊन, हाती बाण व धनुष्य धारण करून, पर्वताच्या वृक्षांनी गजबजलेल्या दुर्गम गुहेचा आश्रय घे.
3.24.13
प्रतिकूलितुमिच्छामि न हि वाक्यमिदं त्वया।
शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स मा चिरम् ॥ ३.२४.१३ ॥
तुझ्या या वचनाला मी विरोध करू इच्छित नाही. माझ्या पायांची शपथ, वत्सा, विलंब न करता जा.
3.24.14
त्वं हि शूरश्च बलवान् हन्या एतान् न संशयः।
स्वयं निहन्तुमिच्छामि सर्वानेव निशाचरान् ॥ ३.२४.१४ ॥
तू शूर आणि बलवान आहेस, यांना निःसंशय मारू शकशील. परंतु या सर्व निशाचरांना मी स्वतःच मारू इच्छितो.
3.24.15
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः सह सीतया।
शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत् ॥ ३.२४.१५ ॥
रामाने असे सांगितल्यावर लक्ष्मण बाण आणि धनुष्य घेऊन सीतेसह त्या दुर्गम गुहेत गेला.
3.24.16
तस्मिन् प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया।
हन्त निर्युक्तमित्युक्त्वा रामः कवचमाविशत् ॥ ३.२४.१६ ॥
लक्ष्मण सीतेसह त्या गुहेत प्रवेशल्यावर, 'ठीक, सज्ज आहे' असे म्हणून रामाने कवच धारण केले.
3.24.17
स तेनाग्निनिकाशेन कवचेन विभूषितः।
बभूव रामस्तिमिरे महानग्निरिवोत्थितः ॥ ३.२४.१७ ॥
त्या अग्निसमान कवचाने शोभलेला राम अंधारात उठलेल्या महान अग्नीसारखा दिसू लागला.
3.24.18
स चापमुद्यम्य महच्छरानादाय वीर्यवान्।
सम्बभूवास्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन् दिशः ॥ ३.२४.१८ ॥
तो पराक्रमी राम महाधनुष्य उचलून, बाण घेऊन तेथे उभा राहिला; धनुष्याच्या टणत्काराने दिशा भरून गेल्या.
3.24.19
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः।
समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकांक्षया ॥ ३.२४.१९ ॥
तेव्हा देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण एकत्र आले; महात्मे युद्ध पाहण्याच्या इच्छेने जमले.
3.24.20
ऋषयश्च महात्मानो लोके ब्रह्मर्षिसत्तमाः।
समेत्य चोचुः सहितास्तेऽन्योन्यं पुण्यकर्मणः ॥ ३.२४.२० ॥
लोकातील महात्मे ऋषी आणि श्रेष्ठ ब्रह्मर्षी एकत्र आले; पुण्यकर्मी ते सर्व एकमेकांशी बोलले.
3.24.21
स्वस्ति गोब्राह्मणानां च लोकानां चेति संस्थिताः।
जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान् ॥ ३.२४.२१ ॥
गाई, ब्राह्मण आणि लोकांचे कल्याण होवो असे म्हणत ते उभे राहिले; युद्धात राघव पौलस्त्य राक्षसांवर विजय मिळवो.
3.24.22
चक्रहस्तो यथा युद्धे सर्वानसुरपुंगवान्।
एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम् ॥ ३.२४.२२ ॥
युद्धात चक्रधारी जसे सर्व श्रेष्ठ असुरांना जिंकतात तसे (हाही जिंको) असे म्हणून ते एकमेकांकडे पाहून पुन्हा बोलले.
3.24.23
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।
एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति ॥ ३.२४.२३ ॥
भयंकर कर्म करणारे चौदा हजार राक्षस आहेत; आणि धर्मात्मा राम एकटाच आहे — युद्ध कसे होईल?
3.24.24
जातकौतूहलास्तस्थुर्विमानस्थाश्च देवताः ॥ ३.२४.२४ ॥
कुतूहलाने भरलेले देव विमानांत उभे राहिले.
3.24.25
आविष्टं तेजसा रामं संग्रामशिरसि स्थितम्।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयाद् विव्यथिरे तदा ॥ ३.२४.२५ ॥
युद्धाच्या अग्रभागी तेजाने व्याप्त होऊन उभ्या असलेल्या रामाला पाहून तेव्हा सर्व प्राणी भयाने व्यथित झाले.
3.24.26
रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव महात्मनः ॥ ३.२४.२६ ॥
सहजपणे कर्म करणाऱ्या रामाचे रूप अप्रतिम झाले; जणू क्रुद्ध महात्मा रुद्राचे रूप.
3.24.27
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरचर्मायुधध्वजम् ॥ ३.२४.२७ ॥
मग गंभीर गर्जनेसह, भयंकर ढाल, शस्त्रे व ध्वजांनी युक्त सेना.
3.24.28
अनीकं यातुधानानां समन्तात् प्रत्यपद्यत।
वीरालापान् विसृजतामन्योन्यमभिगच्छताम् ॥ ३.२४.२८ ॥
राक्षसांची सेना चहूबाजूंनी प्रकट झाली; वीरोचित ललकारी देत एकमेकांकडे चालून येत होती.
3.24.29
चापानि विस्फारयतां जृम्भतां चाप्यभीक्ष्णशः।
विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्दुभींश्चापि निघ्नताम् ॥ ३.२४.२९ ॥
धनुष्ये ताणत, वारंवार जांभई देत, मोठ्याने गर्जना करत आणि दुंदुभी वाजवत.
3.24.30
तेषां सुतुमुलः शब्दः पूरयामास तद् वनम्।
तेन शब्देन वित्रस्ताः श्वापदा वनचारिणः ॥ ३.२४.३० ॥
त्यांच्या भयंकर गोंधळाने ते वन भरून गेले; त्या आवाजाने वनात फिरणारे हिंस्र पशू घाबरले.
3.24.31
दुद्रुवुर्यत्र निःशब्दं पृष्ठतो नावलोकयन्।
तच्चानीकं महावेगं रामं समनुवर्तत ॥ ३.२४.३१ ॥
ते शांतपणे पळाले, मागे वळून न पाहता; आणि ती सेना अत्यंत वेगाने रामाच्या दिशेने पुढे सरकली.
3.24.32
धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम्।
रामोऽपि चारयंश्चक्षुः सर्वतो रणपण्डितः ॥ ३.२४.३२ ॥
अनेक प्रकारची शस्त्रे धारण केलेली, सागरासारखी गंभीर ती सेना होती; आणि रणपंडित राम हेही सर्वत्र नजर फिरवत राहिले.
3.24.33
ददर्श खरसैन्यं तद् युद्धायाभिमुखो गतः।
वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान् ॥ ३.२४.३३ ॥
युद्धासाठी समोर जाऊन त्यांनी खराचे ते सैन्य पाहिले; आणि भयंकर धनुष्य ताणून भात्यातून बाण काढले.
3.24.34
क्रोधमाहारयत् तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम्।
दुष्प्रेक्ष्यश्चाभवत् क्रुद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ॥ ३.२४.३४ ॥
सर्व राक्षसांचा वध करण्यासाठी त्यांनी तीव्र क्रोध धारण केला; क्रोधाने युगांताच्या अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित होऊन ते पाहण्यास कठीण झाले.
3.24.35
तं दृष्ट्वा तेजसाऽऽविष्टं प्राव्यथन् वनदेवताः।
तस्य रुष्टस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा।
दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः ॥ ३.२४.३५ ॥
त्यांना तेजाने भरलेले पाहून वनदेवता भयभीत झाल्या; तेव्हा क्रुद्ध रामाचे रूप दक्षाचा यज्ञ नष्ट करण्यास उद्यत झालेल्या पिनाकधारी शिवासारखे दिसले.
3.24.36
तत्कार्मुकैराभरणै रथैश्च
तद्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः।
बभूव सैन्यं पिशिताशनानां
सूर्योदये नीलमिवाभ्रजालम् ॥ ३.२४.३६ ॥
धनुष्ये, अलंकार, रथ आणि अग्नीसारख्या रंगाच्या चिलखतांनी ते मांसभक्षक राक्षसांचे सैन्य सूर्योदयाला निळ्या मेघसमूहासारखे झाले.