વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.25.1
अवष्टब्धधनुं रामं क्रुद्धं तं रिपुघातिनम्।
ददर्शाश्रममागम्य खरः सह पुरःसरैः ॥ ३.२५.१ ॥
ધનુષ્ય દૃઢપણે પકડીને ઊભેલા, ક્રોધિત, શત્રુસંહારક રામને ખરે પોતાના અગ્રગામી સૈનિકો સાથે આશ્રમે આવીને જોયા.
3.25.2
तं दृष्ट्वा सगुणं चापमुद्यम्य खरनिःस्वनम्।
रामस्याभिमुखं सूतं चोद्यतामित्यचोदयत् ॥ ३.२५.२ ॥
રામને જોઈને, દોરી ચડાવેલું ધનુષ્ય ઉપાડીને, ખરના ગર્જન સાથે, રામ સામે રથ ચલાવવાનો આદેશ ખરે સારથિને આપ્યો.
3.25.3
स खरस्याज्ञया सूतस्तुरगान् समचोदयत्।
यत्र रामो महाबाहुरेको धुन्वन् धनुः स्थितः ॥ ३.२५.३ ॥
ખરની આજ્ઞાથી તે સારથિએ ઘોડાઓને પૂરી ઝડપે હાંક્યા; જ્યાં મહાબાહુ રામ એકલા ઊભા રહીને ધનુષ્ય હલાવી રહ્યા હતા ત્યાં.
3.25.4
तं तु निष्पतितं दृष्ट्वा सर्वतो रजनीचराः।
मुञ्चमाना महानादं सचिवाः पर्यवारयन् ॥ ३.२५.४ ॥
તેને આગળ ધસતો જોઈને ચારે તરફથી રજનીચર (રાક્ષસો) મોટી ગર્જના કરતા, તેના સચિવોએ તેને ઘેરી લીધો.
3.25.5
स तेषां यातुधानानां मध्ये रथगतः खरः।
बभूव मध्ये ताराणां लोहिताङ्ग इवोदितः ॥ ३.२५.५ ॥
તે યાતુધાનો વચ્ચે રથમાં બેઠેલો ખર તારાઓની વચ્ચે લાલ શરીરવાળો મંગળ ઉદય પામ્યો હોય તેમ લાગ્યો.
3.25.6
ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्।
अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः ॥ ३.२५.६ ॥
પછી ખરે હજાર બાણોથી અપ્રતિમ બળવાન રામને પીડિત કરીને યુદ્ધમાં મોટી ગર્જના કરી.
3.25.7
ततस्तं भीमधन्वानं क्रुद्धाः सर्वे निशाचराः।
रामं नानाविधैः शस्त्रैरभ्यवर्षन्त दुर्जयम् ॥ ३.२५.७ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા બધા નિશાચરોએ એ ભયંકર ધનુર્ધારી, અજેય રામ પર અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રોનો વરસાદ વરસાવ્યો.
3.25.8
मुद्गरैरायसैः शूलैः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः।
राक्षसाः समरे शूरं निजघ्नू रोषतत्पराः ॥ ३.२५.८ ॥
લોખંડની ગદા, શૂળ, ભાલા, તલવાર અને કુહાડીઓ વડે ક્રોધે ભરાયેલા રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં એ શૂરવીરને પ્રહાર કર્યા.
3.25.9
ते बलाहकसंकाशा महाकाया महाबलाः।
अभ्यधावन्त काकुत्स्थं रथैर्वाजिभिरेव च ॥ ३.२५.९ ॥
કાળા વાદળો જેવા, વિશાળ શરીરવાળા અને મહાબળવાન એ રાક્ષસો રથો અને ઘોડાઓ સાથે કાકુત્સ્થ રામ તરફ દોડી ગયા.
3.25.10
गजैः पर्वतकूटाभै रामं युद्धे जिघांसवः।
ते रामे शरवर्षाणि व्यसृजन् रक्षसां गणाः ॥ ३.२५.१० ॥
પર્વતશિખર જેવા હાથીઓ પર સવાર થઈ યુદ્ધમાં રામને મારવાની ઇચ્છાથી રાક્ષસોના ટોળાંએ રામ પર બાણોની વર્ષા કરી.
3.25.11
शैलेन्द्रमिव धाराभिर्वर्षमाणा महाघनाः।
सर्वैः परिवृतो रामो राक्षसैः क्रूरदर्शनैः ॥ ३.२५.११ ॥
મહામેઘ જેમ પર્વતરાજ પર ધારાઓ વરસાવે, તેમ ક્રૂર રૂપવાળા સર્વ રાક્ષસોથી રામ ઘેરાઈ ગયા.
3.25.12
तिथिष्विव महादेवो वृतः पारिषदां गणैः।
तानि मुक्तानि शस्त्राणि यातुधानैः स राघवः ॥ ३.२५.१२ ॥
તિથિના દિવસોમાં મહાદેવ જેમ પોતાના પાર્ષદગણોથી ઘેરાયેલા હોય છે, તેમ રાક્ષસોએ છોડેલાં એ શસ્ત્રોની વચ્ચે એ રાઘવ હતા.
3.25.13
प्रतिजग्राह विशिखैर्नद्योघानिव सागरः।
स तैः प्रहरणैर्घोरैर्भिन्नगात्रो न विव्यथे ॥ ३.२५.१३ ॥
નદીઓના પ્રવાહને જેમ સાગર ઝીલે છે, તેમ તેમણે બાણો ઝીલ્યાં. એ ભયંકર શસ્ત્રોથી શરીર વીંધાયું છતાં તેઓ વ્યથિત ન થયા.
3.25.14
रामः प्रदीप्तैर्बहुभिर्वज्रैरिव महाचलः।
स विद्धः क्षतजादिग्धः सर्वगात्रेषु राघवः ॥ ३.२५.१४ ॥
મહાન પર્વત પર અનેક સળગતાં વજ્ર પડે તેમ રામ વીંધાયા. તેમનું આખું શરીર લોહીથી લથપથ થઈ ગયું.
3.25.15
बभूव रामः संध्याभ्रैर्दिवाकर इवावृतः।
विषेदुर्देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ ३.२५.१५ ॥
રામ સાંજના વાદળોથી ઢંકાયેલા સૂર્ય જેવા થયા. દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ દુઃખી થયા.
3.25.16
एकं सहस्रैर्बहुभिस्तदा दृष्ट्वा समावृतम्।
ततो रामस्तु संक्रुद्धो मण्डलीकृतकार्मुकः ॥ ३.२५.१६ ॥
હજારો વડે ઘેરાયેલા એકલા રામને જોઈ રામ અતિશય ક્રોધે ભરાયા અને ધનુષ્ય વર્તુળાકાર તાણ્યું.
3.25.17
ससर्ज निशितान् बाणान् शतशोऽथ सहस्रशः।
दुरावारान् दुर्विषहान् कालपाशोपमान् रणे ॥ ३.२५.१७ ॥
પછી રામે સેંકડો અને હજારો તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યાં. તે રોકી ન શકાય એવાં, સહન ન થઈ શકે એવાં અને યુદ્ધમાં કાળપાશ સમાન હતાં.
3.25.18
मुमोच लीलया कङ्कपत्रान् काञ्चनभूषणान्।
ते शराः शत्रुसैन्येषु मुक्ता रामेण लीलया ॥ ३.२५.१८ ॥
રામે સહેલાઈથી સોનાથી શણગારેલાં, કંક પક્ષીનાં પીંછાંવાળાં બાણો છોડ્યાં. રામે સહેલાઈથી છોડેલાં તે બાણો શત્રુસેનામાં જઈ પડ્યાં.
3.25.19
आददू रक्षसां प्राणान् पाशाः कालकृता इव।
भित्त्वा राक्षसदेहांस्तांस्ते शरा रुधिराप्लुताः ॥ ३.२५.१९ ॥
કાળે બિછાવેલા પાશની જેમ એ બાણોએ રાક્ષસોના પ્રાણ હરી લીધા. રાક્ષસોના દેહ વીંધીને તે લોહીથી લથપથ થયાં.
3.25.20
अन्तरिक्षगता रेजुर्दीप्ताग्निसमतेजसः।
असंख्येयास्तु रामस्य सायकाश्चापमण्डलात् ॥ ३.२५.२० ॥
આકાશમાં ગતિ કરતા એ બાણો પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન તેજથી ઝળહળ્યાં. રામના ધનુષ્યમંડળમાંથી અસંખ્ય બાણ છૂટ્યાં.
3.25.21
विनिष्पेतुरतीवोग्रा रक्षःप्राणापहारिणः।
तैर्धनूंषि ध्वजाग्राणि चर्माणि कवचानि च ॥ ३.२५.२१ ॥
રાક્ષસોના પ્રાણ હરનારાં અતિ ભયંકર બાણ છૂટ્યાં. તેમનાથી ધનુષ્ય, ધ્વજાઓના અગ્રભાગ, ઢાલો અને કવચ છિન્નભિન્ન થયાં.
3.25.22
बाहून् सहस्ताभरणानूरून् करिकरोपमान्।
चिच्छेद रामः समरे शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.२५.२२ ॥
રામે યુદ્ધમાં આભૂષણો સહિતના હાથ અને હાથીની સૂંઢ જેવી સાથળો સેંકડો અને હજારો વાર કાપી નાખી.
3.25.23
हयान् काञ्चनसंनाहान् रथयुक्तान् ससारथीन्।
गजांश्च सगजारोहान् सहयान् सादिनस्तदा ॥ ३.२५.२३ ॥
સોનાના કવચવાળા ઘોડા, રથમાં જોડાયેલા, સારથિ સહિત; હાથીઓ અને તેમના મહાવતો સહિત; ઘોડાઓ સહિત ઘોડેસવારો ત્યારે (નાશ પામ્યા).
3.25.24
चिच्छिदुर्बिभिदुश्चैव रामबाणा गुणच्युताः।
पदातीन् समरे हत्वा ह्यनयद् यमसादनम् ॥ ३.२५.२४ ॥
પ્રત્યંચામાંથી છૂટેલાં રામનાં બાણોએ કાપ્યું, વીંધ્યું. યુદ્ધમાં પાયદળને હણીને તેમને યમલોક મોકલ્યા.
3.25.25
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।
भीममार्तस्वरं चक्रुश्छिद्यमाना निशाचराः ॥ ३.२५.२५ ॥
ત્યારે નાલીક અને નારાચ બાણો વડે, તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળા અને વિકર્ણી બાણો વડે છિન્ન થતા નિશાચરોએ ભયંકર આર્તનાદ કર્યો.
3.25.26
तत्सैन्यं विविधैर्बाणैरर्दितं मर्मभेदिभिः।
न रामेण सुखं लेभे शुष्कं वनमिवाग्निना ॥ ३.२५.२६ ॥
રામના વિવિધ મર્મભેદી બાણોથી પીડિત થયેલી તે સેના, અગ્નિથી બળેલા સૂકા વનની જેમ, રામ વડે સુખ પામી શકી નહીં.
3.25.27
केचिद् भीमबलाः शूराः प्रासान् शूलान् परश्वधान्।
चिक्षिपुः परमक्रुद्धा रामाय रजनीचराः ॥ ३.२५.२७ ॥
કેટલાક ભયંકર બળવાન શૂરવીર નિશાચરોએ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને રામ પર પ્રાસ, શૂળ અને પરશુ ફેંક્યા.
3.25.28
तेषां बाणैर्महाबाहुः शस्त्राण्यावार्य वीर्यवान्।
जहार समरे प्राणांश्चिच्छेद च शिरोधरान् ॥ ३.२५.२८ ॥
મહાબાહુ અને પરાક્રમી રામે પોતાના બાણોથી તેમના શસ્ત્રો રોકીને, યુદ્ધમાં તેમના પ્રાણ હરી લીધા અને તેમની ડોક કાપી નાખી.
3.25.29
ते छिन्नशिरसः पेतुश्छिन्नचर्मशरासनाः।
सुपर्णवातविक्षिप्ता जगत्यां पादपा यथा ॥ ३.२५.२९ ॥
માથાં કપાયેલા, ઢાલ અને ધનુષ્ય તૂટેલા તેઓ, ગરુડની પાંખોના વાયુથી ઉખડેલા વૃક્ષોની જેમ ધરતી પર પડ્યા.
3.25.30
अवशिष्टाश्च ये तत्र विषण्णास्ते निशाचराः।
खरमेवाभ्यधावन्त शरणार्थं शराहताः ॥ ३.२५.३० ॥
ત્યાં બચેલા તે નિશાચરો, ખિન્ન અને બાણોથી ઘાયલ થઈને, શરણ મેળવવા ખરની તરફ જ દોડ્યા.
3.25.31
तान् सर्वान् धनुरादाय समाश्वास्य च दूषणः।
अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धः क्रुद्धं क्रुद्ध इवान्तकः ॥ ३.२५.३१ ॥
દૂષણે ધનુષ્ય લઈ તે સૌને આશ્વાસન આપ્યું અને અત્યંત ક્રોધે ભરાઈ ક્રોધિત યમની જેમ ધસી ગયો.
3.25.32
निवृत्तास्तु पुनः सर्वे दूषणाश्रयनिर्भयाः।
राममेवाभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः ॥ ३.२५.३२ ॥
પરંતુ તેઓ બધા પાછા ફરીને, દૂષણના આશ્રયથી નિર્ભય બનીને, સાલ અને તાડ વૃક્ષો તથા શિલાઓને શસ્ત્ર બનાવી રામ પર જ ધસી આવ્યા.
3.25.33
शूलमुद्गरहस्ताश्च पाशहस्ता महाबलाः।
सृजन्तः शरवर्षाणि शस्त्रवर्षाणि संयुगे ॥ ३.२५.३३ ॥
શૂળ અને ગદા હાથમાં લઈ, પાશ ધારણ કરેલા મહાબળવાન રાક્ષસો યુદ્ધમાં બાણો અને શસ્ત્રોની વર્ષા વરસાવતા રહ્યા.
3.25.34
द्रुमवर्षाणि मुञ्चन्तः शिलावर्षाणि राक्षसाः।
तद् बभूवाद्भुतं युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ३.२५.३४ ॥
વૃક્ષો અને શિલાઓની વર્ષા કરતા રાક્ષસોએ તે યુદ્ધને અદ્ભુત, કોલાહલભર્યું અને રોમાંચક બનાવ્યું.
3.25.35
रामस्यास्य महाघोरं पुनस्तेषां च रक्षसाम्।
ते समन्तादभिक्रुद्धा राघवं पुनरार्दयन् ॥ ३.२५.३५ ॥
રામ અને તે રાક્ષસો વચ્ચે ફરી તે અતિ ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું. તેઓ ચારે બાજુથી અત્યંત ક્રોધે ભરાઈ રાઘવને ફરી પીડવા લાગ્યા.
3.25.36
ततः सर्वा दिशो दृष्ट्वा प्रदिशश्च समावृताः।
राक्षसैः सर्वतः प्राप्तैः शरवर्षाभिरावृतः ॥ ३.२५.३६ ॥
ત્યારે બધી દિશાઓ અને પેટા દિશાઓને ચારે બાજુથી આવેલા રાક્ષસોથી ભરાયેલી જોઈને રામ બાણોની વર્ષાથી ઘેરાઈ ગયા.
3.25.37
स कृत्वा भैरवं नादमस्त्रं परमभास्वरम्।
समयोजयद् गान्धर्वं राक्षसेषु महाबलः ॥ ३.२५.३७ ॥
તે મહાબળવાને ભયંકર ગર્જના કરીને, અત્યંત તેજસ્વી ગાંધર્વ અસ્ત્ર રાક્ષસો સામે પ્રયોજ્યું.
3.25.38
ततः शरसहस्राणि निर्ययुश्चापमण्डलात्।
सर्वा दश दिशो बाणैरापूर्यन्त समागतैः ॥ ३.२५.३८ ॥
ત્યારે ધનુષ્યના મંડળમાંથી હજારો બાણ નીકળ્યા; આવી પહોંચેલા તે બાણોથી દસેય દિશાઓ ભરાઈ ગઈ.
3.25.39
नाददानं शरान् घोरान् विमुञ्चन्तं शरोत्तमान्।
विकर्षमाणं पश्यन्ति राक्षसास्ते शरार्दिताः ॥ ३.२५.३९ ॥
બાણોથી પીડિત થયેલા તે રાક્ષસો જુએ છે કે તે ભયંકર બાણ લીધા વિના જ ઉત્તમ બાણ છોડતો અને ધનુષ્ય ખેંચતો રહે છે.
3.25.40
शरान्धकारमाकाशमावृणोत् सदिवाकरम्।
बभूवावस्थितो रामः प्रक्षिपन्निव तान् शरान् ॥ ३.२५.४० ॥
બાણોના અંધકારે સૂર્ય સહિત આકાશને ઢાંકી દીધું; રામ ત્યાં ઊભા રહીને જાણે તે બાણો છોડી રહ્યા હતા.
3.25.41
युगपत्पतमानैश्च युगपच्च हतैर्भृशम्।
युगपत्पतितैश्चैव विकीर्णा वसुधाभवत् ॥ ३.२५.४१ ॥
એકસાથે પડતા, એકસાથે માર્યા જતા અને એકસાથે ઢળી પડેલા (રાક્ષસો)થી પૃથ્વી વિખેરાયેલી બની ગઈ.
3.25.42
निहताः पतिताः क्षीणाश्छिन्ना भिन्ना विदारिताः।
तत्र तत्र स्म दृश्यन्ते राक्षसास्ते सहस्रशः ॥ ३.२५.४२ ॥
માર્યા ગયેલા, પડેલા, ક્ષીણ થયેલા, કપાયેલા, ભાંગેલા અને ફાટી ગયેલા એ રાક્ષસો હજારોની સંખ્યામાં ઠેર ઠેર દેખાતા હતા.
3.25.43
सोष्णीषैरुत्तमाङ्गैश्च साङ्गदैर्बाहुभिस्तथा।
ऊरुभिर्बाहुभिश्छिन्नैर्नानारूपैर्विभूषणैः ॥ ३.२५.४३ ॥
પાઘડી સહિતનાં માથાં, બાજુબંધ સહિતના હાથ, તેમજ જાંઘો અને બાહુઓ કપાઈને, વિવિધ આભૂષણોથી શોભતા પડેલા હતા.
3.25.44
हयैश्च द्विपमुख्यैश्च रथैर्भिन्नैरनेकशः।
चामरव्यजनैश्छत्रैर्ध्वजैर्नानाविधैरपि ॥ ३.२५.४४ ॥
ઘોડા, મુખ્ય હાથીઓ, અને અનેક રીતે ભાંગેલા રથો, ચામર, પંખા, છત્રો અને વિવિધ પ્રકારની ધ્વજાઓ પણ (પડેલી હતી).
3.25.45
रामेण बाणाभिहतैर्विच्छिन्नैः शूलपट्टिशैः।
खड्गैः खण्डीकृतैः प्रासैर्विकीर्णैश्च परश्वधैः ॥ ३.२५.४५ ॥
રામના બાણોથી ઘાયલ, કપાયેલા શૂળ અને પટ્ટિશ, ટુકડા કરેલી તલવારો, વિખરાયેલા પ્રાસ અને પરશુ.
3.25.46
चूर्णिताभिः शिलाभिश्च शरैश्चित्रैरनेकशः।
विच्छिन्नैः समरे भूमिर्विस्तीर्णाभूद् भयंकरा ॥ ३.२५.४६ ॥
ચૂર્ણ થયેલા પથ્થરો, અનેક પ્રકારનાં વિચિત્ર બાણો અને યુદ્ધમાં કપાયેલાં શબોથી ભૂમિ પથરાઈને ભયંકર બની ગઈ.
3.25.47
तान् दृष्ट्वा निहतान् सर्वे राक्षसाः परमातुराः।
न तत्र चलितुं शक्ता रामं परपुरंजयम् ॥ ३.२५.४७ ॥
તેમને બધાને હણાયેલા જોઈને સર્વ રાક્ષસો અત્યંત વ્યાકુળ થઈ ગયા; શત્રુનગરોને જીતનાર રામની સામે ત્યાં તેઓ હલી પણ ન શક્યા.