વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
निहतं दूषणं दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह।
खरस्याप्यभवत् त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ ३.२८.१ ॥
યુદ્ધમાં ત્રિશિરા સાથે દૂષણ હણાયેલો જોઈ અને રામનો પરાક્રમ જોઈ ખરને પણ ભય થયો.
3.28.2
स दृष्ट्वा राक्षसं सैन्यमविषह्यं महाबलम्।
हतमेकेन रामेण दूषणस्त्रिशिरा अपि ॥ ३.२८.२ ॥
તેણે અજેય મહાબલી રાક્ષસસેનાને એકલા રામ વડે હણાયેલી જોઈ; દૂષણ અને ત્રિશિરા પણ હણાયા.
3.28.3
तद्बलं हतभूयिष्ठं विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः।
आससाद खरो रामं नमुचिर्वासवं यथा ॥ ३.२८.३ ॥
પોતાની સેનાનો મોટો ભાગ હણાયેલો જોઈ ઉદાસ મનવાળો રાક્ષસ ખર, નમુચિ જેમ ઇન્દ્ર પાસે ગયો તેમ રામ પાસે ગયો.
3.28.4
विकृष्य बलवच्चापं नाराचान् रक्तभोजनान्।
खरश्चिक्षेप रामाय क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ ३.२८.४ ॥
બળવાન ધનુષ્ય ખેંચીને ખરે રામ પર રક્તભોજી નારાચ બાણ છોડ્યા; તે જાણે ક્રોધિત ઝેરી સર્પો હતા.
3.28.5
ज्यां विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षयास्त्राणि दर्शयन्।
चचार समरे मार्गान् शरै रथगतः खरः ॥ ३.२८.५ ॥
ધનુષ્યની દોરી વારંવાર હલાવતો, કુશળતાથી અસ્ત્રો બતાવતો, રથમાં બેઠેલો ખર યુદ્ધમાં બાણો વડે માર્ગ બનાવતો ફર્યો.
3.28.6
स सर्वाश्च दिशो बाणैः प्रदिशश्च महारथः।
पूरयामास तं दृष्ट्वा रामोऽपि सुमहद् धनुः ॥ ३.२८.६ ॥
એ મહારથીએ બાણોથી બધી દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ ભરી દીધી; તે જોઈ રામે પણ પોતાનું મહાન ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
3.28.7
स सायकैर्दुर्विषहैर्विस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः।
नभश्चकाराविवरं पर्जन्य इव वृष्टिभिः ॥ ३.२८.७ ॥
તેણે અસહ્ય, અગ્નિના તણખા જેવા બાણોથી, વાદળ વરસાદથી ભરે તેમ આકાશને અંતર વિના ભરી દીધું.
3.28.8
तद् बभूव शितैर्बाणैः खररामविसर्जितैः।
पर्याकाशमनाकाशं सर्वतः शरसंकुलम् ॥ ३.२८.८ ॥
ખર અને રામે છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી તે બધી બાજુ બાણોથી ભરાઈ ગયું, આકાશમાં ખાલી જગ્યા ન રહી.
3.28.9
शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते।
अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः सम्प्रयुध्यतोः ॥ ३.२८.९ ॥
બાણોની જાળથી ઢંકાયેલો સૂર્ય ત્યારે પ્રકાશતો ન હતો, કારણ કે બંને એકબીજાને મારવાના આવેગથી લડી રહ્યા હતા.
3.28.10
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।
आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ३.२८.१० ॥
પછી યુદ્ધમાં તેણે નાલીક, નારાચ અને તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળા વિકર્ણી બાણોથી રામ પર પ્રહાર કર્યો, જેમ અંકુશથી મહાન હાથીને મારવામાં આવે.
3.28.11
तं रथस्थं धनुष्पाणिं राक्षसं पर्यवस्थितम्।
ददृशुः सर्वभूतानि पाशहस्तमिवान्तकम् ॥ ३.२८.११ ॥
રથ પર ઊભેલા, હાથમાં ધનુષ્ય ધરાવતા, દૃઢપણે ઊભેલા તે રાક્ષસને સર્વ પ્રાણીઓએ જોયો, જાણે હાથમાં પાશ ધરેલા યમ.
3.28.12
हन्तारं सर्वसैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम्।
परिश्रान्तं महासत्त्वं मेने रामं खरस्तदा ॥ ३.२८.१२ ॥
સમગ્ર સેનાનો સંહારક, પરાક્રમમાં દૃઢપણે ઊભેલા, થાકેલા છતાં મહાસત્વ રામને ત્યારે ખરે માન્યા.
3.28.13
तं सिंहमिव विक्रान्तं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
दृष्ट्वा नोद्विजते रामः सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.२८.१३ ॥
સિંહ જેવો પરાક્રમી અને સિંહની ચાલે ચાલનાર તે ખરને જોઈને પણ રામ વિચલિત ન થયા, જેમ સિંહ નાના મૃગને જોઈને વિચલિત થતો નથી.
3.28.14
ततः सूर्यनिकाशेन रथेन महता खरः।
आससादाथ तं रामं पतङ्ग इव पावकम् ॥ ३.२८.१४ ॥
ત્યારે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી મહાન રથ પર ખર રામ પાસે આવ્યો, જેમ પતંગિયું અગ્નિ પાસે જાય છે.
3.28.15
ततोऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे महात्मनः।
खरश्चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्तलाघवम् ॥ ३.२८.१५ ॥
ત્યારે ખરે મહાત્મા રામનું બાણસહિત ધનુષ્ય મૂઠ પાસે કાપી નાખ્યું, પોતાની હાથની ચપળતા બતાવતાં.
3.28.16
स पुनस्त्वपरान् सप्त शरानादाय मर्मणि।
निजघान रणे क्रुद्धः शक्राशनिसमप्रभान् ॥ ३.२८.१६ ॥
પછી તેણે ક્રોધે ભરાઈને બીજા સાત બાણ લઈને યુદ્ધમાં રામના મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કર્યો; તે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન ચમકતા હતા.
3.28.17
ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्।
अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः ॥ ३.२८.१७ ॥
પછી હજાર બાણોથી અપ્રતિમ બળવાન રામને પીડિત કરીને ખર યુદ્ધમાં મોટો ગર્જનાર કર્યો.
3.28.18
ततस्तत्प्रहतं बाणैः खरमुक्तैः सुपर्वभिः।
पपात कवचं भूमौ रामस्यादित्यवर्चसम् ॥ ३.२८.१८ ॥
પછી ખરે છોડેલા ગાંઠવાળા બાણોથી પ્રહાર પામીને રામનું સૂર્ય સમાન ચમકતું કવચ ભૂમિ પર પડ્યું.
3.28.19
स शरैरर्पितः क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राघवः।
रराज समरे रामो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ३.२८.१९ ॥
બાણોથી સર્વ અંગોમાં વિંધાયેલા એ રાઘવ ક્રોધે યુદ્ધમાં ધુમાડા વગરના અગ્નિ જેમ ઝળહળ્યા.
3.28.20
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं रामः शत्रुनिबर्हणः।
चकारान्ताय स रिपोः सज्यमन्यन्महद्धनुः ॥ ३.२८.२० ॥
ત્યારે શત્રુસંહારક રામે શત્રુના અંત માટે ગંભીર ટંકાર સાથે બીજું મહાન ધનુષ્ય પ્રત્યંચા ચઢાવ્યું.
3.28.21
सुमहद् वैष्णवं यत् तदतिसृष्टं महर्षिणा।
वरं तद् धनुरुद्यम्य खरं समभिधावत ॥ ३.२८.२१ ॥
મહર્ષિએ આપેલું એ અતિ મહાન વૈષ્ણવ ધનુષ્ય ઉઠાવીને રામ ખર તરફ દોડ્યા.
3.28.22
ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः।
चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम् ॥ ३.२८.२२ ॥
ત્યારે અતિ ક્રોધે ભરાયેલા રામે યુદ્ધમાં સોનેરી પાંખો અને સીધી ગાંઠોવાળા બાણોથી ખરનો ધ્વજ છેદી નાખ્યો.
3.28.23
स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः।
जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया ॥ ३.२८.२३ ॥
જોવામાં સુંદર એ સુવર્ણ ધ્વજ અનેક ટુકડા થઈને ધરતી પર પડ્યો; જાણે દેવતાઓની આજ્ઞાથી સૂર્ય પૃથ્વી પર ઊતર્યો હોય.
3.28.24
तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः।
विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः ॥ ३.२८.२४ ॥
ક્રોધિત ખરે મર્મજ્ઞ હોવાથી ચાર બાણોથી રામના અંગોમાં, ખાસ કરીને હૃદયમાં, મહાવત હાથીને ભાલાથી વીંધે તેમ વીંધ્યા.
3.28.25
स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः।
विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम् ॥ ३.२८.२५ ॥
ખરના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા ઘણા બાણોથી વીંધાયેલા રામનું શરીર લોહીથી ભીંજાઈ ગયું અને તેઓ અત્યંત ક્રોધિત થયા.
3.28.26
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः संगृह्य परमाहवे।
मुमोच परमेष्वासः षट् शरानभिलक्षितान् ॥ ३.२८.२६ ॥
ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એ પરમ ધનુર્ધરે મહાયુદ્ધમાં ધનુષ્ય ઉપાડીને લક્ષ્ય સાધેલા છ બાણ છોડ્યા.
3.28.27
शिरस्येकेन बाणेन द्वाभ्यां बाह्वोरथार्पयत् ।
त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्च वक्षस्यभिजघान ह ॥ ३.२८.२७ ॥
એક બાણથી માથા પર, બે બાણથી ભુજાઓ પર પ્રહાર કર્યો; પછી અર્ધચંદ્રાકાર અણીવાળા ત્રણ બાણોથી છાતીમાં પ્રહાર કર્યો.
3.28.28
ततः पश्चान्महातेजा नाराचान् भास्करोपमान्।
जघान राक्षसं क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान् ॥ ३.२८.२८ ॥
પછી મહાતેજસ્વી રામે ક્રોધિત થઈ સૂર્ય જેવા ચમકતા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા તેર નારાચ બાણોથી તે રાક્ષસ પર પ્રહાર કર્યો.
3.28.29
रथस्य युगमेकेन चतुर्भिः शबलान् हयान्।
षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खरसारथेः ॥ ३.२८.२९ ॥
એક બાણથી રથનું જુવાળ, ચાર બાણોથી ચિત્તદાર ઘોડા અને છઠ્ઠા બાણથી યુદ્ધમાં ખરના સારથિનું માથું કાપ્યું.
3.28.30
त्रिभिस्त्रिवेणून् बलवान् द्वाभ्यामक्षं महाबलः।
द्वादशेन तु बाणेन खरस्य सशरं धनुः ॥ ३.२८.३० ॥
બળવાન રામે ત્રણ બાણોથી ત્રણ દંડવાળા ધ્વજ, બે બાણોથી ધરી અને બારમા બાણથી ખરનું ધનુષ્ય, તેના બાણ સહિત, કાપ્યું.
3.28.31
छित्त्वा वज्रनिकाशेन राघवः प्रहसन्निव।
त्रयोदशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम् ॥ ३.२८.३१ ॥
વજ્ર સમાન બાણથી કાપીને, જાણે હસતાં હસતાં, ઇન્દ્રસમાન રાઘવે યુદ્ધમાં તેરમા બાણથી ખરને વીંધ્યો.
3.28.32
प्रभग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।
गदापाणिरवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरस्तदा ॥ ३.२८.३२ ॥
ધનુષ તૂટેલું, રથવિહીન, ઘોડા મરાયેલા, સારથિ હણાયેલો, હાથમાં ગદા લઈને ખર ત્યારે કૂદીને ભૂમિ પર ઊભો રહ્યો.
3.28.33
तत् कर्म रामस्य महारथस्य
समेत्य देवाश्च महर्षयश्च।
अपूजयन् प्राञ्जलयः प्रहृष्टा-
स्तदा विमानाग्रगताः समेताः ॥ ३.२८.३३ ॥
મહારથી રામના તે કર્મને દેવો અને મહર્ષિઓએ એકત્ર થઈ, હર્ષપૂર્વક, હાથ જોડીને, ત્યારે વિમાનોના અગ્રભાગે ઊભા રહી પૂજ્યું.