वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
निहतं दूषणं दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह।
खरस्याप्यभवत् त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ ३.२८.१ ॥
युद्धात त्रिशिरासह दूषण मारला गेलेला पाहून आणि रामाचा पराक्रम पाहून खरालाही भय वाटले.
3.28.2
स दृष्ट्वा राक्षसं सैन्यमविषह्यं महाबलम्।
हतमेकेन रामेण दूषणस्त्रिशिरा अपि ॥ ३.२८.२ ॥
त्याने अजेय महाबली राक्षससेना एकट्या रामाकडून मारली गेलेली पाहिली; दूषण आणि त्रिशिराही मारले गेले.
3.28.3
तद्बलं हतभूयिष्ठं विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः।
आससाद खरो रामं नमुचिर्वासवं यथा ॥ ३.२८.३ ॥
आपले सैन्य बहुतांश मारले गेलेले पाहून विमनस्क झालेला राक्षस खर, नमुची जसा इंद्राजवळ गेला तसा रामाजवळ गेला.
3.28.4
विकृष्य बलवच्चापं नाराचान् रक्तभोजनान्।
खरश्चिक्षेप रामाय क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ ३.२८.४ ॥
बलवान धनुष्य ओढून खराने रामावर रक्तभक्षी नाराच बाण सोडले; ते जणू कोपलेले विषारी साप होते.
3.28.5
ज्यां विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षयास्त्राणि दर्शयन्।
चचार समरे मार्गान् शरै रथगतः खरः ॥ ३.२८.५ ॥
धनुष्याची दोरी वारंवार हलवत, कौशल्याने अस्त्रे दाखवत, रथावर बसलेला खर युद्धात बाणांनी मार्ग तयार करत फिरला.
3.28.6
स सर्वाश्च दिशो बाणैः प्रदिशश्च महारथः।
पूरयामास तं दृष्ट्वा रामोऽपि सुमहद् धनुः ॥ ३.२८.६ ॥
त्या महारथ्याने बाणांनी सर्व दिशा आणि उपदिशा भरून टाकल्या; ते पाहून रामानेही आपले महान धनुष्य उचलले.
3.28.7
स सायकैर्दुर्विषहैर्विस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः।
नभश्चकाराविवरं पर्जन्य इव वृष्टिभिः ॥ ३.२८.७ ॥
त्याने असह्य, अग्निकणांसारख्या बाणांनी, मेघ पावसाने भरून टाकतो तसे आकाश अंतर न ठेवता भरून टाकले.
3.28.8
तद् बभूव शितैर्बाणैः खररामविसर्जितैः।
पर्याकाशमनाकाशं सर्वतः शरसंकुलम् ॥ ३.२८.८ ॥
खर आणि रामाने सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी ते सर्वत्र बाणांनी भरले, आकाशात मोकळी जागाच उरली नाही.
3.28.9
शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते।
अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः सम्प्रयुध्यतोः ॥ ३.२८.९ ॥
बाणांच्या जाळ्याने झाकलेला सूर्य तेव्हा प्रकाशत नव्हता, कारण दोघे एकमेकांना मारण्याच्या आवेशाने लढत होते.
3.28.10
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।
आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ३.२८.१० ॥
मग रणांगणात त्याने नालीक, नाराच आणि तीक्ष्ण टोकांच्या विकर्णी बाणांनी रामावर प्रहार केला, जसा अंकुशाने मोठ्या हत्तीवर प्रहार करतात.
3.28.11
तं रथस्थं धनुष्पाणिं राक्षसं पर्यवस्थितम्।
ददृशुः सर्वभूतानि पाशहस्तमिवान्तकम् ॥ ३.२८.११ ॥
रथावर उभा राहिलेल्या, हातात धनुष्य घेतलेल्या त्या राक्षसाला सर्व प्राण्यांनी पाहिले, जणू हातात पाश घेतलेला यमच.
3.28.12
हन्तारं सर्वसैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम्।
परिश्रान्तं महासत्त्वं मेने रामं खरस्तदा ॥ ३.२८.१२ ॥
सर्व सैन्याचा संहारक, पराक्रमात दृढ राहिलेल्या, थकलेल्या तरी महासत्त्व अशा रामाला तेव्हा खराने जाणले.
3.28.13
तं सिंहमिव विक्रान्तं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
दृष्ट्वा नोद्विजते रामः सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.२८.१३ ॥
सिंहासारखा पराक्रमी आणि सिंहासारखी चाल असलेल्या त्या खराला पाहूनही राम विचलित झाला नाही, जसा सिंह लहान हरिणाला पाहून विचलित होत नाही.
3.28.14
ततः सूर्यनिकाशेन रथेन महता खरः।
आससादाथ तं रामं पतङ्ग इव पावकम् ॥ ३.२८.१४ ॥
तेव्हा सूर्यासारख्या तेजस्वी मोठ्या रथातून खर रामाजवळ आला, जसा पतंग अग्नीजवळ जातो.
3.28.15
ततोऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे महात्मनः।
खरश्चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्तलाघवम् ॥ ३.२८.१५ ॥
तेव्हा खराने महात्मा रामाचे बाणासहित धनुष्य मुठीजवळ तोडले, आपले हस्तकौशल्य दाखवत.
3.28.16
स पुनस्त्वपरान् सप्त शरानादाय मर्मणि।
निजघान रणे क्रुद्धः शक्राशनिसमप्रभान् ॥ ३.२८.१६ ॥
मग तो रागाने आणखी सात बाण घेऊन युद्धात रामाच्या मर्मस्थानी मारता झाला; ते इंद्राच्या वज्रासारखे तेजस्वी होते.
3.28.17
ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्।
अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः ॥ ३.२८.१७ ॥
मग हजार बाणांनी अतुलनीय पराक्रमी रामाला पीडित करून खर युद्धात मोठी गर्जना करता झाला.
3.28.18
ततस्तत्प्रहतं बाणैः खरमुक्तैः सुपर्वभिः।
पपात कवचं भूमौ रामस्यादित्यवर्चसम् ॥ ३.२८.१८ ॥
मग खराने सोडलेल्या गाठी असलेल्या बाणांनी घायाळ होऊन रामाचे सूर्यासारखे तेजस्वी कवच भूमीवर पडले.
3.28.19
स शरैरर्पितः क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राघवः।
रराज समरे रामो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ३.२८.१९ ॥
बाणांनी सर्वांगांत विद्ध झालेले ते राघव क्रोधाने युद्धात धूररहित अग्नीसारखे तेजाने चमकले.
3.28.20
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं रामः शत्रुनिबर्हणः।
चकारान्ताय स रिपोः सज्यमन्यन्महद्धनुः ॥ ३.२८.२० ॥
मग शत्रुसंहारक राम शत्रूच्या अंतासाठी गंभीर टणत्कार करणारे दुसरे मोठे धनुष्य सज्ज करते झाले.
3.28.21
सुमहद् वैष्णवं यत् तदतिसृष्टं महर्षिणा।
वरं तद् धनुरुद्यम्य खरं समभिधावत ॥ ३.२८.२१ ॥
महर्षींनी दिलेले ते अत्यंत मोठे वैष्णव धनुष्य उचलून राम खराच्या दिशेने धावला.
3.28.22
ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः।
चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम् ॥ ३.२८.२२ ॥
मग अत्यंत संतापलेल्या रामाने युद्धात सोनेरी पंख आणि सरळ पेरांच्या बाणांनी खराचा ध्वज छेदला.
3.28.23
स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः।
जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया ॥ ३.२८.२३ ॥
पाहण्यास सुंदर असा तो सोन्याचा ध्वज अनेक तुकडे होऊन भूमीवर कोसळला; जणू देवांच्या आज्ञेने सूर्यच पृथ्वीवर उतरला.
3.28.24
तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः।
विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः ॥ ३.२८.२४ ॥
संतापलेल्या खराने मर्मज्ञ असल्याने चार बाणांनी रामाच्या अवयवांवर, विशेषतः छातीत, माहूत हत्तीला भाल्यांनी टोचतो तसे विंधले.
3.28.25
स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः।
विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम् ॥ ३.२८.२५ ॥
खराच्या धनुष्यातून सुटलेल्या अनेक बाणांनी विद्ध झालेले राम रक्ताने भिजलेल्या देहाने अत्यंत संतप्त झाले.
3.28.26
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः संगृह्य परमाहवे।
मुमोच परमेष्वासः षट् शरानभिलक्षितान् ॥ ३.२८.२६ ॥
धनुर्धरांत श्रेष्ठ असलेल्या त्या परम धनुर्धराने त्या महायुद्धात धनुष्य घेऊन लक्ष्य साधलेले सहा बाण सोडले.
3.28.27
शिरस्येकेन बाणेन द्वाभ्यां बाह्वोरथार्पयत् ।
त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्च वक्षस्यभिजघान ह ॥ ३.२८.२७ ॥
एका बाणाने डोक्यावर, दोन बाणांनी बाहूंवर आणि नंतर अर्धचंद्राकार टोकांच्या तीन बाणांनी छातीवर प्रहार केला.
3.28.28
ततः पश्चान्महातेजा नाराचान् भास्करोपमान्।
जघान राक्षसं क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान् ॥ ३.२८.२८ ॥
नंतर महातेजस्वी रामांनी संतप्त होऊन सूर्यासारखे चमकणारे, दगडावर धार लावलेले तेरा नाराच बाण त्या राक्षसावर सोडले.
3.28.29
रथस्य युगमेकेन चतुर्भिः शबलान् हयान्।
षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खरसारथेः ॥ ३.२८.२९ ॥
एका बाणाने रथाचा जू, चार बाणांनी ठिपक्यांचे घोडे आणि सहाव्या बाणाने युद्धात खराच्या सारथ्याचे मस्तक छेदले.
3.28.30
त्रिभिस्त्रिवेणून् बलवान् द्वाभ्यामक्षं महाबलः।
द्वादशेन तु बाणेन खरस्य सशरं धनुः ॥ ३.२८.३० ॥
बलवान रामांनी तीन बाणांनी तीन दांडक्यांच्या ध्वजा, दोन बाणांनी आस आणि बाराव्या बाणाने खराचे धनुष्य त्यावरील बाणासह तोडले.
3.28.31
छित्त्वा वज्रनिकाशेन राघवः प्रहसन्निव।
त्रयोदशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम् ॥ ३.२८.३१ ॥
वज्रासारख्या बाणाने छेदून, हसल्यासारखे करून, इंद्रासमान राघवाने युद्धात तेराव्या बाणाने खराला भेदले.
3.28.32
प्रभग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।
गदापाणिरवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरस्तदा ॥ ३.२८.३२ ॥
धनुष्य तुटलेला, रथहीन, घोडे मारलेले, सारथी मारलेला, हातात गदा घेतलेला खर तेव्हा उडी मारून भूमीवर उभा राहिला.
3.28.33
तत् कर्म रामस्य महारथस्य
समेत्य देवाश्च महर्षयश्च।
अपूजयन् प्राञ्जलयः प्रहृष्टा-
स्तदा विमानाग्रगताः समेताः ॥ ३.२८.३३ ॥
महारथी रामाच्या त्या कर्माचा देव आणि महर्षींनी एकत्र येऊन, आनंदाने, हात जोडून, तेव्हा विमानाच्या अग्रभागी उभे राहून गौरव केला.