ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
निहतं दूषणं दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह।
खरस्याप्यभवत् त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ ३.२८.१ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਸਮੇਤ ਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਖਰ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰ ਲੱਗਾ।
3.28.2
स दृष्ट्वा राक्षसं सैन्यमविषह्यं महाबलम्।
हतमेकेन रामेण दूषणस्त्रिशिरा अपि ॥ ३.२८.२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਅਜੇਯ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੀ ਗਈ ਵੇਖਿਆ; ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
3.28.3
तद्बलं हतभूयिष्ठं विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः।
आससाद खरो रामं नमुचिर्वासवं यथा ॥ ३.२८.३ ॥
ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਉਦਾਸ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਖਰ, ਜਿਵੇਂ ਨਮੁਚਿ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ।
3.28.4
विकृष्य बलवच्चापं नाराचान् रक्तभोजनान्।
खरश्चिक्षेप रामाय क्रुद्धानाशीविषानिव ॥ ३.२८.४ ॥
ਬਲਵਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਖਰ ਨੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਖ਼ੂਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣ ਛੱਡੇ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਿਖੀ ਸੱਪ ਸਨ।
3.28.5
ज्यां विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षयास्त्राणि दर्शयन्।
चचार समरे मार्गान् शरै रथगतः खरः ॥ ३.२८.५ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਅਸਤ੍ਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਖਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
3.28.6
स सर्वाश्च दिशो बाणैः प्रदिशश्च महारथः।
पूरयामास तं दृष्ट्वा रामोऽपि सुमहद् धनुः ॥ ३.२८.६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ।
3.28.7
स सायकैर्दुर्विषहैर्विस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः।
नभश्चकाराविवरं पर्जन्य इव वृष्टिभिः ॥ ३.२८.७ ॥
ਉਸਨੇ ਅਸਹਿ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚੰਗਿਆੜੀਆਂ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਬੱਦਲ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
3.28.8
तद् बभूव शितैर्बाणैः खररामविसर्जितैः।
पर्याकाशमनाकाशं सर्वतः शरसंकुलम् ॥ ३.२८.८ ॥
ਖਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨਾ ਰਹੀ।
3.28.9
शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते।
अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः सम्प्रयुध्यतोः ॥ ३.२८.९ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੂਰਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ।
3.28.10
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।
आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥ ३.२८.१० ॥
ਫਿਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਲੀਕ, ਨਾਰਾਚ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਵਿਕਰਣੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.28.11
तं रथस्थं धनुष्पाणिं राक्षसं पर्यवस्थितम्।
ददृशुः सर्वभूतानि पाशहस्तमिवान्तकम् ॥ ३.२८.११ ॥
ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਲਈ ਯਮ ਹੋਵੇ।
3.28.12
हन्तारं सर्वसैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम्।
परिश्रान्तं महासत्त्वं मेने रामं खरस्तदा ॥ ३.२८.१२ ॥
ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜ੍ਹਾ, ਥੱਕਿਆ ਪਰ ਮਹਾਨ ਸਾਹਸ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖਰ ਨੇ ਸਮਝਿਆ।
3.28.13
तं सिंहमिव विक्रान्तं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
दृष्ट्वा नोद्विजते रामः सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.२८.१३ ॥
ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਚਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਖਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਰਾਮ ਵਿਚਲਿਤ ਨਾ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਛੋਟੇ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
3.28.14
ततः सूर्यनिकाशेन रथेन महता खरः।
आससादाथ तं रामं पतङ्ग इव पावकम् ॥ ३.२८.१४ ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਵੱਡੇ ਰਥ ਤੇ ਖਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.28.15
ततोऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे महात्मनः।
खरश्चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्तलाघवम् ॥ ३.२८.१५ ॥
ਫਿਰ ਖਰ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦਾ ਤੀਰ ਸਮੇਤ ਧਨੁਸ਼ ਮੁੱਠ ਕੋਲੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੀ ਹੱਥ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
3.28.16
स पुनस्त्वपरान् सप्त शरानादाय मर्मणि।
निजघान रणे क्रुद्धः शक्राशनिसमप्रभान् ॥ ३.२८.१६ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਮਾਰੇ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
3.28.17
ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्।
अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः ॥ ३.२८.१७ ॥
ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰਕੇ ਖਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।
3.28.18
ततस्तत्प्रहतं बाणैः खरमुक्तैः सुपर्वभिः।
पपात कवचं भूमौ रामस्यादित्यवर्चसम् ॥ ३.२८.१८ ॥
ਫਿਰ ਖਰ ਦੇ ਛੱਡੇ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਕਵਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.28.19
स शरैरर्पितः क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राघवः।
रराज समरे रामो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ३.२८.१९ ॥
ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਉਹ ਰਾਘਵ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
3.28.20
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं रामः शत्रुनिबर्हणः।
चकारान्ताय स रिपोः सज्यमन्यन्महद्धनुः ॥ ३.२८.२० ॥
ਫਿਰ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ਕ ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣਿਆ।
3.28.21
सुमहद् वैष्णवं यत् तदतिसृष्टं महर्षिणा।
वरं तद् धनुरुद्यम्य खरं समभिधावत ॥ ३.२८.२१ ॥
ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਮ ਖਰ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
3.28.22
ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः।
चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम् ॥ ३.२८.२२ ॥
ਫਿਰ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਖਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.28.23
स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः।
जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया ॥ ३.२८.२३ ॥
ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਝੰਡਾ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਤਰਿਆ ਹੋਵੇ।
3.28.24
तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः।
विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः ॥ ३.२८.२४ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਖਰ ਨੇ ਮਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
3.28.25
स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः।
विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम् ॥ ३.२८.२५ ॥
ਖਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
3.28.26
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः संगृह्य परमाहवे।
मुमोच परमेष्वासः षट् शरानभिलक्षितान् ॥ ३.२८.२६ ॥
ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਰਮ ਧਨੁਰਧਰ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧੇ ਛੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
3.28.27
शिरस्येकेन बाणेन द्वाभ्यां बाह्वोरथार्पयत् ।
त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्च वक्षस्यभिजघान ह ॥ ३.२८.२७ ॥
ਇੱਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਦੋ ਨਾਲ ਬਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਅਰਧਚੰਦਰਾਕਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ।
3.28.28
ततः पश्चान्महातेजा नाराचान् भास्करोपमान्।
जघान राक्षसं क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान् ॥ ३.२८.२८ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਤੇਰਾਂ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
3.28.29
रथस्य युगमेकेन चतुर्भिः शबलान् हयान्।
षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खरसारथेः ॥ ३.२८.२९ ॥
ਇੱਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਰਥ ਦਾ ਜੂਲਾ, ਚਾਰ ਨਾਲ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖਰ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ।
3.28.30
त्रिभिस्त्रिवेणून् बलवान् द्वाभ्यामक्षं महाबलः।
द्वादशेन तु बाणेन खरस्य सशरं धनुः ॥ ३.२८.३० ॥
ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦੰਡ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ, ਦੋ ਨਾਲ ਧੁਰਾ, ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਬਾਣ ਨਾਲ ਖਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਬਾਣ ਸਮੇਤ ਕੱਟਿਆ।
3.28.31
छित्त्वा वज्रनिकाशेन राघवः प्रहसन्निव।
त्रयोदशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम् ॥ ३.२८.३१ ॥
ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਿਆਂ, ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਬਾਣ ਨਾਲ ਖਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
3.28.32
प्रभग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।
गदापाणिरवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरस्तदा ॥ ३.२८.३२ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਿਆ, ਰੱਥੋਂ ਵਿਹੂਣਾ, ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਸਾਰਥੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲਈ ਖਰ ਉਦੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
3.28.33
तत् कर्म रामस्य महारथस्य
समेत्य देवाश्च महर्षयश्च।
अपूजयन् प्राञ्जलयः प्रहृष्टा-
स्तदा विमानाग्रगताः समेताः ॥ ३.२८.३३ ॥
ਮਹਾਰਥੀ ਰਾਮ ਦੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।