বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम्।
मृदुपूर्वं महातेजाः परुषं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२९.१ ॥
কিন্তু রথহীন, হাতে গদা নিয়ে দাঁড়িয়ে থাকা খরকে মহাতেজস্বী রাম প্রথমে কোমলভাবে, পরে কঠোর বাক্যে সম্বোধন করলেন।
3.29.2
गजाश्वरथसम्बाधे बले महति तिष्ठता।
कृतं ते दारुणं कर्म सर्वलोकजुगुप्सितम् ॥ ३.२९.२ ॥
হাতি, ঘোড়া ও রথে পূর্ণ এই মহাসেনায় দাঁড়িয়ে তুমি যে ভয়ংকর কর্ম করেছ, তা সর্বলোকের নিন্দিত।
3.29.3
उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत् ।
त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति ॥ ३.२९.३ ॥
প্রাণীদের ভয়দাতা, নিষ্ঠুর ও পাপকর্মকারী ব্যক্তি ত্রিলোকের ঈশ্বর হলেও টিকে থাকতে পারে না।
3.29.4
कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर।
तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम् ॥ ३.२९.४ ॥
হে নিশাচর! যে লোকবিরুদ্ধ কর্ম করে, তাকে ঘরে আসা দুষ্ট ও ভয়ংকর সাপের মতো সবাই হত্যা করে।
3.29.5
लोभात् पापानि कुर्वाणः कामाद् वा यो न बुध्यते।
हृष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव ॥ ३.२९.५ ॥
লোভ বা কামনার বশে যে পাপ করে এবং তা বুঝতে পারে না, সে আনন্দে তার বিনাশকে দেখে, যেমন ব্রাহ্মণী করকফল দেখে।
3.29.6
वसतो दण्डकारण्ये तापसान् धर्मचारिणः।
किं नु हत्वा महाभागान् फलं प्राप्स्यसि राक्षस ॥ ३.२९.६ ॥
দণ্ডকারণ্যে বসবাসকারী ধর্মাচারী মহাভাগ তাপসদের হত্যা করে, হে রাক্ষস, তুমি কী ফল লাভ করবে?
3.29.7
न चिरं पापकर्माणः क्रूरा लोकजुगुप्सिताः।
ऐश्वर्यं प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्णमूला इव द्रुमाः ॥ ३.२९.७ ॥
পাপকর্মকারী, নিষ্ঠুর ও জগতের ঘৃণ্য ব্যক্তিরা ঐশ্বর্য লাভ করেও দীর্ঘকাল টিকে থাকে না; শিকড় পচা বৃক্ষের মতো তারা পড়ে যায়।
3.29.8
अवश्यं लभते कर्ता फलं पापस्य कर्मणः।
घोरं पर्यागते काले द्रुमः पुष्पमिवार्तवम् ॥ ३.२९.८ ॥
পাপকর্মের কর্তা অবশ্যই তার ভয়ঙ্কর ফল লাভ করে; ঋতু এলে বৃক্ষ যেমন পুষ্প ধারণ করে।
3.29.9
नचिरात् प्राप्यते लोके पापानां कर्मणां फलम्।
सविषाणामिवान्नानां भुक्तानां क्षणदाचर ॥ ३.२९.९ ॥
হে নিশাচর, জগতে পাপকর্মের ফল শীঘ্রই লাভ হয়; বিষমিশ্রিত অন্ন ভোজন করলে যেমন সঙ্গে সঙ্গে ফল দেখা দেয়।
3.29.10
पापमाचरतां घोरं लोकस्याप्रियमिच्छताम्।
अहमासादितो राज्ञा प्राणान् हन्तुं निशाचर ॥ ३.२९.१० ॥
যারা ভয়ঙ্কর পাপ করে ও জগতের অমঙ্গল কামনা করে, তাদের প্রাণ হরণের জন্য, হে নিশাচর, রাজা আমাকে পাঠিয়েছেন।
3.29.11
अद्य भित्त्वा मया मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः।
विदार्यातिपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ३.२९.११ ॥
আজ আমার ছোড়া স্বর্ণভূষিত বাণ তোমাকে বিদ্ধ করে, বল্মীক ভেদ করে সাপ যেমন বেরিয়ে যায়, তেমন বেরিয়ে যাবে।
3.29.12
ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्मचारिणः।
तानद्य निहतः संख्ये ससैन्योऽनुगमिष्यसि ॥ ३.२९.१२ ॥
দণ্ডকারণ্যে তুমি যে ধর্মাচারীদের ভক্ষণ করেছ, আজ যুদ্ধে নিহত হয়ে সৈন্যসহ তুমিও তাদের পথে যাবে।
3.29.13
अद्य त्वां निहतं बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः।
निरयस्थं विमानस्था ये त्वया निहताः पुरा ॥ ३.२९.१३ ॥
আজ বাণে নিহত তোমাকে পরম ঋষিরা দেখুন; পূর্বে তুমি যাদের বধ করেছ, যারা বিমানে আছে ও যারা নরকে আছে, তারাও দেখুক।
3.29.14
प्रहरस्व यथाकामं कुरु यत्नं कुलाधम।
अद्य ते पातयिष्यामि शिरस्तालफलं यथा ॥ ३.२९.१४ ॥
যেমন ইচ্ছা আঘাত করো, চেষ্টা করো, হে কুলাধম! আজ আমি তোমার মাথা তালফলের মতো ভূপাতিত করব।
3.29.15
एवमुक्तस्तु रामेण क्रुद्धः संरक्तलोचनः।
प्रत्युवाच ततो रामं प्रहसन् क्रोधमूर्च्छितः ॥ ३.२९.१५ ॥
রাম এরূপ বললে ক্রুদ্ধ ও রক্তবর্ণ নয়নযুক্ত সে ক্রোধে বিহ্বল হয়ে হাসতে হাসতে রামকে উত্তর দিল।
3.29.16
प्राकृतान् राक्षसान् हत्वा युद्धे दशरथात्मज।
आत्मना कथमात्मानमप्रशस्यं प्रशंससि ॥ ३.२९.१६ ॥
হে দশরথপুত্র! সাধারণ রাক্ষসদের যুদ্ধে বধ করে, যা প্রশংসার যোগ্য নয় তা তুমি নিজেই নিজের কীভাবে প্রশংসা করছ?
3.29.17
विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः।
कथयन्ति न ते किंचित् तेजसा चातिगर्विताः ॥ ३.२९.१७ ॥
বিক্রমশালী ও বলবান নরশ্রেষ্ঠেরা নিজ তেজে অতিশয় গর্বিত হলেও কিছুই বলে না।
3.29.18
प्राकृतास्त्वकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः।
निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥ ३.२९.१८ ॥
সাধারণ, অপরিণত মনের, জগতে ক্ষত্রিয়কলঙ্ক যারা, তারাই বৃথা আত্মশ্লাঘা করে; হে রাম! তুমি যেমন করছ।
3.29.19
कुलं व्यपदिशन् वीरः समरे कोऽभिधास्यति।
मृत्युकाले तु सम्प्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम् ॥ ३.२९.१९ ॥
যুদ্ধে নিজের বংশ ঘোষণা করে এমন বীর কে? মৃত্যুকাল উপস্থিত হলে, প্রশংসার অযোগ্য স্থানে নিজের প্রশংসা করা বৃথা।
3.29.20
सर्वथा तु लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम्।
सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना ॥ ३.२९.२० ॥
তোমার লঘুতা তোমার আত্মশ্লাঘায় সম্পূর্ণ প্রকাশ পেয়েছে, যেমন সোনার রূপ কুশাগ্নিতে তপ্ত হলে প্রকাশ পায়।
3.29.21
न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम्।
धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम् ॥ ३.२९.२१ ॥
এখানে দাঁড়িয়ে থাকা আমাকে, গদাধারী আমাকে, ধাতুতে আবৃত অচল পর্বতের মতো দণ্ডায়মান আমাকে কি তুমি দেখছ না?
3.29.22
पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान् रणे तव।
त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः ॥ ३.२९.२२ ॥
গদা হাতে আমি যুদ্ধে তোমার প্রাণ হরণে পূর্ণ সমর্থ; ত্রিলোকের জন্য পাশহস্ত যমের মতো।
3.29.23
कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम्।
अस्तं प्राप्नोति सविता युद्धविघ्नस्ततो भवेत् ॥ ३.२९.२३ ॥
তোমাকে আমি আরও অনেক কিছু বলতে পারি; কিন্তু আমি বলব না। সূর্য অস্তে যাচ্ছে; তাই যুদ্ধে বিঘ্ন ঘটতে পারে।
3.29.24
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते।
त्वद्विनाशात् करोम्यद्य तेषामश्रुप्रमार्जनम् ॥ ३.२९.२४ ॥
চৌদ্দ হাজার রাক্ষস তোমার দ্বারা নিহত হয়েছে; আজ তোমার বিনাশে আমি তাদের অশ্রু মুছব।
3.29.25
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धः स गदां परमाङ्गदाम्।
खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा ॥ ३.२९.२५ ॥
এই কথা বলে, অত্যন্ত ক্রুদ্ধ খর রামের দিকে সেই সুন্দর গদাটি বজ্রের মতো ছুঁড়ে মারল।
3.29.26
खरबाहुप्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा।
भस्म वृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात् तत्समीपतः ॥ ३.२९.२६ ॥
খরের বাহু থেকে নিক্ষিপ্ত সেই বিশাল জ্বলন্ত গদা গাছপালা ও ঝোপঝাড় ভস্ম করে তাঁর পাশ দিয়ে চলে গেল।
3.29.27
तामापतन्तीं महतीं मृत्युपाशोपमां गदाम्।
अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुधा शरैः ॥ ३.२९.२७ ॥
আকাশে ধেয়ে আসা মৃত্যুপাশের মতো সেই বিশাল গদাকে রাম বাণে বহু টুকরো করে কেটে ফেললেন।
3.29.28
सा विशीर्णा शरैर्भिन्ना पपात धरणीतले।
गदा मन्त्रौषधिबलैर्व्यालीव विनिपातिता ॥ ३.२९.२८ ॥
বাণে ছিন্নভিন্ন ও বিদ্ধ হয়ে সেই গদা মন্ত্র ও ওষুধের বলে পতিত সর্পের মতো ভূমিতে পড়ে গেল।