वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.29.1
खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम्।
मृदुपूर्वं महातेजाः परुषं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२९.१ ॥
परंतु रथरहित, हातात गदा घेऊन उभ्या असलेल्या खराला महातेजस्वी रामाने प्रथम मृदू, नंतर कठोर शब्दांत सुनावले.
3.29.2
गजाश्वरथसम्बाधे बले महति तिष्ठता।
कृतं ते दारुणं कर्म सर्वलोकजुगुप्सितम् ॥ ३.२९.२ ॥
हत्ती, घोडे, रथांनी भरलेल्या महासेनेत उभे राहून तू केलेले हे भयंकर कर्म सर्व लोकांनी निंदित आहे.
3.29.3
उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत् ।
त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति ॥ ३.२९.३ ॥
प्राण्यांना भयभीत करणारा, क्रूर आणि पापकर्म करणारा, तीन्ही लोकांचा स्वामी असला तरी टिकत नाही.
3.29.4
कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर।
तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम् ॥ ३.२९.४ ॥
हे निशाचरा! जो लोकविरुद्ध कर्म करतो, त्याला घरात आलेल्या दुष्ट, भयंकर सापाप्रमाणे सर्वजण मारतात.
3.29.5
लोभात् पापानि कुर्वाणः कामाद् वा यो न बुध्यते।
हृष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव ॥ ३.२९.५ ॥
लोभाने किंवा कामाने पापे करणारा, जो आपला अंत जाणत नाही, तो आनंदाने पाहतो, जसे ब्राह्मणी करक फळाकडे पाहते.
3.29.6
वसतो दण्डकारण्ये तापसान् धर्मचारिणः।
किं नु हत्वा महाभागान् फलं प्राप्स्यसि राक्षस ॥ ३.२९.६ ॥
दंडकारण्यात राहणाऱ्या धर्माचरण करणाऱ्या महाभाग्यवान तपस्व्यांना मारून, हे राक्षसा, तुला कोणते फळ मिळेल?
3.29.7
न चिरं पापकर्माणः क्रूरा लोकजुगुप्सिताः।
ऐश्वर्यं प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्णमूला इव द्रुमाः ॥ ३.२९.७ ॥
पापकर्म करणारे, क्रूर आणि लोकनिंदित लोक ऐश्वर्य मिळवूनही फार काळ टिकत नाहीत; मुळे कुजलेल्या झाडांप्रमाणे ते कोसळतात.
3.29.8
अवश्यं लभते कर्ता फलं पापस्य कर्मणः।
घोरं पर्यागते काले द्रुमः पुष्पमिवार्तवम् ॥ ३.२९.८ ॥
पापकर्म करणाऱ्याला त्याचे भयंकर फळ अवश्य मिळते; ऋतू आल्यावर झाड फुल देते तसे.
3.29.9
नचिरात् प्राप्यते लोके पापानां कर्मणां फलम्।
सविषाणामिवान्नानां भुक्तानां क्षणदाचर ॥ ३.२९.९ ॥
हे निशाचरा, जगात पापकर्मांचे फळ लवकरच मिळते; विषारी अन्न खाल्ल्यावर लगेच परिणाम दिसतो तसे.
3.29.10
पापमाचरतां घोरं लोकस्याप्रियमिच्छताम्।
अहमासादितो राज्ञा प्राणान् हन्तुं निशाचर ॥ ३.२९.१० ॥
जे भयंकर पाप करतात आणि जगाचे अहित इच्छितात, त्यांचे प्राण हरण्यासाठी, हे निशाचरा, राजाने मला नेमले आहे.
3.29.11
अद्य भित्त्वा मया मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः।
विदार्यातिपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ३.२९.११ ॥
आज माझे सोन्याने सजवलेले बाण तुला भेदून, वारूळ फोडून सर्प जसे बाहेर पडतात तसे पुढे जातील.
3.29.12
ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्मचारिणः।
तानद्य निहतः संख्ये ससैन्योऽनुगमिष्यसि ॥ ३.२९.१२ ॥
दंडकारण्यात तू ज्या धर्मचारी लोकांना खाल्लेस, त्यांच्याकडे आज युद्धात मारला जाऊन, सैन्यासह तूही जाशील.
3.29.13
अद्य त्वां निहतं बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः।
निरयस्थं विमानस्था ये त्वया निहताः पुरा ॥ ३.२९.१३ ॥
आज बाणांनी मारला गेलेला तुला परम ऋषी पाहोत; पूर्वी तू ज्यांना मारलेस, जे विमानात आहेत आणि जे नरकात आहेत, तेही पाहोत.
3.29.14
प्रहरस्व यथाकामं कुरु यत्नं कुलाधम।
अद्य ते पातयिष्यामि शिरस्तालफलं यथा ॥ ३.२९.१४ ॥
तुला हवे तसा प्रहार कर, प्रयत्न कर, हे कुलाधमा! आज मी तुझे शिर तालफळासारखे पाडीन.
3.29.15
एवमुक्तस्तु रामेण क्रुद्धः संरक्तलोचनः।
प्रत्युवाच ततो रामं प्रहसन् क्रोधमूर्च्छितः ॥ ३.२९.१५ ॥
रामाने असे म्हटल्यावर क्रोधाने लाल डोळे झालेला तो क्रोधाने मूर्च्छित होऊन हसत रामाला म्हणाला.
3.29.16
प्राकृतान् राक्षसान् हत्वा युद्धे दशरथात्मज।
आत्मना कथमात्मानमप्रशस्यं प्रशंससि ॥ ३.२९.१६ ॥
हे दशरथपुत्रा! सामान्य राक्षसांना युद्धात मारून, प्रशंसेस अयोग्य असे स्वतःला तू स्वतः का प्रशंसितोस?
3.29.17
विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः।
कथयन्ति न ते किंचित् तेजसा चातिगर्विताः ॥ ३.२९.१७ ॥
पराक्रमी आणि बलवान नरश्रेष्ठ आपल्या तेजाने अतिगर्विष्ठ असले तरी काहीही सांगत नाहीत.
3.29.18
प्राकृतास्त्वकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः।
निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥ ३.२९.१८ ॥
सामान्य, अपरिपक्व मनाचे, जगात क्षत्रियांचे कलंक असलेले लोकच व्यर्थ बढाया मारतात; हे रामा! तू मारतोस तसे.
3.29.19
कुलं व्यपदिशन् वीरः समरे कोऽभिधास्यति।
मृत्युकाले तु सम्प्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम् ॥ ३.२९.१९ ॥
युद्धात आपल्या कुलाची घोषणा करणारा वीर कोण? मृत्यूचा काळ आला असता, स्तुतीची गरज नसताना स्वतःची स्तुती करणे व्यर्थ आहे.
3.29.20
सर्वथा तु लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम्।
सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना ॥ ३.२९.२० ॥
तुझी क्षुद्रता तुझ्या बढाया मारण्यानेच पूर्णपणे उघड झाली आहे, जसे सोन्याचे रूप कुशाग्नीत तापवल्यावर उघड होते.
3.29.21
न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम्।
धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम् ॥ ३.२९.२१ ॥
इथे उभ्या असलेल्या मला, गदाधारी मला, धातूंनी भरलेल्या अचल पर्वतासारख्या उभ्या असलेल्या मला तू पाहत नाहीस का?
3.29.22
पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान् रणे तव।
त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः ॥ ३.२९.२२ ॥
गदा हाती असलेला मी युद्धात तुझे प्राण घेण्यास पूर्ण समर्थ आहे; त्रिलोकांसाठी पाश घेतलेल्या यमासारखा.
3.29.23
कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम्।
अस्तं प्राप्नोति सविता युद्धविघ्नस्ततो भवेत् ॥ ३.२९.२३ ॥
तुला अजून पुष्कळ सांगता येईल; पण मी सांगणार नाही. सूर्य अस्ताला चालला आहे; म्हणून युद्धात अडथळा येऊ शकतो.
3.29.24
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते।
त्वद्विनाशात् करोम्यद्य तेषामश्रुप्रमार्जनम् ॥ ३.२९.२४ ॥
चौदा हजार राक्षस तुझ्यामुळे मारले गेले; आज तुझ्या विनाशाने मी त्यांचे अश्रू पुसीन.
3.29.25
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धः स गदां परमाङ्गदाम्।
खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा ॥ ३.२९.२५ ॥
असे बोलून अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या खराने रामावर वज्रासारखी ती सुंदर गदा फेकली.
3.29.26
खरबाहुप्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा।
भस्म वृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात् तत्समीपतः ॥ ३.२९.२६ ॥
खराच्या बाहूंतून सुटलेली ती प्रचंड प्रज्वलित गदा वृक्ष व झुडपे भस्म करीत त्याच्या जवळून गेली.
3.29.27
तामापतन्तीं महतीं मृत्युपाशोपमां गदाम्।
अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुधा शरैः ॥ ३.२९.२७ ॥
आकाशातून धावत येणाऱ्या मृत्युपाशासारख्या त्या प्रचंड गदेला रामाने बाणांनी अनेक तुकडे करून तोडले.
3.29.28
सा विशीर्णा शरैर्भिन्ना पपात धरणीतले।
गदा मन्त्रौषधिबलैर्व्यालीव विनिपातिता ॥ ३.२९.२८ ॥
बाणांनी विखुरलेली आणि भेदलेली ती गदा मंत्र-औषधाच्या बळाने पाडलेल्या सापाप्रमाणे धरणीवर कोसळली.