વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.30.1
भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः।
स्मयमान इदं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ ३.३०.१ ॥
ધર્મપ્રિય રાઘવે બાણોથી તે ગદાને ભેદીને, હસતાં હસતાં ક્રોધ સાથે આ વચન કહ્યું.
3.30.2
एतत् ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम।
शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमुपगर्जसि ॥ ३.३०.२ ॥
હે અધમ રાક્ષસ, તેં તારું સઘળું બળ બતાવી દીધું. મારા કરતાં ઘણો શક્તિહીન હોવા છતાં તું વૃથા ગર્જે છે.
3.30.3
एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता।
अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी ॥ ३.३०.३ ॥
બાણોથી છિન્નભિન્ન થયેલી આ ગદા ભૂમિ પર પડી ગઈ; બડાઈ હાંકનાર તારા વિશ્વાસનો તે નાશ કરે છે.
3.30.4
यत् त्वयोक्तं विनष्टानामिदमश्रुप्रमार्जनम्।
राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः ॥ ३.३०.४ ॥
નાશ પામેલા રાક્ષસોના આંસુ લૂછીશ એવું જે તેં કહ્યું, તે વચન પણ ખોટું છે.
3.30.5
नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः।
प्राणानपहरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा ॥ ३.३०.५ ॥
હે નીચ, ક્ષુદ્ર સ્વભાવવાળા, અસત્ય આચરણવાળા રાક્ષસ, ગરુડે જેમ અમૃત હર્યું હતું તેમ હું તારા પ્રાણ હરીશ.
3.30.6
अद्य ते भिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम्।
विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम् ॥ ३.३०.६ ॥
આજે મારા બાણોથી તારો કંઠ ભેદાઈને તું વિદીર્ણ થશે, ત્યારે ફીણ અને પરપોટાથી શોભતું તારું લોહી ધરતી પી જશે.
3.30.7
पांसुरूषितसर्वाङ्गः स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः।
स्वप्स्यसे गां समाश्लिष्य दुर्लभां प्रमदामिव ॥ ३.३०.७ ॥
ધૂળથી સર્વાંગ લથપથ, શિથિલ પથરાયેલી બે ભુજાઓ સાથે, દુર્લભ પ્રિયતમાને આલિંગન આપતો હોય તેમ પૃથ્વીને આલિંગીને તું સૂઈ જઈશ.
3.30.8
प्रवृद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने।
भविष्यन्ति शरण्यानां शरण्या दण्डका इमे ॥ ३.३०.८ ॥
હે રાક્ષસ, ધૂળમાં ગાઢ નિદ્રામાં તું પડેલો હોઈશ ત્યારે, શરણ શોધનારાઓ માટે આ દંડકારણ્યો આશ્રય બનશે.
3.30.9
जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः।
निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने ॥ ३.३०.९ ॥
હે રાક્ષસ, જનસ્થાનમાં, જ્યાં મારા બાણોથી તું હણાઈશ, ત્યાં મુનિઓ વનમાં સર્વત્ર નિર્ભય થઈને વિચરશે.
3.30.10
अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः।
बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः ॥ ३.३०.१० ॥
આજે સ્વજનો હણાયેલી રાક્ષસીઓ, આંસુથી ભીંજાયેલા મુખ સાથે, દીન થઈને, ભયથી વેરવિખેર થઈ ભાગી જશે; બીજાઓને ભય આપનારીઓ આજે ભયભીત બનશે.
3.30.11
अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निरर्थिकाः।
अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः ॥ ३.३०.११ ॥
આજે તે સ્ત્રીઓ શોકનો સ્વાદ જાણશે અને નિરર્થક થશે; જેમના પતિ તારા જેવા છે, યોગ્ય કુળની એ પત્નીઓ છે.
3.30.12
नृशंसशील क्षुद्रात्मन् नित्यं ब्राह्मणकण्टक।
त्वत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः ॥ ३.३०.१२ ॥
હે ક્રૂર સ્વભાવવાળા, હે નીચ મનવાળા, સદા બ્રાહ્મણોના કાંટા! તારા કારણે ડરેલા મુનિઓ અગ્નિમાં હવિ અર્પે છે.
3.30.13
तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं वने।
खरो निर्भर्त्सयामास रोषात् खरतरस्वरः ॥ ३.३०.१३ ॥
વનમાં આ રીતે ક્રોધે ભરાઈને બોલતા રાઘવ (રામ)ને ખરે રોષથી, અત્યંત કર્કશ સ્વરે ધમકાવ્યા.
3.30.14
दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः।
वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्योर्वश्यो न बुध्यसे ॥ ३.३०.१४ ॥
તું ખરેખર ખૂબ અભિમાની છે; ભયના પ્રસંગોમાં પણ તું નિર્ભય છે. તેથી મૃત્યુને વશ થઈને તું સમજતો નથી કે શું કહેવું અને શું ન કહેવું.
3.30.15
कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये।
कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः ॥ ३.३०.१५ ॥
કાળપાશમાં બંધાયેલા માણસો શું કરવું અને શું ન કરવું તે જાણતા નથી; તેમની છ ઇન્દ્રિયો નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
3.30.16
एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भृकुटिं ततः।
स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः ॥ ३.३०.१६ ॥
આ પ્રમાણે કહીને તે નિશાચરે ભમ્મર સંકોચીને રામ તરફ જોયું; પછી નજીકમાં એક વિશાળ સાલવૃક્ષ જોયું.
3.30.17
रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन्।
स तमुत्पाटयामास संदष्टदशनच्छदम् ॥ ३.३०.१७ ॥
યુદ્ધમાં શસ્ત્ર માટે ચારે તરફ જોતા, દાંતથી હોઠ દબાવીને તેણે તેને ઉખેડી નાખ્યો.
3.30.18
तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनर्दित्वा महाबलः।
राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत् ॥ ३.३०.१८ ॥
તેને બંને હાથે ઊંચકીને, ગર્જના કરીને તે મહાબલી રામને લક્ષ્ય કરીને ફેંક્યો, અને કહ્યું, "તું મર્યો!"
3.30.19
तमापतन्तं बाणौघैश्छित्त्वा रामः प्रतापवान्।
रोषमाहारयत् तीव्रं निहन्तुं समरे खरम् ॥ ३.३०.१९ ॥
તેને હુમલો કરતો જોઈને પ્રતાપી રામે બાણોની ધારથી તેને કાપી નાખ્યો અને યુદ્ધમાં ખરને મારવા તીવ્ર ક્રોધ ધારણ કર્યો.
3.30.20
जातस्वेदस्ततो रामो रोषरक्तान्तलोचनः।
निर्बिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम् ॥ ३.३०.२० ॥
ત્યારે પરસેવે ભીંજાયેલા રામે, ક્રોધથી લાલ થયેલા નેત્રખૂણા સાથે, યુદ્ધમાં હજાર બાણોથી ખરને વીંધી નાખ્યો.
3.30.21
तस्य बाणान्तराद् रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम्।
गिरेः प्रस्रवणस्येव धाराणां च परिस्रवः ॥ ३.३०.२१ ॥
તેના બાણોની વચ્ચેથી ફીણવાળું લોહી ઘણું વહ્યું, જાણે પર્વતના ઝરણાંની ધારાઓનો પ્રવાહ.
3.30.22
विकलः स कृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे।
मत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवद् द्रुतम् ॥ ३.३०.२२ ॥
યુદ્ધમાં રામના બાણોથી વિકળ થયેલો ખર, લોહીની ગંધથી ઉન્મત્ત થઈ, ઝડપથી તેની તરફ જ દોડ્યો.
3.30.23
तमापतन्तं संक्रुद्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम्।
अपासर्पद् द्वित्रिपदं किंचित्त्वरितविक्रमः ॥ ३.३०.२३ ॥
ક્રોધથી ધસી આવતા, લોહીથી લથબથ તેને જોઈને અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ રામ ઝડપથી બે-ત્રણ પગલાં પાછળ હટ્યા.
3.30.24
ततः पावकसंकाशं वधाय समरे शरम्।
खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवापरम् ॥ ३.३०.२४ ॥
ત્યારે રામે અગ્નિ સમાન તેજસ્વી એક બાણ ખરના વધ માટે યુદ્ધમાં ઉઠાવ્યું; જાણે બીજો બ્રહ્મદંડ હોય.
3.30.25
स तद् दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता।
संदधे च स धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति ॥ ३.३०.२५ ॥
ધર્માત્મા તેમણે, બુદ્ધિમાન દેવરાજ ઇન્દ્રે આપેલું તે બાણ ધનુષ્ય પર ચડાવીને ખર તરફ છોડ્યું.
3.30.26
स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिःस्वनः।
रामेण धनुरायम्य खरस्योरसि चापतत् ॥ ३.३०.२६ ॥
રામે ધનુષ્ય ખેંચીને છોડેલું તે મહાબાણ વજ્રગર્જના જેવો અવાજ કરીને ખરની છાતી પર પડ્યું.
3.30.27
स पपात खरो भूमौ दह्यमानः शराग्निना।
रुद्रेणेव विनिर्दग्धः श्वेतारण्ये यथान्धकः ॥ ३.३०.२७ ॥
બાણાગ્નિથી બળતો ખર ભૂમિ પર પડ્યો; જેમ શ્વેતારણ્યમાં રુદ્ર વડે બળાયેલો અંધક પડ્યો હતો.
3.30.28
स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा।
बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः ॥ ३.३०.२८ ॥
વજ્રથી વૃત્ર, ફીણથી નમુચિ, ઇન્દ્રના અશનિથી બલ જેમ હણાયા, તેમ હત થયેલો ખર પડ્યો.
3.30.29
एतस्मिन्नन्तरे देवाश्चारणैः सह संगताः।
दुन्दुभींश्चाभिनिघ्नन्तः पुष्पवर्षं समन्ततः ॥ ३.३०.२९ ॥
એ દરમિયાન દેવો ચારણો સાથે એકત્ર થયા, દુંદુભિ વગાડતા ચારેબાજુથી પુષ્પવર્ષા કરી.
3.30.30
रामस्योपरि संहृष्टा ववर्षुर्विस्मितास्तदा।
अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैः शरैः ॥ ३.३०.३० ॥
રામ પર હર્ષિત અને વિસ્મિત થઈને તેમણે વર્ષા કરી; અર્ધા મુહૂર્તથી થોડા વધુ સમયમાં રામે તીક્ષ્ણ બાણો વડે (આ કાર્ય કર્યું હતું).
3.30.31
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां कामरूपिणाम्।
खरदूषणमुख्यानां निहतानि महामृधे ॥ ३.३०.३१ ॥
ખર અને દૂષણની આગેવાની હેઠળ, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતા ચૌદ હજાર રાક્ષસો એ મહાયુદ્ધમાં હણાયા.
3.30.32
अहो बत महत्कर्म रामस्य विदितात्मनः।
अहो वीर्यमहो दार्ढ्यं विष्णोरिव हि दृश्यते ॥ ३.३०.३२ ॥
અહો! આત્મજ્ઞ રામનું કર્મ કેટલું મહાન! અહો, તેમનો પરાક્રમ અને દૃઢતા વિષ્ણુ જેવાં દેખાય છે.
3.30.33
इत्येवमुक्त्वा ते सर्वे ययुर्देवा यथागतम्।
ततो राजर्षयः सर्वे संगताः परमर्षयः ॥ ३.३०.३३ ॥
આમ કહીને તે બધા દેવો જે માર્ગે આવ્યા હતા તે માર્ગે પાછા ગયા. ત્યારે ત્યાં એકઠા થયેલા બધા રાજર્ષિઓ અને પરમર્ષિઓ...
3.30.34
सभाज्य मुदिता रामं सागस्त्या इदमब्रुवन्।
एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः ॥ ३.३०.३४ ॥
રામનું સન્માન કરી આનંદિત થયેલા અગસ્ત્ય આદિ ઋષિઓએ આ કહ્યું: આ જ હેતુથી મહાતેજસ્વી મહેન્દ્ર, પાકશાસન ઇન્દ્ર...
3.30.35
शरभङ्गाश्रमं पुण्यमाजगाम पुरंदरः।
आनीतस्त्वमिमं देशमुपायेन महर्षिभिः ॥ ३.३०.३५ ॥
પવિત્ર શરભંગના આશ્રમે પુરંદર ઇન્દ્ર આવ્યા. મહર્ષિઓના ઉપાયથી તમને આ સ્થળે લાવવામાં આવ્યા છે.
3.30.36
एषां वधार्थं शत्रूणां रक्षसां पापकर्मणाम्।
तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज ॥ ३.३०.३६ ॥
આ પાપકર્મી શત્રુ રાક્ષસોના વધ માટે, હે દશરથપુત્ર, તમે અમારું આ કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે.
3.30.37
स्वधर्मं प्रचरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः।
एतस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणः सह सीतया ॥ ३.३०.३७ ॥
દંડકારણ્યમાં મહર્ષિઓ પોતપોતાનો સ્વધર્મ આચરતા રહેશે. એ દરમિયાન વીર લક્ષ્મણ સીતા સાથે
3.30.38
गिरिदुर्गाद् विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमे सुखी
ततो रामस्तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ ३.३०.३८ ॥
ગિરિદુર્ગમાંથી નીકળીને તેઓ સુખપૂર્વક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા. પછી વિજયી રામ મહર્ષિઓ દ્વારા સન્માનિત થતાં
3.30.39
प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिपूजितः।
तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम् ॥ ३.३०.३९ ॥
લક્ષ્મણ દ્વારા પૂજાયેલા વીર આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા. શત્રુસંહારક અને મહર્ષિઓને સુખ આપનાર તેમને જોઈને
3.30.40
बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे।
मुदा परमया युक्ता दृष्ट्वा रक्षोगणान् हतान्।
रामं चैवाव्ययं दृष्ट्वा तुतोष जनकात्मजा ॥ ३.३०.४० ॥
વૈદેહી હર્ષિત થયાં અને પતિને આલિંગન આપ્યું. પરમ આનંદથી ભરેલાં જનકપુત્રી, હણાયેલા રાક્ષસસમૂહને અને અવ્યય રામને જોઈને પ્રસન્ન થયાં
3.30.41
ततस्तु तं राक्षससङ्घमर्दनं
सम्पूज्यमानं मुदितैर्महात्मभिः।
पुनः परिष्वज्य मुदान्वितानना
बभूव हृष्टा जनकात्मजा तदा ॥ ३.३०.४१ ॥
પછી રાક્ષસસમૂહનો સંહાર કરનાર, પ્રસન્ન મહાત્માઓ દ્વારા પૂજાતા તેમને ફરી આલિંગન આપીને, આનંદિત મુખવાળાં જનકપુત્રી ત્યારે હર્ષિત થયાં