वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.30.1
भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः।
स्मयमान इदं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ ३.३०.१ ॥
धर्मप्रिय राघवाने बाणांनी ती गदा भेदून, हसत रागाने हे शब्द उच्चारले.
3.30.2
एतत् ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम।
शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमुपगर्जसि ॥ ३.३०.२ ॥
हे अधम राक्षसा, तू तुझे सर्व बल दाखवलेस. माझ्यापेक्षा फार शक्तिहीन असूनही तू व्यर्थ गर्जना करतोस.
3.30.3
एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता।
अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी ॥ ३.३०.३ ॥
बाणांनी भिन्न झालेली ही गदा जमिनीवर पडली; बढाया मारणाऱ्या तुझ्या आत्मविश्वासाचा ती नाश करते.
3.30.4
यत् त्वयोक्तं विनष्टानामिदमश्रुप्रमार्जनम्।
राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः ॥ ३.३०.४ ॥
नष्ट झालेल्या राक्षसांचे अश्रू पुसीन, असे तू जे म्हणालास ते वचनही खोटे आहे.
3.30.5
नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः।
प्राणानपहरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा ॥ ३.३०.५ ॥
हे नीच, क्षुद्र स्वभावाच्या, खोट्या आचरणाच्या राक्षसा, गरुड जसे अमृत हरण करतो तसे मी तुझे प्राण हरण करीन.
3.30.6
अद्य ते भिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम्।
विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम् ॥ ३.३०.६ ॥
आज माझ्या बाणांनी तुझा कंठ भेदला जाईल, फेसाने व बुडबुड्यांनी शोभणारे तुझे रक्त पृथ्वी पिईल.
3.30.7
पांसुरूषितसर्वाङ्गः स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः।
स्वप्स्यसे गां समाश्लिष्य दुर्लभां प्रमदामिव ॥ ३.३०.७ ॥
धुळीने सर्वांग माखलेला, शिथिल पसरलेल्या दोन बाहूंनी, दुर्लभ प्रियेला कवटाळावे तसे पृथ्वीला कवटाळून तू झोपशील.
3.30.8
प्रवृद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने।
भविष्यन्ति शरण्यानां शरण्या दण्डका इमे ॥ ३.३०.८ ॥
हे राक्षसा, धुळीत गाढ झोपेत तू पडलेला असताना, शरण येणाऱ्यांसाठी ही दंडकारण्ये आश्रयस्थान होतील.
3.30.9
जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः।
निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने ॥ ३.३०.९ ॥
हे राक्षसा, जनस्थानात, जिथे माझ्या बाणांनी तू मारला जाशील, तिथे मुनी वनात सर्वत्र निर्भयपणे संचार करतील.
3.30.10
अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः।
बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः ॥ ३.३०.१० ॥
आज बांधव मारले गेलेल्या राक्षसी, अश्रूंनी भिजलेल्या मुखाने, दीन होऊन, भयाने सैरावैरा पळतील; जे इतरांना भय देत, तेच आज भयभीत होतील.
3.30.11
अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निरर्थिकाः।
अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः ॥ ३.३०.११ ॥
आज त्या स्त्रिया शोकाची चव जाणतील आणि निरर्थक होतील; ज्यांचा तुझ्यासारखा पती आहे, योग्य कुळातील त्या पत्नी आहेत.
3.30.12
नृशंसशील क्षुद्रात्मन् नित्यं ब्राह्मणकण्टक।
त्वत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः ॥ ३.३०.१२ ॥
हे क्रूर स्वभावाच्या, हे क्षुद्र मनाच्या, सदैव ब्राह्मणांना काटा ठरलेल्या! तुझ्यामुळे भयभीत झालेले मुनी अग्नीत हविर्द्रव्य अर्पण करतात.
3.30.13
तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं वने।
खरो निर्भर्त्सयामास रोषात् खरतरस्वरः ॥ ३.३०.१३ ॥
वनात असे क्रोधाने बोलणाऱ्या राघवाला (रामाला) खराने रोषाने, अत्यंत कर्कश स्वरात दटावले.
3.30.14
दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः।
वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्योर्वश्यो न बुध्यसे ॥ ३.३०.१४ ॥
तू खरोखरच फार गर्विष्ठ आहेस; भयाच्या प्रसंगीही तू निर्भय आहेस. म्हणूनच मृत्यूच्या अधीन होऊन तुला काय बोलावे आणि काय बोलू नये हे समजत नाही.
3.30.15
कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये।
कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः ॥ ३.३०.१५ ॥
कालपाशात अडकलेले लोक काय करावे आणि काय करू नये हे जाणत नाहीत; त्यांच्या सहाही इंद्रियांचे कार्य थांबते.
3.30.16
एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भृकुटिं ततः।
स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः ॥ ३.३०.१६ ॥
असे बोलून मग त्या निशाचराने भुवया आकसून रामाकडे पाहिले; नंतर जवळच असलेला एक महाकाय साल वृक्ष त्याला दिसला.
3.30.17
रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन्।
स तमुत्पाटयामास संदष्टदशनच्छदम् ॥ ३.३०.१७ ॥
युद्धात शस्त्र म्हणून वापरण्यासाठी सर्वत्र पाहत, दातांनी ओठ चावत त्याने तो वृक्ष उपटून काढला.
3.30.18
तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनर्दित्वा महाबलः।
राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत् ॥ ३.३०.१८ ॥
तो वृक्ष दोन्ही बाहूंनी उचलून गर्जना करत त्या महाबलवानाने रामाच्या दिशेने फेकला, आणि म्हणाला, "तू मेलास!"
3.30.19
तमापतन्तं बाणौघैश्छित्त्वा रामः प्रतापवान्।
रोषमाहारयत् तीव्रं निहन्तुं समरे खरम् ॥ ३.३०.१९ ॥
त्याला आक्रमण करताना पाहून प्रतापी रामाने बाणांच्या प्रवाहाने त्याला छिन्न केले आणि रणात खराचा वध करण्यासाठी तीव्र क्रोध धारण केला.
3.30.20
जातस्वेदस्ततो रामो रोषरक्तान्तलोचनः।
निर्बिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम् ॥ ३.३०.२० ॥
तेव्हा घामाने भिजलेला राम, रागाने लाल झालेल्या डोळ्यांच्या कडांसह, रणात हजार बाणांनी खराला भेदून टाकला.
3.30.21
तस्य बाणान्तराद् रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम्।
गिरेः प्रस्रवणस्येव धाराणां च परिस्रवः ॥ ३.३०.२१ ॥
त्याच्या बाणांमधून फेसाळलेले रक्त विपुल वाहिले, जणू पर्वताच्या झर्‍याच्या धारांचा प्रवाह.
3.30.22
विकलः स कृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे।
मत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवद् द्रुतम् ॥ ३.३०.२२ ॥
रणात रामाच्या बाणांनी विकल झालेला खर, रक्ताच्या गंधाने उन्मत्त होऊन वेगाने त्याच्याकडेच धावला.
3.30.23
तमापतन्तं संक्रुद्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम्।
अपासर्पद् द्वित्रिपदं किंचित्त्वरितविक्रमः ॥ ३.३०.२३ ॥
क्रोधाने धावून येणाऱ्या, रक्ताने माखलेल्या त्याला पाहून अस्त्रविद्येत निपुण राम किंचित त्वरेने दोन-तीन पावले मागे सरले.
3.30.24
ततः पावकसंकाशं वधाय समरे शरम्।
खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवापरम् ॥ ३.३०.२४ ॥
तेव्हा रामाने अग्नीसारखा तेजस्वी एक बाण खराच्या वधासाठी रणात उचलला; जणू दुसरा ब्रह्मदंडच.
3.30.25
स तद् दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता।
संदधे च स धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति ॥ ३.३०.२५ ॥
धर्मात्मा रामाने, बुद्धिमान देवराज इंद्राने दिलेला तो बाण धनुष्यावर चढवून खराच्या दिशेने सोडला.
3.30.26
स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिःस्वनः।
रामेण धनुरायम्य खरस्योरसि चापतत् ॥ ३.३०.२६ ॥
रामाने धनुष्य ओढून सोडलेला तो महाबाण वज्रगर्जनेसारखा आवाज करत खराच्या छातीवर जाऊन आदळला.
3.30.27
स पपात खरो भूमौ दह्यमानः शराग्निना।
रुद्रेणेव विनिर्दग्धः श्वेतारण्ये यथान्धकः ॥ ३.३०.२७ ॥
बाणाग्नीने जळत असलेला खर भूमीवर कोसळला; जसा श्वेतारण्यात रुद्राने दग्ध केलेला अंधक कोसळला होता.
3.30.28
स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा।
बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः ॥ ३.३०.२८ ॥
वज्राने वृत्र, फेनाने नमुची, इंद्राच्या अशनीने बल जसे मारले गेले, तसाच हत झालेला खर कोसळला.
3.30.29
एतस्मिन्नन्तरे देवाश्चारणैः सह संगताः।
दुन्दुभींश्चाभिनिघ्नन्तः पुष्पवर्षं समन्ततः ॥ ३.३०.२९ ॥
याच वेळी देव चारणांसह एकत्र आले, दुंदुभी वाजवत चोहीकडून पुष्पवृष्टी करू लागले.
3.30.30
रामस्योपरि संहृष्टा ववर्षुर्विस्मितास्तदा।
अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैः शरैः ॥ ३.३०.३० ॥
रामावर आनंदित व विस्मित होऊन त्यांनी वर्षाव केला; अर्ध मुहूर्तापेक्षा थोड्या अधिक वेळात रामाने तीक्ष्ण बाणांनी (हे कार्य साधले होते).
3.30.31
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां कामरूपिणाम्।
खरदूषणमुख्यानां निहतानि महामृधे ॥ ३.३०.३१ ॥
खर आणि दूषण यांच्या नेतृत्वाखाली, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे चौदा हजार राक्षस त्या महायुद्धात मारले गेले.
3.30.32
अहो बत महत्कर्म रामस्य विदितात्मनः।
अहो वीर्यमहो दार्ढ्यं विष्णोरिव हि दृश्यते ॥ ३.३०.३२ ॥
अहो! आत्मज्ञ रामाचे कर्म किती महान! अहो, त्याचे पराक्रम आणि दृढता विष्णूसारखी दिसते.
3.30.33
इत्येवमुक्त्वा ते सर्वे ययुर्देवा यथागतम्।
ततो राजर्षयः सर्वे संगताः परमर्षयः ॥ ३.३०.३३ ॥
असे बोलून ते सर्व देव जिथून आले होते तिथूनच परत गेले. मग तेथे जमलेले सर्व राजर्षी आणि परमर्षी...
3.30.34
सभाज्य मुदिता रामं सागस्त्या इदमब्रुवन्।
एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः ॥ ३.३०.३४ ॥
रामाचा सत्कार करून आनंदित झालेले अगस्त्य आदी ऋषी म्हणाले: याच हेतूने महातेजस्वी महेंद्र, पाकशासन इंद्र...
3.30.35
शरभङ्गाश्रमं पुण्यमाजगाम पुरंदरः।
आनीतस्त्वमिमं देशमुपायेन महर्षिभिः ॥ ३.३०.३५ ॥
पवित्र शरभंगाश्रमात पुरंदर इंद्र आला. महर्षींच्या उपायाने तू या स्थानी आणला गेलास.
3.30.36
एषां वधार्थं शत्रूणां रक्षसां पापकर्मणाम्।
तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज ॥ ३.३०.३६ ॥
या पापकर्मी शत्रू राक्षसांच्या वधासाठी, हे दशरथपुत्रा, तू आमचे हे कार्य पूर्ण केलेस.
3.30.37
स्वधर्मं प्रचरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः।
एतस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणः सह सीतया ॥ ३.३०.३७ ॥
दण्डकारण्यात महर्षी आपापला स्वधर्म पाळत राहतील. याच दरम्यान वीर लक्ष्मण सीतेसह
3.30.38
गिरिदुर्गाद् विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमे सुखी
ततो रामस्तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ ३.३०.३८ ॥
गिरिदुर्गातून बाहेर पडून ते सुखाने आश्रमात प्रविष्ट झाले. मग विजयी राम महर्षींकडून सन्मानित होत
3.30.39
प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिपूजितः।
तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम् ॥ ३.३०.३९ ॥
लक्ष्मणाने सन्मान केलेला वीर आश्रमात प्रविष्ट झाला. शत्रूंचा संहार करणाऱ्या आणि महर्षींना सुख देणाऱ्या त्याला पाहून
3.30.40
बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे।
मुदा परमया युक्ता दृष्ट्वा रक्षोगणान् हतान्।
रामं चैवाव्ययं दृष्ट्वा तुतोष जनकात्मजा ॥ ३.३०.४० ॥
वैदेही हर्षित होऊन पतीला आलिंगन दिले. परम आनंदाने भरलेली जनकपुत्री, मारले गेलेले राक्षससमूह आणि अव्यय राम पाहून संतुष्ट झाली
3.30.41
ततस्तु तं राक्षससङ्घमर्दनं
सम्पूज्यमानं मुदितैर्महात्मभिः।
पुनः परिष्वज्य मुदान्वितानना
बभूव हृष्टा जनकात्मजा तदा ॥ ३.३०.४१ ॥
मग राक्षससमूहाचा मर्दन करणाऱ्या, आनंदित महात्म्यांकडून सन्मानित झालेल्या त्या रामाला पुन्हा आलिंगन देऊन, आनंदाने उजळलेल्या मुखाची जनकपुत्री तेव्हा हर्षित झाली