વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.31.1
त्वरमाणस्ततो गत्वा जनस्थानादकम्पनः।
प्रविश्य लङ्कां वेगेन रावणं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.३१.१ ॥
પછી ઝડપથી જનસ્થાનથી જઈને અકંપને લંકામાં વેગથી પ્રવેશ કરીને રાવણને આ વચન કહ્યું.
3.31.2
जनस्थानस्थिता राजन् राक्षसा बहवो हताः।
खरश्च निहतः संख्ये कथंचिदहमागतः ॥ ३.३१.२ ॥
હે રાજન્! જનસ્થાનમાં રહેતા ઘણા રાક્ષસો માર્યા ગયા; યુદ્ધમાં ખર પણ માર્યો ગયો; કોઈ રીતે હું પાછો આવ્યો છું.
3.31.3
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः।
अकम्पनमुवाचेदं निर्दहन्निव तेजसा ॥ ३.३१.३ ॥
આમ કહેવાયા પછી ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો દશગ્રીવ રાવણ, જાણે પોતાના તેજથી બાળતો હોય તેમ, અકંપનને આ બોલ્યો.
3.31.4
केन भीमं जनस्थानं हतं मम परासुना।
को हि सर्वेषु लोकेषु गतिं नाधिगमिष्यति ॥ ३.३१.४ ॥
મારા પ્રાણ હરનારની જેમ ભયંકર જનસ્થાનને કોણે હણ્યું? સર્વ લોકોમાં કોણ એવો છે જે (મારાથી બચવાનો) માર્ગ નહીં શોધી શકે?
3.31.5
न हि मे विप्रियं कृत्वा शक्यं मघवता सुखम्।
प्राप्तुं वैश्रवणेनापि न यमेन च विष्णुना ॥ ३.३१.५ ॥
મારું અપ્રિય કરીને ઇન્દ્ર, કુબેર, યમ કે વિષ્ણુ પણ સુખ મેળવી શકે તેમ નથી.
3.31.6
कालस्य चाप्यहं कालो दहेयमपि पावकम्।
मृत्युं मरणधर्मेण संयोजयितुमुत्सहे ॥ ३.३१.६ ॥
હું કાળનો પણ કાળ છું; અગ્નિને પણ બાળી શકું; મૃત્યુને પણ મરણધર્મ સાથે જોડવા હું સમર્થ છું.
3.31.7
वातस्य तरसा वेगं निहन्तुमपि चोत्सहे।
दहेयमपि संक्रुद्धस्तेजसाऽऽदित्यपावकौ ॥ ३.३१.७ ॥
હું પવનના વેગને પણ રોકી શકું છું; ક્રોધે ભરાઈને મારા તેજથી સૂર્ય અને અગ્નિને પણ બાળી શકું છું.
3.31.8
तथा क्रुद्धं दशग्रीवं कृताञ्जलिरकम्पनः।
भयात् संदिग्धया वाचा रावणं याचतेऽभयम् ॥ ३.३१.८ ॥
આ રીતે ક્રોધે ભરાયેલા દશગ્રીવ સામે અકંપને હાથ જોડીને, ભયથી લથડતી વાણીએ અભય માંગ્યું.
3.31.9
दशग्रीवोऽभयं तस्मै प्रददौ रक्षसां वरः।
स विस्रब्धोऽब्रवीद् वाक्यमसंदिग्धमकम्पनः ॥ ३.३१.९ ॥
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ દશગ્રીવે તેને અભય આપ્યું; ત્યારે આશ્વસ્ત થઈને અકંપને સ્પષ્ટ અને નિશ્ચિત વચનો કહ્યાં.
3.31.10
पुत्रो दशरथस्यास्ते सिंहसंहननो युवा।
रामो नाम महास्कन्धो वृत्तायतमहाभुजः ॥ ३.३१.१० ॥
દશરથનો પુત્ર રામ નામે એક યુવાન છે; સિંહ સમાન દૃઢ શરીર, પહોળા ખભા અને ગોળ, લાંબા, વિશાળ બાહુ ધરાવે છે.
3.31.11
श्यामः पृथुयशाः श्रीमानतुल्यबलविक्रमः।
हतस्तेन जनस्थाने खरश्च सहदूषणः ॥ ३.३१.११ ॥
શ્યામ વર્ણ, વિશાળ કીર્તિવાળા, શ્રીમાન, અતુલ્ય બળ-પરાક્રમવાળા તેમણે જ જનસ્થાનમાં ખર અને દૂષણને મારી નાખ્યા.
3.31.12
अकम्पनवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः।
नागेन्द्र इव निःश्वस्य इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.३१.१२ ॥
અકંપનનાં વચન સાંભળીને રાક્ષસાધિપતિ રાવણે ગજરાજની જેમ નિસાસો નાખીને આ વચન કહ્યું.
3.31.13
स सुरेन्द्रेण संयुक्तो रामः सर्वामरैः सह।
उपयातो जनस्थानं ब्रूहि कच्चिदकम्पन ॥ ३.३१.१३ ॥
હે અકંપન, દેવેન્દ્ર અને સર્વ અમરો સહિત તે રામ જનસ્થાને આવ્યો છે કે કેમ તે કહે.
3.31.14
रावणस्य पुनर्वाक्यं निशम्य तदकम्पनः।
आचचक्षे बलं तस्य विक्रमं च महात्मनः ॥ ३.३१.१४ ॥
રાવણના ફરી વાર કહેલા શબ્દો સાંભળીને અકંપને તે મહાત્માના બળ અને પરાક્રમનું વર્ણન કર્યું.
3.31.15
रामो नाम महातेजाः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्।
दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः परं धर्मं गतो युधि ॥ ३.३१.१५ ॥
મહાતેજસ્વી રામ નામનો તે સર્વ ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે. દિવ્ય અસ્ત્રોના ગુણોથી સંપન્ન તે યુદ્ધમાં પરમ ધર્મ પામેલો છે.
3.31.16
तस्यानुरूपो बलवान् रक्ताक्षो दुन्दुभिस्वनः।
कनीयाँल्लक्ष्मणो भ्राता राकाशशिनिभाननः ॥ ३.३१.१६ ॥
તેના સમાન બળવાન, લાલ નેત્રવાળો, દુંદુભિ જેવા સ્વરવાળો, પૂનમના ચંદ્ર જેવા મુખવાળો તેનો નાનો ભાઈ લક્ષ્મણ છે.
3.31.17
स तेन सह संयुक्तः पावकेनानिलो यथा।
श्रीमान् राजवरस्तेन जनस्थानं निपातितम् ॥ ३.३१.१७ ॥
તે તેની સાથે જોડાયેલો, જેમ પવન અગ્નિ સાથે. તે શ્રીમાન રાજશ્રેષ્ઠ વડે જનસ્થાન ધ્વસ્ત કરાયું છે.
3.31.18
नैव देवा महात्मानो नात्र कार्या विचारणा।
शरा रामेण तूत्सृष्टा रुक्मपुङ्खाः पतत्त्रिणः ॥ ३.३१.१८ ॥
આમાં શંકા ન કરવી; તે મહાત્માઓ દેવ નથી. રામે છોડેલા સોનેરી પાંખોવાળા બાણો પંખીઓ જેમ ઊડી રહ્યા છે.
3.31.19
सर्पाः पञ्चानना भूत्वा भक्षयन्ति स्म राक्षसान्।
येन येन च गच्छन्ति राक्षसा भयकर्षिताः ॥ ३.३१.१९ ॥
પાંચ મુખવાળા સર્પ થઈને તેઓ રાક્ષસોને ગળી જતા. ભયથી પીડાયેલા રાક્ષસો જે જે માર્ગે જતા,
3.31.20
तेन तेन स्म पश्यन्ति राममेवाग्रतः स्थितम्।
इत्थं विनाशितं तेन जनस्थानं तवानघ ॥ ३.३१.२० ॥
તેઓ જે દિશામાં જોતા, ત્યાં સામે ઊભેલા રામને જ જોતા. હે નિષ્પાપ, આ રીતે તેણે તમારું જનસ્થાન નષ્ટ કર્યું.
3.31.21
अकम्पनवचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्।
गमिष्यामि जनस्थानं रामं हन्तुं सलक्ष्मणम् ॥ ३.३१.२१ ॥
અકંપનના વચન સાંભળીને રાવણે કહ્યું, "લક્ષ્મણ સહિત રામને મારવા હું જનસ્થાને જઈશ."
3.31.22
अथैवमुक्ते वचने प्रोवाचेदमकम्पनः।
शृणु राजन् यथावृत्तं रामस्य बलपौरुषम् ॥ ३.३१.२२ ॥
આમ કહેવાયા પછી અકંપને કહ્યું, "હે રાજન, જે બન્યું તે પ્રમાણે રામનું બળ અને પરાક્રમ સાંભળો."
3.31.23
असाध्यः कुपितो रामो विक्रमेण महायशाः।
आपगायास्तु पूर्णाया वेगं परिहरेच्छरैः ॥ ३.३१.२३ ॥
મહાયશસ્વી રામ ક્રોધિત થાય ત્યારે અજેય છે. ભરેલી નદીના વેગને પણ તે પોતાનાં બાણોથી રોકી શકે.
3.31.24
सताराग्रहनक्षत्रं नभश्चाप्यवसादयेत्।
असौ रामस्तु सीदन्तीं श्रीमानभ्युद्धरेन्महीम् ॥ ३.३१.२४ ॥
તારાઓ અને નક્ષત્રો સહિત આકાશને પણ તે નીચે પાડી શકે. એ જ શ્રીમાન રામ ડૂબતી પૃથ્વીને ઊંચકી શકે.
3.31.25
भित्त्वा वेलां समुद्रस्य लोकानाप्लावयेद् विभुः।
वेगं वापि समुद्रस्य वायुं वा विधमेच्छरैः ॥ ३.३१.२५ ॥
સમુદ્રનો કિનારો તોડીને એ સર્વસમર્થ લોકોને પૂરમાં ડુબાડી શકે; અથવા બાણોથી સમુદ્રના વેગને કે પવનને પણ વિખેરી શકે.
3.31.26
संहृत्य वा पुनर्लोकान् विक्रमेण महायशाः।
शक्तः श्रेष्ठः स पुरुषः स्रष्टुं पुनरपि प्रजाः ॥ ३.३१.२६ ॥
મહાયશસ્વી એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ પરાક્રમથી લોકોનો સંહાર કરી શકે, અને ફરીથી પ્રજાઓનું સર્જન પણ કરી શકે.
3.31.27
नहि रामो दशग्रीव शक्यो जेतुं रणे त्वया।
रक्षसां वापि लोकेन स्वर्गः पापजनैरिव ॥ ३.३१.२७ ॥
હે દશગ્રીવ! યુદ્ધમાં તું રામને જીતી નહીં શકે; જેમ પાપી લોકો સ્વર્ગ મેળવી નથી શકતા, તેમ રાક્ષસોનો સમૂહ પણ તેને જીતી નહીં શકે.
3.31.28
न तं वध्यमहं मन्ये सर्वैर्देवासुरैरपि।
अयं तस्य वधोपायस्तन्ममैकमनाः शृणु ॥ ३.३१.२८ ॥
દેવો અને અસુરો બધા મળીને પણ તેને મારી શકે એવું હું માનતી નથી. તેના વધનો આ ઉપાય છે; એકાગ્ર મનથી મારી પાસેથી સાંભળ.
3.31.29
भार्या तस्योत्तमा लोके सीता नाम सुमध्यमा।
श्यामा समविभक्ताङ्गी स्त्रीरत्नं रत्नभूषिता ॥ ३.३१.२९ ॥
જગતમાં તેની ઉત્તમ પત્ની સીતા નામે છે; પાતળી કમરવાળી, શ્યામવર્ણી, સુડોળ અંગોવાળી, સ્ત્રીરત્ન, રત્નાભૂષણોથી શોભિત.
3.31.30
नैव देवी न गन्धर्वी नाप्सरा न च पन्नगी।
तुल्या सीमन्तिनी तस्या मानुषी तु कुतो भवेत् ॥ ३.३१.३० ॥
દેવી, ગંધર્વી, અપ્સરા કે નાગકન્યા પણ તેની સમાન નથી; તો મનુષ્ય સ્ત્રી તેની સમાન કેવી રીતે હોઈ શકે?
3.31.31
तस्यापहर भार्यां त्वं तं प्रमथ्य महावने।
सीतया रहितो रामो न चैव हि भविष्यति ॥ ३.३१.३१ ॥
તેને મહાવનમાં હરાવીને તેની ભાર્યાનું હરણ કર. સીતાથી વિખૂટો પડેલો રામ જીવતો નહીં રહે.
3.31.32
अरोचयत तद्वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
चिन्तयित्वा महाबाहुरकम्पनमुवाच ह ॥ ३.३१.३२ ॥
તે વચન રાક્ષસાધિપતિ રાવણને ગમ્યું. વિચારીને તે મહાબાહુ અકમ્પનને બોલ્યો.
3.31.33
बाढं कल्यं गमिष्यामि ह्येकः सारथिना सह।
आनेष्यामि च वैदेहीमिमां हृष्टो महापुरीम् ॥ ३.३१.३३ ॥
સારું, કાલે હું એક સારથિ સાથે જ જઈશ. હર્ષપૂર્વક વૈદેહીને આ મહાનગરીમાં લાવીશ.
3.31.34
तदेवमुक्त्वा प्रययौ खरयुक्तेन रावणः।
रथेनादित्यवर्णेन दिशः सर्वाः प्रकाशयन् ॥ ३.३१.३४ ॥
એમ કહીને રાવણ ગધેડાં જોડેલા, સૂર્યવર્ણ રથમાં પ્રયાણ કર્યું; સર્વ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો ગયો.
3.31.35
स रथो राक्षसेन्द्रस्य नक्षत्रपथगो महान्।
चञ्चूर्यमाणः शुशुभे जलदे चन्द्रमा इव ॥ ३.३१.३५ ॥
તે રાક્ષસેન્દ્રનો મહાન રથ નક્ષત્રપથે ચાલતાં, મેઘમાં ચંદ્રની જેમ ચમકતો શોભ્યો.
3.31.36
स दूरे चाश्रमं गत्वा ताटकेयमुपागमत्।
मारीचेनार्चितो राजा भक्ष्यभोज्यैरमानुषैः ॥ ३.३१.३६ ॥
તે દૂરના આશ્રમે જઈને તાટકાપુત્ર મારીચ પાસે પહોંચ્યો. મારીચે અમાનુષી ભક્ષ્યભોજ્યોથી તેનો સત્કાર કર્યો.
3.31.37
तं स्वयं पूजयित्वा तु आसनेनोदकेन च।
अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.३१.३७ ॥
મારીચે પોતે તેનું આસન અને જળથી સત્કાર કરીને અર્થપૂર્ણ વાણીમાં આ વચન કહ્યું.
3.31.38
कच्चित् सकुशलं राजँल्लोकानां राक्षसाधिप।
आशङ्के नाधिजाने त्वं यतस्तूर्णमुपागतः ॥ ३.३१.३८ ॥
હે રાજન, રાક્ષસાધિપ, લોકોનું કુશળ તો છે ને? તું તરત આવ્યો છે, તેથી મને શંકા છે; કારણ હું જાણતો નથી.
3.31.39
एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः।
ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद् वाक्यकोविदः ॥ ३.३१.३९ ॥
મારીચે આમ કહ્યું ત્યારે મહાતેજસ્વી અને વાક્યકુશળ રાવણે પછી આ વચન કહ્યું.
3.31.40
आरक्षो मे हतस्तात रामेणाक्लिष्टकारिणा।
जनस्थानमवध्यं तत् सर्वं युधि निपातितम् ॥ ३.३१.४० ॥
હે પ્રિય, મારા રક્ષક રાક્ષસને સહેલાઈથી કર્મ કરનાર રામે માર્યો. અવધ્ય જનસ્થાનના બધા યુદ્ધમાં પડ્યા.
3.31.41
तस्य मे कुरु साचिव्यं तस्य भार्यापहारणे।
राक्षसेन्द्रवचः श्रुत्वा मारीचो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.३१.४१ ॥
તેની પત્નીના અપહરણમાં તું મને સહાય કર. રાક્ષસેન્દ્રનાં આ વચન સાંભળીને મારીચે આ વચન કહ્યું.
3.31.42
आख्याता केन वा सीता मित्ररूपेण शत्रुणा।
त्वया राक्षसशार्दूल को न नन्दति नन्दितः ॥ ३.३१.४२ ॥
હે રાક્ષસશાર્દૂલ, મિત્રના રૂપમાં રહેલા કયા શત્રુએ તને સીતા વિશે કહ્યું? તું આનંદિત છે ત્યારે કોણ આનંદિત ન થાય?
3.31.43
सीतामिहानयस्वेति को ब्रवीति ब्रवीहि मे।
रक्षोलोकस्य सर्वस्य कः शृङ्गं छेत्तुमिच्छति ॥ ३.३१.४३ ॥
"સીતાને અહીં લાવ" એમ કોણ કહે છે? મને કહે. સમગ્ર રાક્ષસલોકનું શિખર કાપવાની ઇચ્છા કોણ કરે છે?
3.31.44
प्रोत्साहयति यश्च त्वां स च शत्रुरसंशयम्।
आशीविषमुखाद् दंष्ट्रामुद्धर्तुं चेच्छति त्वया ॥ ३.३१.४४ ॥
જે તને પ્રોત્સાહિત કરે છે તે નિઃસંદેહ શત્રુ છે. અને જે તારા દ્વારા ઝેરી સાપના મુખમાંથી તેની દાઢ ઉખેડવા ઇચ્છે છે, તે પણ.
3.31.45
कर्मणानेन केनासि कापथं प्रतिपादितः।
सुखसुप्तस्य ते राजन् प्रहृतं केन मूर्धनि ॥ ३.३१.४५ ॥
હે રાજા! આ કૃત્યથી તને કોણે કુમાર્ગે દોર્યો? સુખે સૂતેલા તારા માથા પર કોણે પ્રહાર કર્યો?
3.31.46
विशुद्धवंशाभिजनाग्रहस्त-
तेजोमदः संस्थितदोर्विषाणः।
उदीक्षितुं रावण नेह युक्तः
स संयुगे राघवगन्धहस्ती ॥ ३.३१.४६ ॥
હે રાવણ! શુદ્ધ વંશ અને ઉચ્ચ કુળનો ગર્વ ધરાવનાર, તેજના મદવાળો, દાંત જેવી દૃઢ ભુજાઓવાળો તે રાઘવરૂપી ગંધહસ્તી યુદ્ધમાં જ જોવા યોગ્ય છે; અહીં તેને જોવો યોગ્ય નથી.
3.31.47
असौ रणान्तःस्थितिसंधिवालो
विदग्धरक्षोमृगहा नृसिंहः।
सुप्तस्त्वया बोधयितुं न शक्यः
शराङ्गपूर्णो निशितासिदंष्ट्रः ॥ ३.३१.४७ ॥
યુદ્ધના અંતે ઊભો રહેનાર, સંધિરૂપી પૂંછડીવાળો, કુશળ રાક્ષસ-મૃગોનો સંહારક તે નૃસિંહ છે. સૂતેલા તેને તું જગાડી શકીશ નહીં; બાણોથી ભરેલો, તીક્ષ્ણ તલવારો જેવી દાઢવાળો.
3.31.48
चापापहारे भुजवेगपङ्के
शरोर्मिमाले सुमहाहवौघे।
न रामपातालमुखेऽतिघोरे
प्रस्कन्दितुं राक्षसराज युक्तम् ॥ ३.३१.४८ ॥
હે રાક્ષસરાજ! જ્યાં ધનુષ્ય છીનવાય છે, ભુજાવેગનો કાદવ છે, બાણોની લહેરોની માળા છે, મહાયુદ્ધનો પ્રવાહ છે — એવા અતિ ભયંકર રામપાતાળના મુખમાં કૂદવું તારા માટે યોગ્ય નથી.
3.31.49
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र
लङ्कां प्रसन्नो भव साधु गच्छ।
त्वं स्वेषु दारेषु रमस्व नित्यं
रामः सभार्यो रमतां वनेषु ॥ ३.३१.४९ ॥
હે લંકેશ્વર, રાક્ષસેન્દ્ર, પ્રસન્ન થાઓ. પ્રસન્ન થઈને સારી રીતે લંકા જાઓ. તમે તમારી પોતાની પત્નીઓમાં સદા રમો; અને રામ પોતાની પત્ની સાથે વનોમાં રમે.
3.31.50
एवमुक्तो दशग्रीवो मारीचेन स रावणः।
न्यवर्तत पुरीं लङ्कां विवेश च गृहोत्तमम् ॥ ३.३१.५० ॥
મારીચે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે તે દશગ્રીવ રાવણ પાછો ફર્યો અને લંકા નગરીમાં પ્રવેશીને ઉત્તમ ભવનમાં ગયો.