वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.32.1
ततः शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश।
हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ ३.३२.१ ॥
तेव्हा शूर्पणखेने पाहिले की भयंकर कर्मे करणारे चौदा हजार राक्षस एकट्या रामाने मारले गेले.
3.32.2
दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसं रणे।
दृष्ट्वा पुनर्महानादान् ननाद जलदोपमा ॥ ३.३२.२ ॥
रणांगणात दूषण, खर आणि त्रिशिरा मारले गेलेले पाहून मेघासारखी ती पुन्हा मोठ्याने गर्जली.
3.32.3
सा दृष्ट्वा कर्म रामस्य कृतमन्यैः सुदुष्करम्।
जगाम परमोद्विग्ना लङ्कां रावणपालिताम् ॥ ३.३२.३ ॥
इतरांना अत्यंत कठीण असलेले रामाचे ते कर्म पाहून अतिशय व्याकूळ होऊन ती रावणाने पालन केलेल्या लंकेकडे गेली.
3.32.4
सा ददर्श विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम्।
उपोपविष्टं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम् ॥ ३.३२.४ ॥
विमानाच्या शिखरावर मरुतांमध्ये बसलेल्या इंद्राप्रमाणे, मंत्र्यांसह बसलेला तेजस्वी रावण तिने पाहिला.
3.32.5
आसीनं सूर्यसंकाशे काञ्चने परमासने।
रुक्मवेदिगतं प्राज्यं ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ३.३२.५ ॥
सूर्यासारख्या सोन्याच्या श्रेष्ठ आसनावर, सुवर्णवेदीवर बसलेला तो प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी होता.
3.32.6
देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम्।
अजेयं समरे घोरं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ३.३२.६ ॥
देव, गंधर्व, भूत आणि महात्मा ऋषींनाही युद्धात अजिंक्य, उघड्या तोंडाच्या यमासारखा भयंकर तो होता.
3.32.7
देवासुरविमर्देषु वज्राशनिकृतव्रणम्।
ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ॥ ३.३२.७ ॥
देवासुर युद्धांत वज्र आणि अशनीच्या प्रहारांनी जखमी झालेला; ऐरावताच्या दातांच्या टोकांनी ज्याच्या छातीवर उठून दिसणाऱ्या खुणा आहेत.
3.32.8
विंशद्भुजं दशग्रीवं दर्शनीयपरिच्छदम्।
विशालवक्षसं वीरं राजलक्षणलक्षितम् ॥ ३.३२.८ ॥
वीस बाहू आणि दहा मान असलेला; पाहण्याजोगी वेशभूषा असलेला; विशाल छातीचा तो वीर, राजलक्षणांनी ओळखला जाणारा.
3.32.9
नद्धवैदूर्यसंकाशं तप्तकाञ्चनभूषणम्।
सुभुजं शुक्लदशनं महास्यं पर्वतोपमम् ॥ ३.३२.९ ॥
जडवलेल्या वैडूर्याप्रमाणे तेजस्वी; तापविलेल्या सोन्याचे अलंकार धारण केलेला; सुंदर बाहू, पांढरे दात, मोठे तोंड असलेला; पर्वतासारखा.
3.32.10
विष्णुचक्रनिपातैश्च शतशो देवसंयुगे।
अन्यैः शस्त्रैः प्रहारैश्च महायुद्धेषु ताडितम् ॥ ३.३२.१० ॥
देवांबरोबरच्या युद्धात विष्णूच्या चक्राच्या पातांनी शेकडो वेळा, इतर शस्त्रांनी आणि प्रहारांनी महायुद्धांत तो ताडिला गेला.
3.32.11
अहताङ्गैः समस्तैस्तं देवप्रहरणैस्तदा।
अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम् ॥ ३.३२.११ ॥
तेव्हा देवांच्या शस्त्रांनी त्याचे सर्व अवयव जखमी झाले नाहीत; अक्षोभ्य समुद्रांनाही क्षुब्ध करणारा, जलद कृती करणारा तो होता.
3.32.12
क्षेप्तारं पर्वताग्राणां सुराणां च प्रमर्दनम्।
उच्छेत्तारं च धर्माणां परदाराभिमर्शनम् ॥ ३.३२.१२ ॥
पर्वतशिखरे फेकणारा; देवांना चिरडणारा; धर्मांचा उच्छेद करणारा; परस्त्रियांना स्पर्श करणारा.
3.32.13
सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारं यज्ञविघ्नकरं सदा।
पुरीं भोगवतीं गत्वा पराजित्य च वासुकिम् ॥ ३.३२.१३ ॥
सर्व दिव्य अस्त्रांचा प्रयोग जाणणारा, यज्ञांत सदा विघ्न आणणारा, भोगवती नगरीत जाऊन वासुकीला पराजित करून—
3.32.14
तक्षकस्य प्रियां भार्यां पराजित्य जहार यः।
कैलासं पर्वतं गत्वा विजित्य नरवाहनम् ॥ ३.३२.१४ ॥
तक्षकाची प्रिय भार्या पराजित करून जिने हरण केली, कैलास पर्वतावर जाऊन नरवाहनाला जिंकणारा—
3.32.15
विमानं पुष्पकं तस्य कामगं वै जहार यः।
वनं चैत्ररथं दिव्यं नलिनीं नन्दनं वनम् ॥ ३.३२.१५ ॥
त्याचे इच्छेनुसार जाणारे पुष्पक विमान हरण करणारा, दिव्य चैत्ररथ वन, नलिनी व नंदन वनही—
3.32.16
विनाशयति यः क्रोधाद् देवोद्यानानि वीर्यवान्।
चन्द्रसूर्यौ महाभागावुत्तिष्ठन्तौ परंतपौ ॥ ३.३२.१६ ॥
पराक्रमी असलेला तो क्रोधाने देवोद्यानांचा नाश करतो; उगवणाऱ्या महाभाग्यवान, शत्रूंना तापवणाऱ्या चंद्र-सूर्यांनाही—
3.32.17
निवारयति बाहुभ्यां यः शैलशिखरोपमः।
दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने ॥ ३.३२.१७ ॥
पर्वतशिखरासारखा तो आपल्या बाहूंनी (त्यांना) अडवतो; महावनात दहा हजार वर्षे तप केलेला—
3.32.18
पुरा स्वयंभुवे धीरः शिरांस्युपजहार यः।
देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः ॥ ३.३२.१८ ॥
पूर्वी स्वयंभू (ब्रह्मदेवा)ला आपली मस्तके अर्पण करणारा धीर — देव, दानव, गंधर्व, पिशाच, पक्षी व सर्प यांच्याकडील (मिळवलेली) मस्तके।
3.32.19
अभयं यस्य संग्रामे मृत्युतो मानुषादृते।
मन्त्रैरभिष्टुतं पुण्यमध्वरेषु द्विजातिभिः ॥ ३.३२.१९ ॥
युद्धात मनुष्यावाचून मृत्यूपासून ज्याला अभय आहे, आणि यज्ञांमध्ये द्विजांकडून मंत्रांनी ज्याची पवित्र स्तुती केली जाते.
3.32.20
हविर्धानेषु यः सोममुपहन्ति महाबलः।
प्राप्तयज्ञहरं दुष्टं ब्रह्मघ्नं क्रूरकारिणम् ॥ ३.३२.२० ॥
हविर्धानांवर सोम नष्ट करणारा महाबली, आलेला यज्ञ हरण करणारा दुष्ट, ब्राह्मणहत्यारा, क्रूर कर्म करणारा.
3.32.21
कर्कशं निरनुक्रोशं प्रजानामहिते रतम्।
रावणं सर्वभूतानां सर्वलोकभयावहम् ॥ ३.३२.२१ ॥
कठोर, निर्दय, प्रजांच्या अहितात रमणारा, सर्व प्राणिमात्र आणि सर्व लोकांना भय देणारा रावण.
3.32.22
राक्षसी भ्रातरं क्रूरं सा ददर्श महाबलम्।
तं दिव्यवस्त्राभरणं दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ ३.३२.२२ ॥
त्या राक्षसीने आपल्या क्रूर, महाबली भावाला पाहिले; तो दिव्य वस्त्रे व अलंकार धारण करून दिव्य माळांनी शोभत होता.
3.32.23
आसने सूपविष्टं तं काले कालमिवोद्यतम्।
राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम् ॥ ३.३२.२३ ॥
आसनावर सुखाने बसलेल्या त्या राक्षसराजाला, वेळ आल्यावर उठलेल्या कालासारख्या, महाभाग्यवान, पौलस्त्य कुळाच्या आनंदाला.
3.32.24
उपगम्याब्रवीद् वाक्यं राक्षसी भयविह्वला।
रावणं शत्रुहन्तारं मन्त्रिभिः परिवारितम् ॥ ३.३२.२४ ॥
भयाने व्याकूळ झालेली राक्षसी जवळ जाऊन, मंत्र्यांनी वेढलेल्या शत्रुहन्ता रावणाला हे शब्द बोलली.
3.32.25
तमब्रवीद् दीप्तविशाललोचनं
प्रदर्शयित्वा भयलोभमोहिता।
सुदारुणं वाक्यमभीतचारिणी
महात्मना शूर्पणखा विरूपिता ॥ ३.३२.२५ ॥
भय आणि लोभाने मोहित झालेल्या शूर्पणखेने, विद्रूप झालेले आपले रूप दाखवून, निर्भयपणे फिरत, तेजस्वी विशाल नेत्र असलेल्या त्याला अत्यंत कठोर शब्द सांगितले.