વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.37.1
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः।
प्रत्युवाच महातेजा मारीचो राक्षसेश्वरम् ॥ ३.३७.१ ॥
રાક્ષસેન્દ્રનાં એ વચન સાંભળીને, વાક્યકુશળ મહાતેજસ્વી મારીચે રાક્ષસેશ્વરને ઉત્તર આપ્યો.
3.37.2
सुलभाः पुरुषा राजन् सततं प्रियवादिनः।
अप्रियस्य च पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ ३.३७.२ ॥
હે રાજન્, સદા પ્રિય બોલનારા માણસો સુલભ છે; પણ અપ્રિય છતાં હિતકારી વાત કહેનાર અને સાંભળનાર દુર્લભ છે.
3.37.3
न नूनं बुध्यसे रामं महावीर्यगुणोन्नतम्।
अयुक्तचारश्चपलो महेन्द्रवरुणोपमम् ॥ ३.३७.३ ॥
મહાપરાક્રમના ગુણોથી ઉન્નત રામને તું ખરેખર સમજતો નથી; અયોગ્ય આચરણ કરનાર, ચંચળ એવો તું ઇન્દ્ર-વરુણ સમાન તેને જાણતો નથી.
3.37.4
अपि स्वस्ति भवेत् तात सर्वेषामपि रक्षसाम्।
अपि रामो न संक्रुद्धः कुर्याल्लोकानराक्षसान् ॥ ३.३७.४ ॥
હે તાત, શું સર્વ રાક્ષસોનું કલ્યાણ થશે? શું રામ ક્રોધિત થઈને લોકોને રાક્ષસરહિત નહીં કરે?
3.37.5
अपि ते जीवितान्ताय नोत्पन्ना जनकात्मजा।
अपि सीतानिमित्तं च न भवेद् व्यसनं महत् ॥ ३.३७.५ ॥
જનકની પુત્રી તારા જીવનના અંત માટે જ જન્મી નથી શું? સીતાના કારણે કોઈ મહાન વિપત્તિ નહીં આવે શું?
3.37.6
अपि त्वामीश्वरं प्राप्य कामवृत्तं निरङ्कुशम्।
न विनश्येत् पुरी लङ्का त्वया सह सराक्षसा ॥ ३.३७.६ ॥
ઇચ્છા પ્રમાણે વર્તનાર, નિરંકુશ એવા તને સ્વામી પામીને, રાક્ષસો સહિત લંકાપુરી તારી સાથે નાશ નહીં પામે?
3.37.7
त्वद्विधः कामवृत्तो हि दुःशीलः पापमन्त्रितः।
आत्मानं स्वजनं राष्ट्रं स राजा हन्ति दुर्मतिः ॥ ३.३७.७ ॥
તારા જેવો કામવશ આચરણ કરનાર, દુઃશીલ અને પાપમંત્રણાથી ચાલતો દુર્બુદ્ધિ રાજા પોતાને, પોતાના લોકોને અને રાષ્ટ્રને નષ્ટ કરે છે.
3.37.8
न च पित्रा परित्यक्तो नामर्यादः कथंचन।
न लुब्धो न च दुःशीलो न च क्षत्रियपांसनः ॥ ३.३७.८ ॥
પિતાએ તેમને કોઈ રીતે ત્યજ્યા નથી; તેઓ મર્યાદાહીન નથી, લોભી નથી, દુઃશીલ નથી, અને ક્ષત્રિયકુળના કલંક પણ નથી.
3.37.9
न च धर्मगुणैर्हीनः कौसल्यानन्दवर्धनः।
न च तीक्ष्णो हि भूतानां सर्वभूतहिते रतः ॥ ३.३७.९ ॥
તેઓ ધર્મગુણોથી રહિત નથી; કૌસલ્યાના આનંદને વધારનારા છે; પ્રાણીઓ પ્રત્યે કઠોર નથી; સર્વ ભૂતોના હિતમાં રત છે.
3.37.10
वञ्चितं पितरं दृष्ट्वा कैकेय्या सत्यवादिनम्।
करिष्यामीति धर्मात्मा ततः प्रव्रजितो वनम् ॥ ३.३७.१० ॥
કૈકેયીથી છેતરાયેલા સત્યવાદી પિતાને જોઈને, 'હું આ કરીશ' એમ વિચારીને ધર્માત્મા પછી વનમાં ચાલ્યા ગયા.
3.37.11
कैकेय्याः प्रियकामार्थं पितुर्दशरथस्य च।
हित्वा राज्यं च भोगांश्च प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ ३.३७.११ ॥
કૈકેયીની પ્રિય ઇચ્છા પૂરી કરવા અને પિતા દશરથ માટે રાજ્ય તથા ભોગોનો ત્યાગ કરીને તેઓ દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ્યા.
3.37.12
न रामः कर्कशस्तात नाविद्वान् नाजितेन्द्रियः।
अनृतं न श्रुतं चैव नैव त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ३.३७.१२ ॥
હે તાત, રામ કઠોર નથી; તેઓ અજ્ઞાની નથી, ઇન્દ્રિયોને અજિત નથી. અસત્ય સંભળાયું પણ નથી; અને તમને પણ તે બોલવું ઘટતું નથી.
3.37.13
रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्यपराक्रमः।
राजा सर्वस्य लोकस्य देवानामिव वासवः ॥ ३.३७.१३ ॥
રામ મૂર્તિમાન ધર્મ છે, સાધુ છે, સત્ય જ જેનો પરાક્રમ છે. દેવોના ઇન્દ્રની જેમ તે સર્વ લોકોના રાજા છે.
3.37.14
कथं नु तस्य वैदेहीं रक्षितां स्वेन तेजसा।
इच्छसे प्रसभं हर्तुं प्रभामिव विवस्वतः ॥ ३.३७.१४ ॥
તેના પોતાના તેજથી રક્ષિત વૈદેહીને તું બળપૂર્વક કેમ હરવા ઇચ્છે છે? સૂર્યની પ્રભાને હરવા ઇચ્છે તેમ?
3.37.15
शरार्चिषमनाधृष्यं चापखड्गेन्धनं रणे।
रामाग्निं सहसा दीप्तं न प्रवेष्टुं त्वमर्हसि ॥ ३.३७.१५ ॥
બાણોની જ્વાળાવાળા, અજેય, રણમાં ધનુષ્ય-ખડ્ગ ઇંધન બનેલા, પ્રજ્વલિત રામાગ્નિમાં તારે અચાનક પ્રવેશ ન કરવો જોઈએ.
3.37.16
धनुर्व्यादितदीप्तास्यं शरार्चिषममर्षणम्।
चापबाणधरं तीक्ष्णं शत्रुसेनापहारिणम् ॥ ३.३७.१६ ॥
ધનુષ્યથી ખુલ્લું, પ્રજ્વલિત મુખવાળા, બાણોની જ્વાળાવાળા, ક્ષમા ન કરનારા, ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનારા, તીક્ષ્ણ, શત્રુસેના હરનારા.
3.37.17
राज्यं सुखं च संत्यज्य जीवितं चेष्टमात्मनः।
नात्यासादयितुं तात रामान्तकमिहार्हसि ॥ ३.३७.१७ ॥
પ્રિય, રાજ્ય અને સુખ છોડીને, તને પ્રિય જીવન લઈને, અહીં રામરૂપી યમની અતિ નજીક જવું તારે યોગ્ય નથી.
3.37.18
अप्रमेयं हि तत्तेजो यस्य सा जनकात्मजा।
न त्वं समर्थस्तां हर्तुं रामचापाश्रयां वने ॥ ३.३७.१८ ॥
તેનું તેજ અપ્રમેય છે; તે જનકની પુત્રી છે. વનમાં રામના ધનુષ્યના આશ્રયમાં રહેલી તેને હરવા તું સમર્થ નથી.
3.37.19
तस्य वै नरसिंहस्य सिंहोरस्कस्य भामिनी।
प्राणेभ्योऽपि प्रियतरा भार्या नित्यमनुव्रता ॥ ३.३७.१९ ॥
તે નરસિંહ, સિંહ જેવી છાતીવાળા પુરુષની તે તેજસ્વી ભાર્યા છે, પ્રાણથી પણ પ્રિય, સદા અનુવ્રતા.
3.37.20
न सा धर्षयितुं शक्या मैथिल्योजस्विनः प्रिया।
दीप्तस्येव हुताशस्य शिखा सीता सुमध्यमा ॥ ३.३७.२० ॥
તે મૈથિલી, તે તેજસ્વીની પ્રિયા છે; તેને ધર્ષિત કરવી શક્ય નથી. બળતા અગ્નિની જ્વાળા જેવી સુમધ્યમા સીતા છે.
3.37.21
किमुद्यमं व्यर्थमिमं कृत्वा ते राक्षसाधिप।
दृष्टश्चेत् त्वं रणे तेन तदन्तमुपजीवितम् ॥ ३.३७.२१ ॥
હે રાક્ષસાધિપ, આ વ્યર્થ પ્રયત્ન શા માટે કરે છે? યુદ્ધમાં તેણે તને જોયો તો તારા જીવનનો આધાર ત્યાં જ અંત પામશે.
3.37.22
जीवितं च सुखं चैव राज्यं चैव सुदुर्लभम्।
यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा रामविप्रियम् ॥ ३.३७.२२ ॥
જીવન, સુખ અને અત્યંત દુર્લભ રાજ્ય લાંબા સમય સુધી ભોગવવાની ઇચ્છા હોય, તો રામને અપ્રિય કાર્ય ન કર.
3.37.23
स सर्वैः सचिवैः सार्धं विभीषणपुरस्कृतैः।
मन्त्रयित्वा स धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयमात्मनः।
दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ ३.३७.२३ ॥
વિભીષણને આગળ રાખીને તેણે પોતાના સર્વ ધર્મનિષ્ઠ મંત્રીઓ સાથે મંત્રણા કરી, પોતાનો નિશ્ચય કર્યો, અને દોષ-ગુણ તથા બળાબળનું સારી રીતે વિચારણ કર્યું.
3.37.24
आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्त्वतः।
हितं हि तव निश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुमर्हसि ॥ ३.३७.२४ ॥
તારું પોતાનું બળ અને રાઘવ (રામ)નું બળ યથાર્થ રીતે જાણીને, તારું હિત નક્કી કરીને, જે યોગ્ય હોય તે તારે કરવું જોઈએ.
3.37.25
अहं तु मन्ये तव न क्षमं रणे
समागमं कोसलराजसूनुना।
इदं हि भूयः शृणु वाक्यमुत्तमं
क्षमं च युक्तं च निशाचराधिप ॥ ३.३७.२५ ॥
પણ કોસલરાજના પુત્ર સાથે રણમાં તારો સામનો ઉચિત નથી એવું હું માનું છું. હે નિશાચરાધિપ, આ ઉત્તમ વચન ફરી સાંભળ; તે યોગ્ય અને ન્યાયી છે.