वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.37.1
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः।
प्रत्युवाच महातेजा मारीचो राक्षसेश्वरम् ॥ ३.३७.१ ॥
राक्षसराजाचे ते बोलणे ऐकून, वाक्चातुर्यात निपुण असलेला महातेजस्वी मारीच राक्षसेश्वराला म्हणाला.
3.37.2
सुलभाः पुरुषा राजन् सततं प्रियवादिनः।
अप्रियस्य च पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ ३.३७.२ ॥
हे राजा, सदा प्रिय बोलणारे लोक सहज मिळतात; पण अप्रिय तरी हितकारक बोलणारा आणि ऐकणारा दुर्मिळ असतो.
3.37.3
न नूनं बुध्यसे रामं महावीर्यगुणोन्नतम्।
अयुक्तचारश्चपलो महेन्द्रवरुणोपमम् ॥ ३.३७.३ ॥
महापराक्रमाच्या गुणांनी उन्नत असलेल्या रामाला तू खरोखर ओळखत नाहीस; अयोग्य वर्तन करणाऱ्या, चंचल अशा तुला इंद्र-वरुणासमान रामाची जाण नाही.
3.37.4
अपि स्वस्ति भवेत् तात सर्वेषामपि रक्षसाम्।
अपि रामो न संक्रुद्धः कुर्याल्लोकानराक्षसान् ॥ ३.३७.४ ॥
हे तात, सर्व राक्षसांचे कल्याण होईल का? राम संतप्त होऊन जगाला राक्षसविरहित करणार नाही का?
3.37.5
अपि ते जीवितान्ताय नोत्पन्ना जनकात्मजा।
अपि सीतानिमित्तं च न भवेद् व्यसनं महत् ॥ ३.३७.५ ॥
जनकाची कन्या तुझ्या जीवनाच्या अंतासाठीच जन्मली नाही का? सीतेमुळे एखादे मोठे संकट येणार नाही का?
3.37.6
अपि त्वामीश्वरं प्राप्य कामवृत्तं निरङ्कुशम्।
न विनश्येत् पुरी लङ्का त्वया सह सराक्षसा ॥ ३.३७.६ ॥
स्वैर वागणाऱ्या, निरंकुश अशा तुला स्वामी मिळाल्यामुळे, राक्षसांसह लंकानगरी तुझ्याबरोबर नष्ट होणार नाही का?
3.37.7
त्वद्विधः कामवृत्तो हि दुःशीलः पापमन्त्रितः।
आत्मानं स्वजनं राष्ट्रं स राजा हन्ति दुर्मतिः ॥ ३.३७.७ ॥
तुझ्यासारखा कामवश वर्तन करणारा, दुःशील आणि पापमंत्रणेने चालणारा दुर्बुद्धी राजा स्वतःला, आपल्या लोकांना आणि राष्ट्राला नष्ट करतो.
3.37.8
न च पित्रा परित्यक्तो नामर्यादः कथंचन।
न लुब्धो न च दुःशीलो न च क्षत्रियपांसनः ॥ ३.३७.८ ॥
पित्याने त्यांना कोणत्याही प्रकारे सोडलेले नाही; ते मर्यादाहीन नाहीत, लोभी नाहीत, दुःशील नाहीत, आणि क्षत्रियकुलाचे कलंकही नाहीत.
3.37.9
न च धर्मगुणैर्हीनः कौसल्यानन्दवर्धनः।
न च तीक्ष्णो हि भूतानां सर्वभूतहिते रतः ॥ ३.३७.९ ॥
ते धर्मगुणांनी रहित नाहीत; कौसल्येचा आनंद वाढवणारे आहेत; प्राण्यांप्रती कठोर नाहीत; सर्वभूतांच्या हितात रत असतात.
3.37.10
वञ्चितं पितरं दृष्ट्वा कैकेय्या सत्यवादिनम्।
करिष्यामीति धर्मात्मा ततः प्रव्रजितो वनम् ॥ ३.३७.१० ॥
कैकेयीने फसवलेल्या सत्यवादी पित्याला पाहून, 'मी हे करीन' असा विचार करून धर्मात्मा नंतर वनात निघून गेले.
3.37.11
कैकेय्याः प्रियकामार्थं पितुर्दशरथस्य च।
हित्वा राज्यं च भोगांश्च प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ ३.३७.११ ॥
कैकेयीची प्रिय इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आणि पिता दशरथांसाठी राज्य व भोगांचा त्याग करून ते दण्डकारण्यात प्रविष्ट झाले.
3.37.12
न रामः कर्कशस्तात नाविद्वान् नाजितेन्द्रियः।
अनृतं न श्रुतं चैव नैव त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ३.३७.१२ ॥
हे तात, राम कठोर नाहीत; ते अज्ञानी नाहीत, इंद्रियांवर विजय न मिळवलेले नाहीत. असत्य ऐकले गेलेले नाही; आणि तुम्हालाही ते बोलणे योग्य नाही.
3.37.13
रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्यपराक्रमः।
राजा सर्वस्य लोकस्य देवानामिव वासवः ॥ ३.३७.१३ ॥
राम हा मूर्तिमंत धर्म आहे, साधू आहे, सत्य हाच ज्याचा पराक्रम आहे. देवांचा इंद्र जसा, तसा तो सर्व लोकांचा राजा आहे.
3.37.14
कथं नु तस्य वैदेहीं रक्षितां स्वेन तेजसा।
इच्छसे प्रसभं हर्तुं प्रभामिव विवस्वतः ॥ ३.३७.१४ ॥
त्याच्या स्वतःच्या तेजाने रक्षिलेल्या वैदेहीला तू बलपूर्वक कसे हरण करू इच्छितोस? सूर्याची प्रभा हरण करू इच्छिण्यासारखे?
3.37.15
शरार्चिषमनाधृष्यं चापखड्गेन्धनं रणे।
रामाग्निं सहसा दीप्तं न प्रवेष्टुं त्वमर्हसि ॥ ३.३७.१५ ॥
बाणांच्या ज्वाला असलेल्या, अजेय, रणांगणात धनुष्य-खड्ग इंधन असलेल्या रामाग्नीत तू अचानक प्रवेश करू नयेस.
3.37.16
धनुर्व्यादितदीप्तास्यं शरार्चिषममर्षणम्।
चापबाणधरं तीक्ष्णं शत्रुसेनापहारिणम् ॥ ३.३७.१६ ॥
धनुष्याने उघडलेले, प्रज्वलित मुख असलेले, बाणांच्या ज्वाला असलेले, क्षमा न करणारे, धनुष्य-बाण धारण करणारे, तीक्ष्ण, शत्रुसेना हरण करणारे.
3.37.17
राज्यं सुखं च संत्यज्य जीवितं चेष्टमात्मनः।
नात्यासादयितुं तात रामान्तकमिहार्हसि ॥ ३.३७.१७ ॥
प्रिया, राज्य आणि सुख सोडून, तुला प्रिय असलेले जीवन घेऊन, येथे रामरूपी यमाच्या इतक्या जवळ जाणे तुला योग्य नाही.
3.37.18
अप्रमेयं हि तत्तेजो यस्य सा जनकात्मजा।
न त्वं समर्थस्तां हर्तुं रामचापाश्रयां वने ॥ ३.३७.१८ ॥
त्याचे तेज अप्रमेय आहे; ती जनकाची कन्या आहे. वनात रामाच्या धनुष्याच्या आश्रयाला असलेल्या तिला हरण करण्यास तू समर्थ नाहीस.
3.37.19
तस्य वै नरसिंहस्य सिंहोरस्कस्य भामिनी।
प्राणेभ्योऽपि प्रियतरा भार्या नित्यमनुव्रता ॥ ३.३७.१९ ॥
त्या नरसिंहाची, सिंहासारख्या छातीच्या त्याची, ती तेजस्वी भार्या आहे; प्राणांहूनही प्रिय, सदा अनुरक्त.
3.37.20
न सा धर्षयितुं शक्या मैथिल्योजस्विनः प्रिया।
दीप्तस्येव हुताशस्य शिखा सीता सुमध्यमा ॥ ३.३७.२० ॥
ती मैथिली, त्या तेजस्वीची प्रिया; तिला धर्षण करणे शक्य नाही. प्रज्वलित अग्नीच्या ज्वालेसारखी सुमध्यमा सीता आहे.
3.37.21
किमुद्यमं व्यर्थमिमं कृत्वा ते राक्षसाधिप।
दृष्टश्चेत् त्वं रणे तेन तदन्तमुपजीवितम् ॥ ३.३७.२१ ॥
हे राक्षसाधिपा, हा व्यर्थ प्रयत्न का करतोस? युद्धात त्याने तुला पाहिले तर तुझ्या जीवनाचा आधार तिथेच संपेल.
3.37.22
जीवितं च सुखं चैव राज्यं चैव सुदुर्लभम्।
यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा रामविप्रियम् ॥ ३.३७.२२ ॥
जीवन, सुख आणि अत्यंत दुर्लभ राज्य दीर्घकाल भोगण्याची इच्छा असेल, तर रामाला अप्रिय असे करू नकोस.
3.37.23
स सर्वैः सचिवैः सार्धं विभीषणपुरस्कृतैः।
मन्त्रयित्वा स धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयमात्मनः।
दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ ३.३७.२३ ॥
विभीषणाला पुढे ठेवून आपल्या सर्व धर्मनिष्ठ मंत्र्यांशी त्याने विचारविनिमय केला, आपला निश्चय केला, आणि दोषगुण व बलाबल नीट विचारात घेतले.
3.37.24
आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्त्वतः।
हितं हि तव निश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुमर्हसि ॥ ३.३७.२४ ॥
स्वतःचे बल आणि राघव (राम) यांचे बल यथार्थपणे जाणून, तुझे हित निश्चित करून, योग्य तेच करणे तुला शोभते.
3.37.25
अहं तु मन्ये तव न क्षमं रणे
समागमं कोसलराजसूनुना।
इदं हि भूयः शृणु वाक्यमुत्तमं
क्षमं च युक्तं च निशाचराधिप ॥ ३.३७.२५ ॥
पण कोसलराजपुत्राशी रणांगणात तुझी गाठ पडणे योग्य नाही असे मला वाटते. हे निशाचराधिपा, हे उत्तम वचन पुन्हा ऐक; ते योग्य व न्याय्य आहे.