वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.39.1
एवमस्मि तदा मुक्तः कथंचित् तेन संयुगे।
इदानीमपि यद् वृत्तं तच्छृणुष्व यदुत्तरम् ॥ ३.३९.१ ॥
त्या युद्धात त्याच्याकडून मी कसाबसा सुटलो. आता जे घडले आणि त्यानंतर जे झाले ते ऐक.
3.39.2
राक्षसाभ्यामहं द्वाभ्यामनिर्विण्णस्तथाकृतः।
सहितो मृगरूपाभ्यां प्रविष्टो दण्डकावने ॥ ३.३९.२ ॥
दोन राक्षसांसह, तसे रूप बदलले गेलेला मी, खचून न जाता, मृगरूपात दंडकारण्यात प्रवेश केला.
3.39.3
दीप्तजिह्वो महादंष्ट्रस्तीक्ष्णशृङ्गो महाबलः।
व्यचरन् दण्डकारण्यं मांसभक्षो महामृगः ॥ ३.३९.३ ॥
पेटती जीभ, मोठे सुळे, तीक्ष्ण शिंगे, महाबलवान, मांसभक्षक महामृग दंडकारण्यात संचार करत होता.
3.39.4
अग्निहोत्रेषु तीर्थेषु चैत्यवृक्षेषु रावण।
अत्यन्तघोरो व्यचरंस्तापसांस्तान् प्रधर्षयन् ॥ ३.३९.४ ॥
हे रावणा, अग्निहोत्र, तीर्थ आणि चैत्यवृक्षांजवळ अत्यंत भयंकर होऊन त्या तपस्व्यांवर हल्ला करत मी संचार करत होतो.
3.39.5
निहत्य दण्डकारण्ये तापसान् धर्मचारिणः।
रुधिराणि पिबंस्तेषां तन्मांसानि च भक्षयन् ॥ ३.३९.५ ॥
दंडकारण्यात धर्माचरण करणाऱ्या तपस्व्यांना मारून, त्यांचे रक्त पिऊन आणि त्यांचे मांस खाऊन.
3.39.6
ऋषिमांसाशनः क्रूरस्त्रासयन् वनगोचरान्।
तदा रुधिरमत्तोऽहं व्यचरं दण्डकावनम् ॥ ३.३९.६ ॥
ऋषींचे मांस खाणारा, क्रूर, वनचरांना भयभीत करणारा, तेव्हा रक्ताने उन्मत्त झालेला मी दंडकारण्यात संचार करत होतो.
3.39.7
तदाहं दण्डकारण्ये विचरन् धर्मदूषकः।
आसादयं तदा रामं तापसं धर्ममाश्रितम् ॥ ३.३९.७ ॥
तेव्हा दण्डकारण्यात फिरणारा मी धर्माचा दूषक होतो. तेव्हा धर्माचा आश्रय घेतलेल्या तपस्वी रामाची माझी गाठ पडली.
3.39.8
वैदेहीं च महाभागां लक्ष्मणं च महारथम्।
तापसं नियताहारं सर्वभूतहिते रतम् ॥ ३.३९.८ ॥
महाभाग्यवती वैदेही आणि महारथी लक्ष्मणही मी पाहिले. ते तपस्वी, नियमित आहार घेणारे आणि सर्वभूतांच्या हितात रमणारे होते.
3.39.9
सोऽहं वनगतं रामं परिभूय महाबलम्।
तापसोऽयमिति ज्ञात्वा पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥ ३.३९.९ ॥
वनात गेलेल्या महाबली रामाचा मी अपमान केला. 'हा तर केवळ तपस्वी आहे' असे जाणून, पूर्वीचे वैर आठवत मी (त्याच्यावर) चाल केली.
3.39.10
अभ्यधावं सुसंक्रुद्धस्तीक्ष्णशृङ्गो मृगाकृतिः।
जिघांसुरकृतप्रज्ञस्तं प्रहारमनुस्मरन् ॥ ३.३९.१० ॥
अत्यंत संतापून, तीक्ष्ण शिंगे असलेल्या हरिणाच्या रूपात मी त्याच्यावर धावून गेलो. मारण्याच्या इच्छेने, विवेक गमावून, त्या प्रहाराची आठवण करत.
3.39.11
तेन त्यक्तास्त्रयो बाणाः शिताः शत्रुनिबर्हणाः।
विकृष्य सुमहच्चापं सुपर्णानिलतुल्यगाः ॥ ३.३९.११ ॥
त्याने प्रचंड धनुष्य ओढून शत्रूंचा संहार करणारे, गरुड आणि वायूसारखे वेगवान असे तीन तीक्ष्ण बाण सोडले.
3.39.12
ते बाणा वज्रसंकाशाः सुघोरा रक्तभोजनाः।
आजग्मुः सहिताः सर्वे त्रयः संनतपर्वणः ॥ ३.३९.१२ ॥
वज्रासारखे ते अत्यंत भयंकर, रक्त पिणारे बाण तिन्ही एकत्र येऊन पोहोचले; त्यांचे पर्व वाकलेले होते.
3.39.13
पराक्रमज्ञो रामस्य शठो दृष्टभयः पुरा।
समुत्क्रान्तस्ततो मुक्तस्तावुभौ राक्षसौ हतौ ॥ ३.३९.१३ ॥
रामाचा पराक्रम जाणणारा, कपटी, पूर्वी भय पाहिलेला मी पळून जाऊन मुक्त झालो; ते दोन राक्षस मारले गेले.
3.39.14
शरेण मुक्तो रामस्य कथंचित् प्राप्य जीवितम्।
इह प्रव्राजितो युक्तस्तापसोऽहं समाहितः ॥ ३.३९.१४ ॥
रामाच्या बाणातून सुटून, कसाबसा प्राण मिळवून, येथे मी संन्यासी झालो, संयमी व एकाग्र तपस्वी होऊन.
3.39.15
वृक्षे वृक्षे हि पश्यामि चीरकृष्णाजिनाम्बरम्।
गृहीतधनुषं रामं पाशहस्तमिवान्तकम् ॥ ३.३९.१५ ॥
प्रत्येक झाडात मला चीर व काळ्या हरणाचे कातडे नेसलेला, हाती धनुष्य धरलेला राम दिसतो, जणू हाती पाश घेतलेला यमच.
3.39.16
अपि रामसहस्राणि भीतः पश्यामि रावण।
रामभूतमिदं सर्वमरण्यं प्रतिभाति मे ॥ ३.३९.१६ ॥
हे रावणा, भयभीत झालेला मी हजारो रामांना पाहतो; हे सारे रान मला राममय भासत आहे.
3.39.17
राममेव हि पश्यामि रहिते राक्षसेश्वर।
दृष्ट्वा स्वप्नगतं राममुद्भ्रमामि विचेतनः ॥ ३.३९.१७ ॥
हे राक्षसेश्वरा, एकांतात मला केवळ रामच दिसतो; स्वप्नात पाहिल्याप्रमाणे रामाला पाहून मी बेशुद्ध होऊन भटकतो.
3.39.18
रकारादीनि नामानि रामत्रस्तस्य रावण।
रत्नानि च रथाश्चैव वित्रासं जनयन्ति मे ॥ ३.३९.१८ ॥
हे रावणा, रामाने त्रस्त झालेल्या मला 'र' अक्षराने सुरू होणारी नावे, रत्ने आणि रथही भय निर्माण करतात.
3.39.19
अहं तस्य प्रभावज्ञो न युद्धं तेन ते क्षमम्।
बलिं वा नमुचिं वापि हन्याद्धि रघुनन्दनः ॥ ३.३९.१९ ॥
मला त्याचा प्रभाव ठाऊक आहे, म्हणून त्याच्याशी युद्ध करणे तुला योग्य नाही. रघुनंदन बळी किंवा नमुचीलाही मारू शकतो.
3.39.20
रणे रामेण युद्धस्व क्षमां वा कुरु रावण।
न ते रामकथा कार्या यदि मां द्रष्टुमिच्छसि ॥ ३.३९.२० ॥
हे रावणा, रणात रामाशी युद्ध कर किंवा क्षमा माग. जर तू मला पाहू इच्छितोस तर रामाची कथा काढू नकोस.
3.39.21
बहवः साधवो लोके युक्ता धर्ममनुष्ठिताः।
परेषामपराधेन विनष्टाः सपरिच्छदाः ॥ ३.३९.२१ ॥
जगात धर्माचे पालन करणारे अनेक साधू इतरांच्या अपराधामुळे परिवारासह नष्ट झाले आहेत.
3.39.22
सोऽहं परापराधेन विनशेयं निशाचर।
कुरु यत् ते क्षमं तत्त्वमहं त्वां नानुयामि वै ॥ ३.३९.२२ ॥
म्हणून इतरांच्या अपराधामुळे मीही नष्ट होऊ शकतो. हे निशाचरा, तुला जे योग्य वाटते ते कर; मी तुझ्या मागे जाणार नाही.
3.39.23
रामश्च हि महातेजा महासत्त्वो महाबलः।
अपि राक्षसलोकस्य भवेदन्तकरोऽपि हि ॥ ३.३९.२३ ॥
महातेजस्वी, महासत्त्वशाली आणि महाबलवान राम राक्षसलोकाचाही अंतक ठरू शकतो.
3.39.24
यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः।
अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
अत्र ब्रूहि यथातत्त्वं को रामस्य व्यतिक्रमः ॥ ३.३९.२४ ॥
शूर्पणखेच्या कारणाने जनस्थानात राहणारा खर मर्यादा ओलांडत असल्याने, सहजकर्मी रामाने त्याला पूर्वीच ठार केले. तर रामाचा अपराध कोणता, ते येथे खरेखुरे सांग.
3.39.25
इदं वचो बन्धुहितार्थिना मया
यथोच्यमानं यदि नाभिपत्स्यसे।
सबान्धवस्त्यक्ष्यसि जीवितं रणे
हतोऽद्य रामेण शरैरजिह्मगैः ॥ ३.३९.२५ ॥
बंधूंच्या हिताची इच्छा धरून मी सांगितलेले हे वचन जर तू मानले नाहीस, तर बांधवांसह रणात प्राण गमावशील; आज रामाच्या सरळ जाणाऱ्या बाणांनी तू मारला जाशील.