વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.40.1
मारीचस्य तु तद् वाक्यं क्षमं युक्तं च रावणः।
उक्तो न प्रतिजग्राह मर्तुकाम इवौषधम् ॥ ३.४०.१ ॥
મારીચનું તે વચન યોગ્ય અને યુક્તિસંગત હતું, છતાં રાવણે તે સ્વીકાર્યું નહિ; મૃત્યુની ઇચ્છા કરનાર ઔષધ સ્વીકારતો નથી તેમ.
3.40.2
तं पथ्यहितवक्तारं मारीचं राक्षसाधिपः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यमयुक्तं कालचोदितः ॥ ३.४०.२ ॥
હિતકારી અને પથ્ય વચન બોલનાર મારીચને રાક્ષસાધિપતિએ, કાળથી પ્રેરાઈને, કઠોર અને અયોગ્ય વચનો કહ્યાં.
3.40.3
दुष्कुलैतदयुक्तार्थं मारीच मयि कथ्यते।
वाक्यं निष्फलमत्यर्थं बीजमुप्तमिवोषरे ॥ ३.४०.३ ॥
હે મારીચ, દુષ્ટ કુળના! મને આ કહેવામાં આવી રહ્યું છે; તેનો હેતુ અયોગ્ય છે. આ વચન ઉજ્જડ જમીનમાં વાવેલા બીજ જેવું અત્યંત નિષ્ફળ છે.
3.40.4
त्वद्वाक्यैर्न तु मां शक्यं भेत्तुं रामस्य संयुगे।
मूर्खस्य पापशीलस्य मानुषस्य विशेषतः ॥ ३.४०.४ ॥
તારા વચનોથી યુદ્ધમાં રામ સામે મને ડગાવી શકાશે નહિ; ખાસ કરીને તે મૂર્ખ અને પાપી સ્વભાવના માનવ સામે.
3.40.5
यस्त्यक्त्वा सुहृदो राज्यं मातरं पितरं तथा।
स्त्रीवाक्यं प्राकृतं श्रुत्वा वनमेकपदे गतः ॥ ३.४०.५ ॥
મિત્રો, રાજ્ય, માતા અને પિતાને છોડીને, એક સ્ત્રીનું સામાન્ય વચન સાંભળીને તરત જ વનમાં ગયેલો.
3.40.6
अवश्यं तु मया तस्य संयुगे खरघातिनः।
प्राणैः प्रियतरा सीता हर्तव्या तव संनिधौ ॥ ३.४०.६ ॥
ચોક્કસ, યુદ્ધમાં ખરનો વધ કરનાર પાસેથી, પ્રાણથી પણ પ્રિય સીતાને તારી હાજરીમાં જ હું હરી લઈશ.
3.40.7
एवं मे निश्चिता बुद्धिर्हृदि मारीच विद्यते।
न व्यावर्तयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ३.४०.७ ॥
મારીચ, મારા હૃદયમાં આ નિશ્ચય આ રીતે દૃઢ થયો છે; ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને અસુરો પણ તેને પાછો વાળી શકશે નહીં.
3.40.8
दोषं गुणं वा सम्पृष्टस्त्वमेवं वक्तुमर्हसि।
अपायं वा उपायं वा कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ ३.४०.८ ॥
પૂછવામાં આવે ત્યારે, આ કાર્યના નિશ્ચયમાં તેનો દોષ કે ગુણ, વિનાશ કે ઉપાય તારે આ રીતે કહેવો જોઈએ.
3.40.9
सम्पृष्टेन तु वक्तव्यं सचिवेन विपश्चिता।
उद्यताञ्जलिना राज्ञो य इच्छेद् भूतिमात्मनः ॥ ३.४०.९ ॥
પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છતા બુદ્ધિમાન મંત્રીએ પૂછાતાં હાથ જોડીને રાજા સાથે બોલવું જોઈએ.
3.40.10
वाक्यमप्रतिकूलं तु मृदुपूर्वं शुभं हितम्।
उपचारेण वक्तव्यो युक्तं च वसुधाधिपः ॥ ३.४०.१० ॥
રાજા સાથે અપ્રિય ન હોય એવું, પહેલાં કોમળ, શુભ અને હિતકારી વચન શિષ્ટાચારથી યોગ્ય રીતે કહેવું જોઈએ.
3.40.11
सावमर्दं तु यद्वाक्यमथवा हितमुच्यते।
नाभिनन्देत तद् राजा मानार्थी मानवर्जितम् ॥ ३.४०.११ ॥
અપમાનપૂર્વક કહેવાયેલું વચન, અથવા હિતકારી હોવા છતાં માનરહિત વચન, માન ઇચ્છતો રાજા વખાણશે નહીં.
3.40.12
पञ्च रूपाणि राजानो धारयन्त्यमितौजसः।
अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ॥ ३.४०.१२ ॥
અમિત તેજવાળા રાજાઓ પાંચ રૂપ ધારણ કરે છે — અગ્નિ, ઇન્દ્ર, સોમ, યમ અને વરુણનાં રૂપ.
3.40.13
औष्ण्यं तथा विक्रमं च सौम्यं दण्डं प्रसन्नताम्।
धारयन्ति महात्मानो राजानः क्षणदाचर ॥ ३.४०.१३ ॥
હે નિશાચર! મહાત્મા રાજાઓ ઉષ્ણતા, પરાક્રમ, સૌમ્યતા, દંડ અને પ્રસન્નતા ધારણ કરે છે.
3.40.14
तस्मात् सर्वास्ववस्थासु मान्याः पूज्याश्च नित्यदा।
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं मोहमाश्रितः ॥ ३.४०.१४ ॥
તેથી તેઓ સર્વ અવસ્થાઓમાં સદા માનનીય અને પૂજનીય છે. પરંતુ તું ધર્મને જાણ્યા વિના કેવળ મોહને આશરે છે.
3.40.15
अभ्यागतं तु दौरात्म्यात् परुषं वदसीदृशम्।
गुणदोषौ न पृच्छामि क्षेमं चात्मनि राक्षस ॥ ३.४०.१५ ॥
અતિથિ આવ્યો હોવા છતાં દુષ્ટતાથી તું આવાં કઠોર વચનો બોલે છે. હે રાક્ષસ! હું તારા ગુણદોષ પૂછતો નથી, તારા પોતાના કલ્યાણની વાત પણ પૂછતો નથી.
3.40.16
मयोक्तमपि चैतावत् त्वां प्रत्यमितविक्रम।
अस्मिंस्तु स भवान् कृत्ये साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ ३.४०.१६ ॥
તને મેં આટલું જ કહ્યું છે. હે અમિત પરાક્રમી! આ કાર્યમાં તારે મને સહાય કરવી જોઈએ.
3.40.17
शृणु तत्कर्म साहाय्ये यत्कार्यं वचनान्मम।
सौवर्णस्त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः ॥ ३.४०.१७ ॥
મારા કહેવા મુજબ સહાયમાં તારે જે કાર્ય કરવાનું છે તે સાંભળ. તું સોનેરી હરણ બનીને ચાંદીના ટપકાંથી ચિત્રિત થા.
3.40.18
आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर।
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि ॥ ३.४०.१८ ॥
તે રામના આશ્રમમાં સીતાની સામે વિચર. વૈદેહીને લલચાવીને તું ઇચ્છા મુજબ જઈ શકે છે.
3.40.19
त्वां हि मायामयं दृष्ट्वा काञ्चनं जातविस्मया।
आनयैनमिति क्षिप्रं रामं वक्ष्यति मैथिली ॥ ३.४०.१९ ॥
માયામય સોનેરી મૃગ એવા તને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયેલી મૈથિલી તરત રામને કહેશે, "આને લઈ આવો".
3.40.20
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे दूरं गत्वाप्युदाहर।
हा सीते लक्ष्मणेत्येवं रामवाक्यानुरूपकम् ॥ ३.४०.२० ॥
રામ ગયા પછી દૂર જઈને પણ રામના વચનોને અનુરૂપ, "હા સીતે! હા લક્ષ્મણ!" એવી બૂમ પાડ.
3.40.21
तच्छ्रुत्वा रामपदवीं सीतया च प्रचोदितः।
अनुगच्छति सम्भ्रान्तः सौमित्रिरपि सौहृदात् ॥ ३.४०.२१ ॥
તે સાંભળીને, સીતાથી પ્રેરાયેલો અને સ્નેહને કારણે ગભરાયેલો સૌમિત્રિ પણ રામના માર્ગે પાછળ જાય છે.
3.40.22
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे लक्ष्मणे च यथासुखम्।
आहरिष्यामि वैदेहीं सहस्राक्षः शचीमिव ॥ ३.४०.२२ ॥
રામ અને લક્ષ્મણ ગયા પછી સુખપૂર્વક, સહસ્રાક્ષે શચીને લઈ લીધી તેમ હું વૈદેહીને લઈ જઈશ.
3.40.23
एवं कृत्वा त्विदं कार्यं यथेष्टं गच्छ राक्षस।
राज्यस्यार्धं प्रदास्यामि मारीच तव सुव्रत ॥ ३.४०.२३ ॥
આ કાર્ય આ રીતે કરીને, હે રાક્ષસ, તને ગમે તેમ જા. હે મારીચ, હે સુવ્રત, હું તને રાજ્યનો અર્ધો ભાગ આપીશ.
3.40.24
गच्छ सौम्य शिवं मार्गं कार्यस्यास्य विवृद्धये।
अहं त्वानुगमिष्यामि सरथो दण्डकावनम् ॥ ३.४०.२४ ॥
હે સૌમ્ય, આ કાર્યની સફળતા માટે શુભ માર્ગે જા. હું તો રથ સહિત દંડકારણ્ય સુધી તારી પાછળ જઈશ.
3.40.25
प्राप्य सीतामयुद्धेन वञ्चयित्वा तु राघवम्।
लङ्कां प्रति गमिष्यामि कृतकार्यः सह त्वया ॥ ३.४०.२५ ॥
યુદ્ધ વિના સીતાને મેળવીને, રાઘવને છેતરીને, તારી સાથે મારું કાર્ય સિદ્ધ કરીને હું લંકા તરફ જઈશ.
3.40.26
नो चेत् करोषि मारीच हन्मि त्वामहमद्य वै।
एतत् कार्यमवश्यं मे बलादपि करिष्यसि।
राज्ञो विप्रतिकूलस्थो न जातु सुखमेधते ॥ ३.४०.२६ ॥
જો તું એમ નહીં કરે, તો હે મારીચ, આજે જ હું તને મારી નાખીશ. આ કાર્ય તારે અવશ્ય કરવું પડશે, બળપૂર્વક પણ તું કરીશ. રાજાની વિરુદ્ધ ઊભેલો માણસ ક્યારેય સુખ પામતો નથી.
3.40.27
आसाद्य तं जीवितसंशयस्ते
मृत्युर्ध्रुवो ह्यद्य मया विरुध्यतः।
एतद् यथावत् परिगण्य बुद्ध्या
यदत्र पथ्यं कुरु तत्तथा त्वम् ॥ ३.४०.२७ ॥
તેની સામે થઈશ તો તારા જીવનો સંશય છે. આજે મારી વિરુદ્ધ ઊભો રહીશ તો તારું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે. આ વાતને બુદ્ધિથી બરાબર વિચારીને, અહીં જે હિતકર હોય તે જ તું કર.