वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.40.1
मारीचस्य तु तद् वाक्यं क्षमं युक्तं च रावणः।
उक्तो न प्रतिजग्राह मर्तुकाम इवौषधम् ॥ ३.४०.१ ॥
मारीचाचे ते वचन योग्य आणि युक्तिसंगत होते, तरीही रावणाने ते स्वीकारले नाही; मृत्यू इच्छिणारा माणूस औषध घेत नाही तसे.
3.40.2
तं पथ्यहितवक्तारं मारीचं राक्षसाधिपः।
अब्रवीत् परुषं वाक्यमयुक्तं कालचोदितः ॥ ३.४०.२ ॥
हितकारक आणि पथ्यकारक बोलणाऱ्या मारीचाला राक्षसाधिपती कालप्रेरित होऊन कठोर आणि अयोग्य शब्दांत बोलला.
3.40.3
दुष्कुलैतदयुक्तार्थं मारीच मयि कथ्यते।
वाक्यं निष्फलमत्यर्थं बीजमुप्तमिवोषरे ॥ ३.४०.३ ॥
हे मारीचा, दुष्ट कुळातल्या! माझ्याशी हे सांगितले जात आहे; याचा हेतू अयोग्य आहे. हे वचन ओसाड जमिनीत पेरलेल्या बीजासारखे अत्यंत निष्फळ आहे.
3.40.4
त्वद्वाक्यैर्न तु मां शक्यं भेत्तुं रामस्य संयुगे।
मूर्खस्य पापशीलस्य मानुषस्य विशेषतः ॥ ३.४०.४ ॥
तुझ्या शब्दांनी युद्धात रामाविरुद्ध मला डळमळीत करता येणार नाही; विशेषतः त्या मूर्ख आणि पापी मानवाविरुद्ध.
3.40.5
यस्त्यक्त्वा सुहृदो राज्यं मातरं पितरं तथा।
स्त्रीवाक्यं प्राकृतं श्रुत्वा वनमेकपदे गतः ॥ ३.४०.५ ॥
मित्रांना, राज्याला, आई-वडिलांना सोडून, एका स्त्रीचे सामान्य शब्द ऐकून लगेच वनात गेलेला.
3.40.6
अवश्यं तु मया तस्य संयुगे खरघातिनः।
प्राणैः प्रियतरा सीता हर्तव्या तव संनिधौ ॥ ३.४०.६ ॥
निश्चितच, युद्धात खराचा वध करणाऱ्या त्याच्याकडून, प्राणांपेक्षाही प्रिय असलेल्या सीतेला तुझ्या समक्षच मी हरण करीन.
3.40.7
एवं मे निश्चिता बुद्धिर्हृदि मारीच विद्यते।
न व्यावर्तयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ३.४०.७ ॥
मारीचा, माझ्या हृदयात हा निश्चय असा पक्का झाला आहे; इंद्रासह देव आणि असुरही त्याला परतवू शकणार नाहीत.
3.40.8
दोषं गुणं वा सम्पृष्टस्त्वमेवं वक्तुमर्हसि।
अपायं वा उपायं वा कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ ३.४०.८ ॥
विचारले असता, या कार्याच्या निश्चयात त्याचा दोष किंवा गुण, नाश किंवा उपाय तू असे सांगावेस.
3.40.9
सम्पृष्टेन तु वक्तव्यं सचिवेन विपश्चिता।
उद्यताञ्जलिना राज्ञो य इच्छेद् भूतिमात्मनः ॥ ३.४०.९ ॥
स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या विद्वान मंत्र्याने विचारले असता हात जोडून राजाशी बोलावे.
3.40.10
वाक्यमप्रतिकूलं तु मृदुपूर्वं शुभं हितम्।
उपचारेण वक्तव्यो युक्तं च वसुधाधिपः ॥ ३.४०.१० ॥
राजाशी अप्रिय नसलेले, आधी मृदू, शुभ आणि हितकारक असे बोलावे, ते शिष्टाचाराने योग्य रीतीने सांगावे.
3.40.11
सावमर्दं तु यद्वाक्यमथवा हितमुच्यते।
नाभिनन्देत तद् राजा मानार्थी मानवर्जितम् ॥ ३.४०.११ ॥
अपमानाने सांगितलेले वाक्य, किंवा हितकारक असले तरी मानरहित वाक्य, मानाची इच्छा करणारा राजा स्वीकारणार नाही.
3.40.12
पञ्च रूपाणि राजानो धारयन्त्यमितौजसः।
अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ॥ ३.४०.१२ ॥
अमित तेजस्वी राजे पाच रूपे धारण करतात — अग्नी, इंद्र, सोम, यम आणि वरुण यांची रूपे.
3.40.13
औष्ण्यं तथा विक्रमं च सौम्यं दण्डं प्रसन्नताम्।
धारयन्ति महात्मानो राजानः क्षणदाचर ॥ ३.४०.१३ ॥
हे निशाचरा! महात्मा राजे उष्णता, पराक्रम, सौम्यता, दंड आणि प्रसन्नता धारण करतात.
3.40.14
तस्मात् सर्वास्ववस्थासु मान्याः पूज्याश्च नित्यदा।
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं मोहमाश्रितः ॥ ३.४०.१४ ॥
म्हणून ते सर्व परिस्थितीत नेहमी मान्य आणि पूज्य आहेत. परंतु तू धर्म न जाणता केवळ मोहाच्या आश्रयाला गेला आहेस.
3.40.15
अभ्यागतं तु दौरात्म्यात् परुषं वदसीदृशम्।
गुणदोषौ न पृच्छामि क्षेमं चात्मनि राक्षस ॥ ३.४०.१५ ॥
पाहुण्या अतिथीशी दुष्टपणामुळे तू असे कठोर बोलतोस. हे राक्षसा! मी तुझे गुणदोष विचारत नाही, तुझ्या स्वतःच्या कल्याणाबद्दलही विचारत नाही.
3.40.16
मयोक्तमपि चैतावत् त्वां प्रत्यमितविक्रम।
अस्मिंस्तु स भवान् कृत्ये साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ ३.४०.१६ ॥
तुला मी एवढेच सांगितले आहे. हे अमित पराक्रमी! आता या कार्यात तू मला साहाय्य करणे योग्य आहे.
3.40.17
शृणु तत्कर्म साहाय्ये यत्कार्यं वचनान्मम।
सौवर्णस्त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः ॥ ३.४०.१७ ॥
माझ्या सांगण्यानुसार साहाय्यात तू जे करायचे आहे ते ऐक. तू सोनेरी हरीण होऊन चांदीच्या ठिपक्यांनी चित्रित हो.
3.40.18
आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर।
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि ॥ ३.४०.१८ ॥
त्या रामाच्या आश्रमात सीतेसमोर संचार कर. वैदेहीला भुरळ पाडल्यानंतर तू हवे तिथे जाऊ शकतोस.
3.40.19
त्वां हि मायामयं दृष्ट्वा काञ्चनं जातविस्मया।
आनयैनमिति क्षिप्रं रामं वक्ष्यति मैथिली ॥ ३.४०.१९ ॥
मायामय सोनेरी हरिणाला पाहून विस्मित झालेली मैथिली लवकरच रामाला म्हणेल, "याला आणा"।
3.40.20
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे दूरं गत्वाप्युदाहर।
हा सीते लक्ष्मणेत्येवं रामवाक्यानुरूपकम् ॥ ३.४०.२० ॥
राम निघून गेल्यावर दूर जाऊनही रामाच्या बोलण्याला अनुरूप असे "हा सीते! हा लक्ष्मणा!" असे ओरड.
3.40.21
तच्छ्रुत्वा रामपदवीं सीतया च प्रचोदितः।
अनुगच्छति सम्भ्रान्तः सौमित्रिरपि सौहृदात् ॥ ३.४०.२१ ॥
ते ऐकून, सीतेने प्रेरित झालेला आणि स्नेहामुळे घाबरलेला सौमित्रीही रामाच्या मार्गाने जातो.
3.40.22
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे लक्ष्मणे च यथासुखम्।
आहरिष्यामि वैदेहीं सहस्राक्षः शचीमिव ॥ ३.४०.२२ ॥
राम आणि लक्ष्मण निघून गेल्यावर सुखाने, सहस्राक्ष इंद्राने शचीला नेले तसे मी वैदेहीला नेईन.
3.40.23
एवं कृत्वा त्विदं कार्यं यथेष्टं गच्छ राक्षस।
राज्यस्यार्धं प्रदास्यामि मारीच तव सुव्रत ॥ ३.४०.२३ ॥
हे काम असे करून, हे राक्षसा, तुला हवे तसे जा. हे मारीचा, हे सुव्रता, मी तुला राज्याचा अर्धा भाग देईन.
3.40.24
गच्छ सौम्य शिवं मार्गं कार्यस्यास्य विवृद्धये।
अहं त्वानुगमिष्यामि सरथो दण्डकावनम् ॥ ३.४०.२४ ॥
हे सौम्या, या कार्याच्या सिद्धीसाठी शुभ मार्गाने जा. मी तर रथासह दंडकारण्यापर्यंत तुझ्या मागे जाईन.
3.40.25
प्राप्य सीतामयुद्धेन वञ्चयित्वा तु राघवम्।
लङ्कां प्रति गमिष्यामि कृतकार्यः सह त्वया ॥ ३.४०.२५ ॥
युद्धाविना सीतेला मिळवून, राघवाला फसवून, तुझ्यासह माझे कार्य सिद्ध करून मी लंकेकडे जाईन.
3.40.26
नो चेत् करोषि मारीच हन्मि त्वामहमद्य वै।
एतत् कार्यमवश्यं मे बलादपि करिष्यसि।
राज्ञो विप्रतिकूलस्थो न जातु सुखमेधते ॥ ३.४०.२६ ॥
तू तसे केले नाहीस तर, हे मारीचा, आजच मी तुला ठार मारीन. हे कार्य तुला अवश्य करावे लागेल, बळानेही तू करशील. राजाच्या विरुद्ध उभा राहणारा कधीही सुख पावत नाही.
3.40.27
आसाद्य तं जीवितसंशयस्ते
मृत्युर्ध्रुवो ह्यद्य मया विरुध्यतः।
एतद् यथावत् परिगण्य बुद्ध्या
यदत्र पथ्यं कुरु तत्तथा त्वम् ॥ ३.४०.२७ ॥
त्याच्याशी सामना केलास तर तुझ्या जीवाला धोका आहे. आज माझ्या विरोधात उभा राहिलास तर तुझा मृत्यू निश्चित आहे. हे बुद्धीने नीट विचार करून, येथे जे हितकारक असेल तेच तू कर.