वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.41.1
आज्ञप्तो रावणेनेत्थं प्रतिकूलं च राजवत्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं निःशङ्को राक्षसाधिपम् ॥ ३.४१.१ ॥
रावणाने असा आदेश दिल्यावर, राजाप्रमाणे निर्भयपणे त्याने राक्षसाधिपतीला कठोर आणि अप्रिय शब्द सुनावले.
3.41.2
केनायमुपदिष्टस्ते विनाशः पापकर्मणा।
सपुत्रस्य सराज्यस्य सामात्यस्य निशाचर ॥ ३.४१.२ ॥
हे निशाचरा, कोणत्या पापी माणसाने तुला हा विनाश सांगितला? पुत्र, राज्य आणि अमात्यांसह तुझा विनाश?
3.41.3
कस्त्वया सुखिना राजन् नाभिनन्दति पापकृत्।
केनेदमुपदिष्टं ते मृत्युद्वारमुपायतः ॥ ३.४१.३ ॥
हे राजा, तुझ्या सुखात कोणता पापी आनंद मानत नाही? कोणी तुला मृत्यूच्या दारात नेण्याचा सल्ला दिला?
3.41.4
शत्रवस्तव सुव्यक्तं हीनवीर्या निशाचर।
इच्छन्ति त्वां विनश्यन्तमुपरुद्धं बलीयसा ॥ ३.४१.४ ॥
हे निशाचरा, तुझे शत्रू, पराक्रमहीन, बलवानाने वेढलेल्या तुझा नाश व्हावा अशी स्पष्टपणे इच्छा करतात.
3.41.5
केनेदमुपदिष्टं ते क्षुद्रेणाहितबुद्धिना।
यस्त्वामिच्छति नश्यन्तं स्वकृतेन निशाचर ॥ ३.४१.५ ॥
हे निशाचरा, तुझ्या स्वतःच्या कर्मांमुळे तू नष्ट व्हावास अशी इच्छा करणाऱ्या क्षुद्र आणि दुष्टबुद्धी माणसाने तुला हे सांगितले?
3.41.6
वध्याः खलु न वध्यन्ते सचिवास्तव रावण।
ये त्वामुत्पथमारूढं न निगृह्णन्ति सर्वशः ॥ ३.४१.६ ॥
हे रावणा, तू कुमार्गाला लागलास तरी ज्या तुझ्या मंत्र्यांनी तुला सर्वथा रोखले नाही, ते खरे तर वधास पात्र आहेत, पण त्यांचा वध होत नाही.
3.41.7
अमात्यैः कामवृत्तो हि राजा कापथमाश्रितः।
निग्राह्यः सर्वथा सद्भिः स निग्राह्यो न गृह्यसे ॥ ३.४१.७ ॥
कामवश होऊन कुमार्गाला लागलेल्या राजाला मंत्र्यांनी सर्वथा रोखले पाहिजे. सज्जनांनीही त्याला रोखले पाहिजे, पण तू रोखला जात नाहीस.
3.41.8
धर्ममर्थं च कामं च यशश्च जयतां वर।
स्वामिप्रसादात् सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर ॥ ३.४१.८ ॥
हे विजयींमध्ये श्रेष्ठा! हे निशाचरा! स्वामीच्या कृपेनेच मंत्री धर्म, अर्थ, काम आणि यश प्राप्त करतात.
3.41.9
विपर्यये तु तत्सर्वं व्यर्थं भवति रावण।
व्यसनं स्वामिवैगुण्यात् प्राप्नुवन्तीतरे जनाः ॥ ३.४१.९ ॥
परंतु विपरीत घडल्यास, हे रावणा, ते सर्व व्यर्थ ठरते; स्वामीच्या दोषामुळे इतर लोक संकटात सापडतात.
3.41.10
राजमूलो हि धर्मश्च यशश्च जयतां वर।
तस्मात् सर्वास्ववस्थासु रक्षितव्या नराधिपाः ॥ ३.४१.१० ॥
हे विजयींमध्ये श्रेष्ठा! धर्म आणि यश हे राजावरच आधारित असतात; म्हणून सर्व परिस्थितीत राजांचे रक्षण केले पाहिजे.
3.41.11
राज्यं पालयितुं शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर।
न चातिप्रतिकूलेन नाविनीतेन राक्षस ॥ ३.४१.११ ॥
हे निशाचरा! कठोर स्वभावाच्या माणसाला राज्य पाळणे शक्य नाही; अतिप्रतिकूल आणि अविनीत माणसालाही ते शक्य नाही, हे राक्षसा.
3.41.12
ये तीक्ष्णमन्त्राः सचिवा भुज्यन्ते सह तेन वै।
विषमेषु रथाः शीघ्रं मन्दसारथयो यथा ॥ ३.४१.१२ ॥
जे कठोर सल्ला देणारे मंत्री त्याच्याबरोबरच नष्ट होतात; विषम मार्गावर मंद सारथी असलेले रथ लवकर मोडतात तसे.
3.41.13
बहवः साधवो लोके युक्तधर्ममनुष्ठिताः।
परेषामपराधेन विनष्टाः सपरिच्छदाः ॥ ३.४१.१३ ॥
जगात धर्माचे पालन करणारे अनेक साधू इतरांच्या अपराधामुळे आपल्या परिवारासह नष्ट झाले.
3.41.14
स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजास्तीक्ष्णेन रावण।
रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा ॥ ३.४१.१४ ॥
हे रावणा, कोल्ह्याच्या राखणीत असलेल्या मेंढ्या जशा वाढत नाहीत, तसेच क्रूर आणि प्रतिकूल स्वामीने रक्षिलेली प्रजा वाढत नाही.
3.41.15
अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः।
येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ॥ ३.४१.१५ ॥
हे रावणा, तुझ्यासारखा कठोर, दुर्बुद्धी आणि इंद्रियजय नसलेला राजा ज्यांना आहे, ते सर्व राक्षस निश्चितच नष्ट होतील.
3.41.16
तदिदं काकतालीयं घोरमासादितं मया।
अत्र त्वं शोचनीयोऽसि ससैन्यो विनशिष्यसि ॥ ३.४१.१६ ॥
माझ्यासमोर आलेल्या या भयंकर काकतालीय प्रसंगात तू दयेस पात्र आहेस; सैन्यासह तू नष्ट होशील.
3.41.17
मां निहत्य तु रामोऽसावचिरात् त्वां वधिष्यति।
अनेन कृतकृत्योऽस्मि म्रिये चाप्यरिणा हतः ॥ ३.४१.१७ ॥
मला मारले तरी तो राम लवकरच तुला ठार करील. यामुळे मी कृतार्थ झालो; शत्रूने मारल्याने मी मरतो आहे.
3.41.18
दर्शनादेव रामस्य हतं मामवधारय।
आत्मानं च हतं विद्धि हृत्वा सीतां सबान्धवम् ॥ ३.४१.१८ ॥
रामाच्या दर्शनानेच मी मेलो आहे असे समज. आणि सीतेला तिच्या बांधवांसह हरण केल्याने तूही मेला आहेस असे समज.
3.41.19
आनयिष्यसि चेत् सीतामाश्रमात् सहितो मया।
नैव त्वमपि नाहं वै नैव लङ्का न राक्षसाः ॥ ३.४१.१९ ॥
जर तू माझ्यासह सीतेला आश्रमातून आणलेस, तर तूही उरणार नाहीस, मीही नाही, लंकाही नाही आणि राक्षसही नाहीत.
3.41.20
निवार्यमाणस्तु मया हितैषिणा
न मृष्यसे वाक्यमिदं निशाचर।
परेतकल्पा हि गतायुषो नरा
हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम् ॥ ३.४१.२० ॥
हितेच्छू असलेल्या माझ्याकडून अडवले जात असूनही, हे निशाचरा, तू हे वचन सहन करत नाहीस. ज्यांचे आयुष्य संपले आहे ती माणसे मृतांसारखी असतात; ते सुहृदांनी सांगितलेले हित स्वीकारत नाहीत.