वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.44.1
तथा तु तं समादिश्य भ्रातरं रघुनन्दनः।
बबन्धासिं महातेजा जाम्बूनदमयत्सरुम् ॥ ३.४४.१ ॥
अशा प्रकारे भावाला आज्ञा देऊन रघुनंदन महातेजस्वी रामाने सोन्याच्या म्यानाची तलवार बांधली.
3.44.2
ततस्त्रिविनतं चापमादायात्मविभूषणम्।
आबध्य च कपालौ द्वौ जगामोदग्रविक्रमः ॥ ३.४४.२ ॥
नंतर आपले अलंकाररूप त्रिवळी धनुष्य घेऊन, दोन्ही हातांचे कवच बांधून उग्रपराक्रमी राम निघाले.
3.44.3
तं वन्यराजो राजेन्द्रमापतन्तं निरीक्ष्य वै।
बभूवान्तर्हितस्त्रासात् पुनः संदर्शनेऽभवत् ॥ ३.४४.३ ॥
राजेंद्र रामाला धावत येताना पाहून वनराज असलेले ते हरिण भीतीने अंतर्धान पावले; पुन्हा दिसू लागले.
3.44.4
बद्धासिर्धनुरादाय प्रदुद्राव यतो मृगः।
तं स्म पश्यति रूपेण द्योतयन्तमिवाग्रतः ॥ ३.४४.४ ॥
तलवार बांधून, धनुष्य घेऊन, हरीण जिकडे गेले तिकडे राम धावले; त्यांना ते समोर रूपाने तेजाळताना दिसत होते.
3.44.5
अवेक्ष्यावेक्ष्य धावन्तं धनुष्पाणिर्महावने।
अतिवृत्तमिवोत्पाताल्लोभयानं कदाचन ॥ ३.४४.५ ॥
हातात धनुष्य घेऊन राम महावनात वारंवार पाहत धावत होते; ते हरीण कधी उडी घेऊन दूर जाऊन त्यांना मोहवत होते.
3.44.6
शङ्कितं तु समुद्भ्रान्तमुत्पतन्तमिवाम्बरम्।
दृश्यमानमदृश्यं च वनोद्देशेषु केषुचित् ॥ ३.४४.६ ॥
ते हरीण शंकित आणि अतिशय गोंधळलेले, जणू आकाशात उडी घेत आहे असे वाटत होते; वनाच्या काही भागांत दिसत होते आणि काही भागांत अदृश्य होत होते.
3.44.7
छिन्नाभ्रैरिव संवीतं शारदं चन्द्रमण्डलम्।
मुहूर्तादेव ददृशे मुहुर्दूरात् प्रकाशते ॥ ३.४४.७ ॥
फाटलेल्या ढगांनी झाकलेल्या शरद ऋतूतील चंद्रमंडलासारखे, क्षणभर दिसले आणि दुरून पुन्हा पुन्हा चमकले.
3.44.8
दर्शनादर्शनेनैव सोऽपाकर्षत राघवम्।
स दूरमाश्रमस्यास्य मारीचो मृगतां गतः ॥ ३.४४.८ ॥
दिसणे आणि नाहीसे होणे यांद्वारेच त्याने राघवाला दूर नेले. तो मारीच मृगरूप धारण करून या आश्रमापासून दूर गेला.
3.44.9
आसीत् क्रुद्धस्तु काकुत्स्थो विवशस्तेन मोहितः।
अथावतस्थे सुश्रान्तश्छायामाश्रित्य शाद्वले ॥ ३.४४.९ ॥
काकुत्स्थ (राम) क्रोधित झाले; त्याने मोहित होऊन ते असहाय झाले. मग अत्यंत थकून हिरव्या गवताच्या भूमीवर सावलीचा आश्रय घेऊन उभे राहिले.
3.44.10
स तमुन्मादयामास मृगरूपो निशाचरः।
मृगैः परिवृतोऽथान्यैरदूरात् प्रत्यदृश्यत ॥ ३.४४.१० ॥
त्या मृगरूपी निशाचराने त्याला उन्मत्त केले. मग इतर हरणांनी वेढलेला तो जवळच दिसला.
3.44.11
ग्रहीतुकामं दृष्ट्वा तं पुनरेवाभ्यधावत।
तत्क्षणादेव संत्रासात् पुनरन्तर्हितोऽभवत् ॥ ३.४४.११ ॥
त्याला पकडण्याच्या इच्छेने पाहून तो पुन्हा त्याच्याकडे धावला. त्याच क्षणी भीतीने तो पुन्हा अंतर्धान पावला.
3.44.12
पुनरेव ततो दूराद् वृक्षखण्डाद् विनिःसृतः।
दृष्ट्वा रामो महातेजास्तं हन्तुं कृतनिश्चयः ॥ ३.४४.१२ ॥
मग दुरून एका वृक्षसमूहातून तो पुन्हा बाहेर आला. त्याला पाहून महातेजस्वी राम त्याला मारण्याचा निश्चय करते झाले.
3.44.13
भूयस्तु शरमुद्धृत्य कुपितस्तत्र राघवः।
सूर्यरश्मिप्रतीकाशं ज्वलन्तमरिमर्दनम् ॥ ३.४४.१३ ॥
पुन्हा राघवाने रागाने तेथे एक बाण काढला; सूर्यकिरणासारखा तेजस्वी, शत्रूंचे मर्दन करणारा तो बाण.
3.44.14
संधाय सुदृढे चापे विकृष्य बलवद्बली।
तमेव मृगमुद्दिश्य श्वसन्तमिव पन्नगम् ॥ ३.४४.१४ ॥
मजबूत धनुष्यावर बाण जोडून त्या बलवानाने जोराने ओढला; त्याच हरणाला लक्ष्य करून, फुत्कारणाऱ्या सापाप्रमाणे.
3.44.15
मुमोच ज्वलितं दीप्तमस्त्रं ब्रह्मविनिर्मितम्।
शरीरं मृगरूपस्य विनिर्भिद्य शरोत्तमः ॥ ३.४४.१५ ॥
ब्रह्म्याने निर्माण केलेले, जळणारे तेजस्वी अस्त्र त्याने सोडले; त्या श्रेष्ठ बाणाने मृगरूपाचे शरीर भेदले.
3.44.16
मारीचस्यैव हृदयं बिभेदाशनिसंनिभः।
तालमात्रमथोत्प्लुत्य न्यपतत् स भृशातुरः ॥ ३.४४.१६ ॥
वज्रासारख्या त्या बाणाने मारीचाचेच हृदय भेदले; तो एका ताडाच्या झाडाइतका उंच उडी घेऊन, अत्यंत व्याकूळ होऊन कोसळला.
3.44.17
व्यनदद् भैरवं नादं धरण्यामल्पजीवितः।
म्रियमाणस्तु मारीचो जहौ तां कृत्रिमां तनुम् ॥ ३.४४.१७ ॥
अल्पायुषी तो जमिनीवर भयंकर किंकाळी फोडू लागला; मरताना मारीचाने ते कृत्रिम रूप सोडले.
3.44.18
स्मृत्वा तद्वचनं रक्षो दध्यौ केन तु लक्ष्मणम्।
इह प्रस्थापयेत् सीता तां शून्ये रावणो हरेत् ॥ ३.४४.१८ ॥
ते शब्द आठवून तो राक्षस विचार करू लागला—कोणत्या उपायाने लक्ष्मणाला येथून दूर पाठवावे, म्हणजे रावणाला रिकाम्या जागी सीतेचे हरण करता येईल?
3.44.19
स प्राप्तकालमाज्ञाय चकार च ततः स्वनम्।
सदृशं राघवस्येव हा सीते लक्ष्मणेति च ॥ ३.४४.१९ ॥
योग्य वेळ आली हे जाणून त्याने राघवाच्या (रामाच्या) आवाजासारखा स्वर काढला, "हा सीते! हा लक्ष्मणा!"
3.44.20
तेन मर्मणि निर्विद्धं शरेणानुपमेन हि।
मृगरूपं तु तत् त्यक्त्वा राक्षसं रूपमास्थितः ॥ ३.४४.२० ॥
त्या अतुलनीय बाणाने मर्मस्थानी विद्ध होऊन त्याने मृगरूप सोडून राक्षसरूप धारण केले.
3.44.21
चक्रे स सुमहाकायं मारीचो जीवितं त्यजन्।
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ राक्षसं भीमदर्शनम् ॥ ३.४४.२१ ॥
मारीच आपले विशाल शरीर धारण करून, प्राण सोडताना जमिनीवर पडलेल्या त्या भयंकर दर्शनी राक्षसाला पाहून—
3.44.22
रामो रुधिरसिक्ताङ्गं चेष्टमानं महीतले।
जगाम मनसा सीतां लक्ष्मणस्य वचः स्मरन् ॥ ३.४४.२२ ॥
रक्ताने माखलेल्या अंगाने जमिनीवर तडफडणाऱ्या त्याला पाहून राम लक्ष्मणाचे शब्द आठवत मनाने सीतेकडे गेला.
3.44.23
मारीचस्य तु मायैषा पूर्वोक्तं लक्ष्मणेन तु।
तत् तथा ह्यभवच्चाद्य मारीचोऽयं मया हतः ॥ ३.४४.२३ ॥
ही मारीचाचीच माया होती; लक्ष्मणाने पूर्वी सांगितल्याप्रमाणेच हे घडले; आज हा मारीच माझ्याकडून मारला गेला.
3.44.24
हा सीते लक्ष्मणेत्येवमाक्रुश्य तु महास्वनम्।
ममार राक्षसः सोऽयं श्रुत्वा सीता कथं भवेत् ॥ ३.४४.२४ ॥
"हा सीते! हा लक्ष्मणा!" असे मोठ्याने ओरडून तो राक्षस मेला. हे ऐकून सीता कशी होईल!
3.44.26
लक्ष्मणश्च महाबाहुः कामवस्थां गमिष्यति।
तत्र रामं भयं तीव्रमाविवेश विषादजम्।
राक्षसं मृगरूपं तं हत्वा श्रुत्वा च तत्स्वनम् ॥ ३.४४.२६ ॥
महाबाहू लक्ष्मण त्या स्थितीत सापडतील. तेथे रामाच्या मनात विषादातून उत्पन्न झालेली तीव्र भीती शिरली; त्या मृगरूपी राक्षसाला मारून आणि तो आवाज ऐकून.
3.44.27
निहत्य पृषतं चान्यं मांसमादाय राघवः।
त्वरमाणो जनस्थानं ससाराभिमुखं तदा ॥ ३.४४.२७ ॥
राघवाने दुसरे एक ठिपक्यांचे हरिण मारले, मांस घेऊन, तेव्हा त्वरेने जनस्थानाच्या दिशेने समोरच्या मार्गाने निघाले.