વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.45.1
आर्तस्वरं तु तं भर्तुर्विज्ञाय सदृशं वने।
उवाच लक्ष्मणं सीता गच्छ जानीहि राघवम् ॥ ३.४५.१ ॥
વનમાં પતિનો તે આર્ત સ્વર તેમના જેવો જ ઓળખીને સીતાએ લક્ષ્મણને કહ્યું, "જાઓ, રાઘવની ભાળ લાવો."
3.45.2
नहि मे जीवितं स्थाने हृदयं वावतिष्ठते।
क्रोशतः परमार्तस्य श्रुतः शब्दो मया भृशम् ॥ ३.४५.२ ॥
અત્યંત આર્ત થઈને પોકારતો તેમનો અવાજ મેં ઘણો સાંભળ્યો છે; મારો જીવ અને હૃદય હવે સ્થિર રહેતાં નથી.
3.45.3
आक्रन्दमानं तु वने भ्रातरं त्रातुमर्हसि।
तं क्षिप्रमभिधाव त्वं भ्रातरं शरणैषिणम् ॥ ३.४५.३ ॥
વનમાં આક્રંદ કરતા ભાઈનું રક્ષણ કરવું તારી ફરજ છે; શરણ શોધતા એ ભાઈ પાસે તું ઝડપથી દોડ.
3.45.4
रक्षसां वशमापन्नं सिंहानामिव गोवृषम्।
न जगाम तथोक्तस्तु भ्रातुराज्ञाय शासनम् ॥ ३.४५.४ ॥
સિંહો વચ્ચે ફસાયેલા બળદની જેમ રાક્ષસોના વશમાં પડેલા ભાઈની પુકાર સાંભળીને પણ લક્ષ્મણ ગયા નહીં; છતાં ભાઈનો આદેશ સમજીને તે ગયા.
3.45.5
तमुवाच ततस्तत्र क्षुभिता जनकात्मजा।
सौमित्रे मित्ररूपेण भ्रातुस्त्वमसि शत्रुवत् ॥ ३.४५.५ ॥
ત્યારે ત્યાં ક્ષુબ્ધ થયેલી જનકપુત્રી તેને બોલી, "હે સૌમિત્રિ! મિત્રના રૂપમાં તું ભાઈનો શત્રુ જેવો છે."
3.45.6
यस्त्वमस्यामवस्थायां भ्रातरं नाभिपद्यसे।
इच्छसि त्वं विनश्यन्तं रामं लक्ष्मण मत्कृते ॥ ३.४५.६ ॥
આ અવસ્થામાં તું ભાઈ પાસે જતો નથી; લક્ષ્મણ, મારા કારણે નાશ પામી રહેલા રામનો નાશ તું ઇચ્છે છે.
3.45.7
लोभात्तु मत्कृते नूनं नानुगच्छसि राघवम्।
व्यसनं ते प्रियं मन्ये स्नेहो भ्रातरि नास्ति ते ॥ ३.४५.७ ॥
લોભને કારણે જ, મારા માટે તું ચોક્કસ રાઘવનું અનુસરણ કરતો નથી. વિપત્તિ તને પ્રિય છે એમ હું માનું છું; ભાઈ પ્રત્યે તારો સ્નેહ નથી.
3.45.8
तेन तिष्ठसि विस्रब्धं तमपश्यन् महाद्युतिम्।
किं हि संशयमापन्ने तस्मिन्निह मया भवेत् ॥ ३.४५.८ ॥
તેથી, એ મહાતેજસ્વીને ન જોઈને તું નિશ્ચિંત ઊભો છે. જો તે સંકટમાં પડે તો અહીં મારું શું થશે?
3.45.9
कर्तव्यमिह तिष्ठन्त्या यत्प्रधानस्त्वमागतः।
एवं ब्रुवाणां वैदेहीं बाष्पशोकसमन्विताम् ॥ ३.४५.९ ॥
અહીં ઊભેલી તેનું કર્તવ્ય એ છે કે તું મુખ્ય બનીને આવ્યો છે. આ રીતે બોલતી, આંસુ અને શોકથી ભરેલી વૈદેહીને—
3.45.10
अब्रवील्लक्ष्मणस्त्रस्तां सीतां मृगवधूमिव।
पन्नगासुरगन्धर्वदेवदानवराक्षसैः ॥ ३.४५.१० ॥
લક્ષ્મણે ડરેલી સીતાને, હરિણી જેવી તેને કહ્યું— નાગો, અસુરો, ગંધર્વો, દેવો, દાનવો અને રાક્ષસો દ્વારા—
3.45.11
अशक्यस्तव वैदेहि भर्ता जेतुं न संशयः।
देवि देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु पतत्रिषु ॥ ३.४५.११ ॥
વૈદેહી, તારા પતિને જીતવો અશક્ય છે; આમાં શંકા નથી. દેવી, દેવો અને મનુષ્યોમાં, ગંધર્વો અને પક્ષીઓમાં—
3.45.12
राक्षसेषु पिशाचेषु किन्नरेषु मृगेषु च।
दानवेषु च घोरेषु न स विद्येत शोभने ॥ ३.४५.१२ ॥
રાક્ષસો, પિશાચો, કિન્નરો, પશુઓ અને ભયંકર દાનવોમાં પણ, હે શોભને, તેને જીતનાર કોઈ મળશે નહીં.
3.45.13
यो रामं प्रतियुध्येत समरे वासवोपमम्।
अवध्यः समरे रामो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ३.४५.१३ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન રામ સામે જે લડે, યુદ્ધમાં રામ અવધ્ય છે; તારે આવું કહેવું યોગ્ય નથી.
3.45.14
न त्वामस्मिन् वने हातुमुत्सहे राघवं विना।
अनिवार्यं बलं तस्य बलैर्बलवतामपि ॥ ३.४५.१४ ॥
આ વનમાં રાઘવ વિના હું તને સ્વીકારવા ઇચ્છતી નથી; તેનું બળ બળવાનોના બળથી પણ અનિવાર્ય છે.
3.45.15
त्रिभिर्लोकैः समुदितैः सेश्वरैः सामरैरपि।
हृदयं निर्वृतं तेऽस्तु संतापस्त्यज्यतां तव ॥ ३.४५.१५ ॥
ત્રણેય લોક, તેમના ઈશ્વરો અને દેવો સાથે હોય તોપણ તારું હૃદય શાંત રહે; તારો સંતાપ ત્યજી દે.
3.45.16
आगमिष्यति ते भर्ता शीघ्रं हत्वा मृगोत्तमम्।
न स तस्य स्वरो व्यक्तं न कश्चिदपि दैवतः ॥ ३.४५.१६ ॥
તારો પતિ એ ઉત્તમ મૃગને મારીને તરત પાછો આવશે; તે તેનો અવાજ ન હતો, કોઈ દેવનો પણ નહોતો.
3.45.17
गन्धर्वनगरप्रख्या माया तस्य च रक्षसः।
न्यासभूतासि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना ॥ ३.४५.१७ ॥
તે ગંધર્વનગર જેવી તે રાક્ષસની માયા હતી; હે વૈદેહી, મહાત્માએ તને મારી પાસે થાપણ રૂપે મૂકી છે.
3.45.18
रामेण त्वं वरारोहे न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे।
कृतवैराश्च कल्याणि वयमेतैर्निशाचरैः ॥ ३.४५.१८ ॥
હે સુંદરી, રામ સાથેની તને અહીં છોડી દેવાની મારી ઈચ્છા નથી; હે કલ્યાણી, અમે આ નિશાચરો સાથે વૈર બાંધ્યું છે.
3.45.19
खरस्य निधने देवि जनस्थानवधं प्रति।
राक्षसा विविधा वाचो व्याहरन्ति महावने ॥ ३.४५.१९ ॥
હે દેવી, ખરના મૃત્યુ અને જનસ્થાનના વિનાશ વિશે તે મહાવનમાં રાક્ષસો અનેક પ્રકારની વાતો કરી રહ્યા છે.
3.45.20
हिंसाविहारा वैदेहि न चिन्तयितुमर्हसि।
लक्ष्मणेनैवमुक्ता तु क्रुद्धा संरक्तलोचना ॥ ३.४५.२० ॥
"હે વૈદેહી, હિંસામાં રમનારાઓની ચિંતા તારે ન કરવી જોઈએ." લક્ષ્મણે આમ કહેતાં તે ક્રોધે ભરાઈ, તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ.
3.45.21
अब्रवीत् परुषं वाक्यं लक्ष्मणं सत्यवादिनम्।
अनार्याकरुणारम्भ नृशंस कुलपांसन ॥ ३.४५.२१ ॥
તે સત્યવાદી લક્ષ્મણને કઠોર વચન બોલી: "હે અનાર્ય, નિર્દય કર્મ કરનાર, ક્રૂર, કુળને કલંક લગાડનાર!
3.45.22
अहं तव प्रियं मन्ये रामस्य व्यसनं महत्।
रामस्य व्यसनं दृष्ट्वा तेनैतानि प्रभाषसे ॥ ३.४५.२२ ॥
"રામ પર આવેલી આ મોટી આપત્તિ જોઈને તને તે પ્રિય લાગે છે એમ હું માનું છું; તેથી જ તું આવું બોલે છે.
3.45.23
नैव चित्रं सपत्नेषु पापं लक्ष्मण यद् भवेत्।
त्वद्विधेषु नृशंसेषु नित्यं प्रच्छन्नचारिषु ॥ ३.४५.२३ ॥
"હે લક્ષ્મણ, શત્રુઓમાં પાપ હોવું આશ્ચર્યની વાત નથી; અને તારા જેવા, સદા છૂપા ફરતા ક્રૂરોમાં તે હોવું પણ આશ્ચર્યજનક નથી.
3.45.24
सुदुष्टस्त्वं वने राममेकमेकोऽनुगच्छसि।
मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तो भरतेन वा ॥ ३.४५.२४ ॥
"તું અત્યંત દુષ્ટ છે; વનમાં એકલો રામની પાછળ જાય છે. મારા માટે છૂપાઈને, અથવા ભરત દ્વારા મોકલાયેલો!
3.45.25
तन्न सिध्यति सौमित्रे तवापि भरतस्य वा।
कथमिन्दीवरश्यामं रामं पद्मनिभेक्षणम् ॥ ३.४५.२५ ॥
હે સૌમિત્રિ, આ તારી કે ભરતની ઇચ્છા સિદ્ધ નહીં થાય. નીલકમળ જેવા શ્યામ, કમલનયન રામને હું કેવી રીતે...
3.45.26
उपसंश्रित्य भर्तारं कामयेयं पृथग्जनम्।
समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस्त्यक्ष्याम्यसंशयम् ॥ ३.४५.२६ ॥
હે સૌમિત્રિ, પતિનો આશ્રય છોડી બીજા કોઈ સામાન્ય પુરુષની હું ઇચ્છા કરું, તો તારી સામે જ નિઃસંદેહ પ્રાણ ત્યજીશ.
3.45.27
रामं विना क्षणमपि नैव जीवामि भूतले।
इत्युक्तः परुषं वाक्यं सीतया रोमहर्षणम् ॥ ३.४५.२७ ॥
રામ વિના એક ક્ષણ પણ હું પૃથ્વી પર જીવી શકતી નથી, એવા સીતાના રૂંવાડાં ઊભાં કરે એવાં કઠોર વચનો સાંભળીને...
3.45.28
अब्रवील्लक्ष्मणः सीतां प्राञ्जलिः स जितेन्द्रियः।
उत्तरं नोत्सहे वक्तुं दैवतं भवती मम ॥ ३.४५.२८ ॥
જિતેન્દ્રિય લક્ષ્મણે હાથ જોડીને સીતાને કહ્યું—હું ઉત્તર આપવાની હિંમત કરી શકતો નથી; તમે મારા માટે દેવી સમાન છો.
3.45.29
वाक्यमप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि।
स्वभावस्त्वेष नारीणामेषु लोकेषु दृश्यते ॥ ३.४५.२९ ॥
હે મૈથિલી, સ્ત્રીઓમાં આવાં અયોગ્ય વચનો આશ્ચર્યજનક નથી; સ્ત્રીઓનો આ સ્વભાવ આ લોકોમાં જોવા મળે છે.
3.45.30
विमुक्तधर्माश्चपलास्तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः।
न सहे हीदृशं वाक्यं वैदेहि जनकात्मजे ॥ ३.४५.३० ॥
સ્ત્રીઓ ધર્મ છોડનારી, ચંચળ, તીક્ષ્ણ અને ભેદ પડાવનારી હોય છે; હે વૈદેહી, હે જનકપુત્રી, આવાં વચનો હું સહન કરી શકતો નથી.
3.45.31
श्रोत्रयोरुभयोर्मध्ये तप्तनाराचसंनिभम्।
उपशृण्वन्तु मे सर्वे साक्षिणो हि वनेचराः ॥ ३.४५.३१ ॥
બન્ને કાનની વચ્ચે તપેલા બાણ સમાન આ શબ્દો વનમાં વિચરતા સર્વ સાક્ષીઓ સાંભળો.
3.45.32
न्यायवादी यथा वाक्यमुक्तोऽहं परुषं त्वया।
धिक् त्वामद्य विनश्यन्तीं यन्मामेवं विशङ्कसे ॥ ३.४५.३२ ॥
ન્યાય બોલનારની જેમ તેં મને કઠોર વચનો કહ્યાં છે. આજે વિનાશ તરફ જતી મારા પર આવી શંકા કરે છે તને ધિક્કાર!
3.45.33
स्त्रीत्वाद् दुष्टस्वभावेन गुरुवाक्ये व्यवस्थितम्।
गच्छामि यत्र काकुत्स्थः स्वस्ति तेऽस्तु वरानने ॥ ३.४५.३३ ॥
સ્ત્રી હોવાને કારણે અને દુષ્ટ સ્વભાવથી (કહું છું), ગુરુવચનમાં સ્થિત કાકુત્સ્થ (રામ) જ્યાં છે ત્યાં હું જાઉં છું. હે વરાનને, તારું કલ્યાણ થાઓ.
3.45.34
रक्षन्तु त्वां विशालाक्षि समग्रा वनदेवताः।
निमित्तानि हि घोराणि यानि प्रादुर्भवन्ति मे।
अपि त्वां सह रामेण पश्येयं पुनरागतः ॥ ३.४५.३४ ॥
હે વિશાલાક્ષી, સમગ્ર વનદેવતાઓ તારું રક્ષણ કરે. મારી સામે જે ભયંકર અપશુકન પ્રગટ થઈ રહ્યાં છે (તેનો ભય છે). પાછી ફરીને હું તને રામ સાથે ફરીથી જોઉં.
3.45.35
लक्ष्मणेनैवमुक्ता तु रुदती जनकात्मजा।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं तीव्रबाष्पपरिप्लुता ॥ ३.४५.३५ ॥
લક્ષ્મણે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે રડતી જનકપુત્રી સીતા, તીવ્ર આંસુઓમાં ડૂબેલી, ત્યારે આ વચન બોલી.
3.45.36
गोदावरीं प्रवेक्ष्यामि हीना रामेण लक्ष्मण।
आबन्धिष्येऽथवा त्यक्ष्ये विषमे देहमात्मनः ॥ ३.४५.३६ ॥
હે લક્ષ્મણ, રામ વિના હું ગોદાવરીમાં પ્રવેશીશ, અથવા ફાંસો ખાઈશ, અથવા સંકટભરી સ્થિતિમાં મારું શરીર ત્યજીશ.
3.45.37
पिबामि वा विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।
न त्वहं राघवादन्यं कदापि पुरुषं स्पृशे ॥ ३.४५.३७ ॥
હું તીક્ષ્ણ ઝેર પીશ અથવા અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ; પરંતુ રાઘવ (રામ) સિવાય અન્ય કોઈ પુરુષને હું ક્યારેય સ્પર્શીશ નહીં.
3.45.38
पाणिभ्यां रुदती दुःखादुदरं प्रजघान ह ॥ ३.४५.३८ ॥
દુઃખથી રડતાં તેણીએ પોતાના હાથ વડે પોતાના પેટ પર પ્રહાર કર્યો.
3.45.39
तामार्तरूपां विमना रुदन्तीं
सौमित्रिरालोक्य विशालनेत्राम्।
आश्वासयामास न चैव भर्तु-
स्तं भ्रातरं किंचिदुवाच सीता ॥ ३.४५.३९ ॥
દુઃખી રૂપવાળી, ઉદાસ મનથી રડતી તે વિશાળ નેત્રાવાળી સીતાને જોઈને સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) એ તેને આશ્વાસન આપ્યું; પરંતુ સીતા પોતાના પતિના તે ભાઈ સાથે કંઈ બોલી નહીં.
3.45.40
ततस्तु सीतामभिवाद्य लक्ष्मणः
कृताञ्जलिः किंचिदभिप्रणम्य।
अवेक्षमाणो बहुशः स मैथिलीं
जगाम रामस्य समीपमात्मवान् ॥ ३.४५.४० ॥
પછી લક્ષ્મણે સીતાને અભિવાદન કર્યું, હાથ જોડીને થોડું નમીને પ્રણામ કર્યા; મૈથિલીને વારંવાર પાછળ ફરીને જોતાં આત્મસંયમી લક્ષ્મણ રામની સમીપે ગયા.