વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.47.1
रावणेन तु वैदेही तदा पृष्टा जिहीर्षुणा।
परिव्राजकरूपेण शशंसात्मानमात्मना ॥ ३.४७.१ ॥
ત્યારે હરણ કરવા ઇચ્છતા રાવણે વૈદેહીને પૂછ્યું; પરિવ્રાજક (સંન્યાસી)ના રૂપમાં તેણે પોતાની ઓળખ આપી.
3.47.3
ब्राह्मणश्चातिथिश्चैष अनुक्तो हि शपेत माम्।
दुहिता जनकस्याहं मैथिलस्य महात्मनः।
सीता नाम्नास्मि भद्रं ते रामस्य महिषी प्रिया ॥ ३.४७.३ ॥
આ બ્રાહ્મણ અને અતિથિ છે; સત્કાર ન મળે તો મને શાપ આપી શકે. હું મહાત્મા મિથિલાધિપતિ જનકની પુત્રી છું; મારું નામ સીતા છે. તમારું કલ્યાણ થાઓ; હું રામની પ્રિય મહિષી છું.
3.47.4
उषित्वा द्वादश समा इक्ष्वाकूणां निवेशने।
भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी ॥ ३.४७.४ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશના નિવાસમાં બાર વર્ષ રહીને, માનવ સુખો ભોગવતાં, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય એવી સમૃદ્ધિમાં હું હતી.
3.47.5
तत्र त्रयोदशे वर्षे राजाऽमन्त्रयत प्रभुः।
अभिषेचयितुं रामं समेतो राजमन्त्रिभिः ॥ ३.४७.५ ॥
ત્યાં તેરમા વર્ષે, પ્રભુ રાજાએ મંત્રીઓ સાથે મળીને રામના રાજ્યાભિષેક માટે વિચાર કર્યો.
3.47.6
तस्मिन् सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने।
कैकेयी नाम भर्तारं ममार्या याचते वरम् ॥ ३.४७.६ ॥
રાઘવના રાજ્યાભિષેકની તૈયારી થતી હતી ત્યારે, મારી આર્યા કૈકેયીએ પતિ પાસે એક વર માંગ્યો.
3.47.7
परिगृह्य तु कैकेयी श्वशुरं सुकृतेन मे।
मम प्रव्राजनं भर्तुर्भरतस्याभिषेचनम् ॥ ३.४७.७ ॥
કૈકેયીએ સસરાને, મારા પુણ્યના બળથી, પોતાના વશમાં લીધા; પતિનો વનવાસ અને ભરતનો રાજ્યાભિષેક માંગ્યો.
3.47.8
द्वावयाचत भर्तारं सत्यसंधं नृपोत्तमम्।
नाद्य भोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न पास्ये न कदाचन ॥ ३.४७.८ ॥
સત્યસંધ શ્રેષ્ઠ રાજા એવા પોતાના પતિ પાસે તેણે બે વરદાન માગ્યા; "આજે હું ખાઈશ નહીં, સૂઈશ નહીં, ક્યારેય પાણી પીશ નહીં" એમ.
3.47.10
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यदभिषिच्यते।
अयाचतार्थैरन्वर्थैर्न च याच्ञां चकार सा।
मम भर्ता महातेजा वयसा पञ्चविंशकः ॥ ३.४७.१० ॥
"રામનો અભિષેક થાય તે જ મારા જીવનનો અંત છે" — અર્થપૂર્ણ શબ્દોમાં તેણે માંગ્યું; માગવામાં તેણે સંકોચ રાખ્યો નહીં. મારા પતિ મહાતેજસ્વી છે, પચીસ વર્ષની ઉંમરના.
3.47.11
अष्टादश हि वर्षाणि मम जन्मनि गण्यते।
रामेति प्रथितो लोके सत्यवान् शीलवान् शुचिः ॥ ३.४७.११ ॥
મારા જન્મથી અઢાર વર્ષ ગણાય છે. લોકમાં રામ નામે પ્રસિદ્ધ, સત્યવાદી, શીલવાન અને શુચિ છે.
3.47.12
विशालाक्षो महाबाहुः सर्वभूतहिते रतः।
कामार्तश्च महाराजः पिता दशरथः स्वयम् ॥ ३.४७.१२ ॥
વિશાળ નેત્રો ધરાવનાર, મહાબાહુ, સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત. મહારાજ, મારા પિતા દશરથ પોતે કામથી પીડિત હતા.
3.47.13
कैकेय्याः प्रियकामार्थं तं रामं नाभ्यषेचयत्।
अभिषेकाय तु पितुः समीपं राममागतम् ॥ ३.४७.१३ ॥
કૈકેયીને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી પિતાએ રામનો અભિષેક કર્યો નહીં. પણ અભિષેક માટે રામ પિતાની પાસે આવ્યા હતા.
3.47.14
कैकेयी मम भर्तारमित्युवाच द्रुतं वचः।
तव पित्रा समाज्ञप्तं ममेदं शृणु राघव ॥ ३.४७.१४ ॥
કૈકેયી મારા પતિને તરત આ વચનો બોલી — "હે રાઘવ, તારા પિતાએ જે આજ્ઞા આપી છે તે મારી પાસેથી સાંભળ."
3.47.15
भरताय प्रदातव्यमिदं राज्यमकण्टकम्।
त्वया तु खलु वस्तव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥ ३.४७.१५ ॥
આ નિષ્કંટક રાજ્ય ભરતને આપવું જોઈએ; અને તારે ચૌદ વર્ષ વનમાં રહેવું પડશે.
3.47.16
वने प्रव्रज काकुत्स्थ पितरं मोचयानृतात् ।
तथेत्युवाच तां रामः कैकेयीमकुतोभयः ॥ ३.४७.१६ ॥
હે કાકુત્સ્થ, વનમાં જા, પિતાને અસત્યથી મુક્ત કર. નિર્ભય રામે કૈકેયીને કહ્યું, 'એમ જ થશે.'
3.47.17
चकार तद्वचः श्रुत्वा भर्ता मम दृढव्रतः।
दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान्न चानृतम् ॥ ३.४७.१७ ॥
આ વચન સાંભળીને દૃઢવ્રતી મારા પતિએ તે પ્રમાણે કર્યું. દાન આપવું, ગ્રહણ ન કરવું; સત્ય બોલવું, અસત્ય ન બોલવું.
3.47.18
एतद् ब्राह्मण रामस्य व्रतं धृतमनुत्तमम्।
तस्य भ्राता तु वैमात्रो लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ ३.४७.१८ ॥
હે બ્રાહ્મણ, આ રામનું ઉત્તમ વ્રત છે. તેમના સાવકા ભાઈ, પરાક્રમી લક્ષ્મણ નામના છે.
3.47.19
रामस्य पुरुषव्याघ्रः सहायः समरेऽरिहा।
स भ्राता लक्ष्मणो नाम ब्रह्मचारी दृढव्रतः ॥ ३.४७.१९ ॥
રામનો સહાયક, યુદ્ધમાં શત્રુનો સંહારક, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવો તે ભાઈ લક્ષ્મણ નામનો છે, જે બ્રહ્મચારી અને દૃઢવ્રતી છે.
3.47.20
अन्वगच्छद् धनुष्पाणिः प्रव्रजन्तं मया सह।
जटी तापसरूपेण मया सह सहानुजः ॥ ३.४७.२० ॥
ધનુષ્ય હાથમાં લઈ, મારી સાથે પ્રયાણ કરતા તેમની પાછળ તે ચાલ્યો; જટાધારી તપસ્વીના રૂપમાં, મારી સાથે, નાનાભાઈ સહિત.
3.47.21
प्रविष्टो दण्डकारण्यं धर्मनित्यो दृढव्रतः।
ते वयं प्रच्युता राज्यात् कैकेय्यास्तु कृते त्रयः ॥ ३.४७.२१ ॥
ધર્મમાં સદા સ્થિત, દૃઢવ્રત એવો હું દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ્યો. કૈકેયીને કારણે અમે ત્રણે રાજ્યથી ચ્યુત થયા.
3.47.22
विचराम द्विजश्रेष्ठ वनं गम्भीरमोजसा।
समाश्वस मुहूर्तं तु शक्यं वस्तुमिह त्वया ॥ ३.४७.२२ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, અમે આ ગંભીર વનમાં અમારા બળથી ભ્રમણ કરીએ છીએ. ક્ષણભર આશ્વસ્ત થાઓ; અહીં તમારું રહેવું શક્ય છે.
3.47.23
आगमिष्यति मे भर्ता वन्यमादाय पुष्कलम्।
रुरून् गोधान् वराहांश्च हत्वाऽऽदायामिषं बहु ॥ ३.४७.२३ ॥
મારા પતિ વન્ય પ્રાણીઓ પુષ્કળ લઈને આવશે. રુરુ મૃગ, ગોધા અને જંગલી ભૂંડોને મારીને તેઓ ઘણું માંસ લઈને પાછા ફરશે.
3.47.24
स त्वं नाम च गोत्रं च कुलमाचक्ष्व तत्त्वतः।
एकश्च दण्डकारण्ये किमर्थं चरसि द्विज ॥ ३.४७.२४ ॥
તો તમારું નામ, ગોત્ર અને કુળ સાચેસાચ કહો. હે દ્વિજ, દંડકારણ્યમાં એકલા કયા હેતુથી ભ્રમણ કરો છો?
3.47.25
एवं ब्रुवत्यां सीतायां रामपत्न्यां महाबलः।
प्रत्युवाचोत्तरं तीव्रं रावणो राक्षसाधिपः ॥ ३.४७.२५ ॥
રામપત્ની સીતા આમ બોલ્યાં ત્યારે મહાબળવાન રાક્ષસાધિપતિ રાવણે કઠોર ઉત્તર આપ્યો.
3.47.26
येन वित्रासिता लोकाः सदेवासुरमानुषाः।
अहं स रावणो नाम सीते रक्षोगणेश्वरः ॥ ३.४७.२६ ॥
જેણે દેવ, અસુર અને મનુષ્ય સહિત સર્વ લોકોને ભયભીત કર્યા છે, હે સીતા, હું એ જ રાવણ છું, રાક્ષસગણોનો ઈશ્વર.
3.47.27
त्वां तु काञ्चनवर्णाभां दृष्ट्वा कौशेयवासिनीम्।
रतिं स्वकेषु दारेषु नाधिगच्छाम्यनिन्दिते ॥ ३.४७.२७ ॥
સોનેરી વર્ણવાળી, રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી તને જોઈને, હે નિર્દોષ, મને મારી પોતાની પત્નીઓમાં આનંદ મળતો નથી.
3.47.28
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः।
सर्वासामेव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव ॥ ३.४७.२८ ॥
અહીંથી ત્યાંથી લાવવામાં આવેલી ઘણી ઉત્તમ સ્ત્રીઓમાંથી સૌની ઉપર — તારું કલ્યાણ થાઓ — તું મારી મુખ્ય રાણી થા.
3.47.29
लङ्का नाम समुद्रस्य मध्ये मम महापुरी।
सागरेण परिक्षिप्ता निविष्टा गिरिमूर्धनि ॥ ३.४७.२९ ॥
સમુદ્રની મધ્યમાં મારી મહાનગરી લંકા નામે છે; તે સમુદ્રથી ઘેરાયેલી અને પર્વતના શિખર પર વસેલી છે.
3.47.30
तत्र सीते मया सार्धं वनेषु विचरिष्यसि।
न चास्य वनवासस्य स्पृहयिष्यसि भामिनि ॥ ३.४७.३० ॥
ત્યાં, હે સીતા, તું મારી સાથે વનોમાં વિચરણ કરીશ; હે ભામિની, આ વનવાસની તું ઇચ્છા પણ નહીં કરે.
3.47.31
पञ्च दास्यः सहस्राणि सर्वाभरणभूषिताः।
सीते परिचरिष्यन्ति भार्या भवसि मे यदि ॥ ३.४७.३१ ॥
બધા અલંકારોથી શણગારેલી પાંચ હજાર દાસીઓ, હે સીતા, જો તું મારી ભાર્યા થઈશ તો તારી સેવા કરશે.
3.47.32
रावणेनैवमुक्ता तु कुपिता जनकात्मजा।
प्रत्युवाचानवद्याङ्गी तमनादृत्य राक्षसम् ॥ ३.४७.३२ ॥
રાવણે આમ કહેતાં, કુપિત થયેલી, નિર્દોષ અંગોવાળી જનકપુત્રીએ એ રાક્ષસની અવગણના કરીને ઉત્તર આપ્યો.
3.47.33
महागिरिमिवाकम्प्यं महेन्द्रसदृशं पतिम्।
महोदधिमिवाक्षोभ्यमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३३ ॥
મહાપર્વત જેવા અચળ, મહેન્દ્ર સમાન અને મહાસાગર જેવા અક્ષોભ્ય પતિ રામની હું અનુગામિની છું.
3.47.34
सर्वलक्षणसम्पन्नं न्यग्रोधपरिमण्डलम्।
सत्यसंधं महाभागमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३४ ॥
બધા શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, વડના વૃક્ષ જેવા સુડોળ, સત્યપ્રતિજ્ઞ અને મહાભાગ્યશાળી રામની હું અનુગામિની છું.
3.47.35
महाबाहुं महोरस्कं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
नृसिंहं सिंहसंकाशमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३५ ॥
વિશાળ ભુજાઓ અને પહોળી છાતીવાળા, સિંહ જેવી પરાક્રમી ચાલે ચાલનારા, નરસિંહ અને સિંહ સમાન રામની હું અનુગામિની છું.
3.47.36
पूर्णचन्द्राननं रामं राजवत्सं जितेन्द्रियम्।
पृथुकीर्तिं महाबाहुमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३६ ॥
પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળા, રાજકુમાર, જિતેન્દ્રિય, વિશાળ કીર્તિવાળા અને મહાબાહુ રામની હું અનુગામિની છું.
3.47.37
त्वं पुनर्जम्बुकः सिंहीं मामिहेच्छसि दुर्लभाम्।
नाहं शक्या त्वया स्प्रष्टुमादित्यस्य प्रभा यथा ॥ ३.४७.३७ ॥
તું તો શિયાળ છે, અને અહીં સિંહણ જેવી દુર્લભ મને તું ઇચ્છે છે. સૂર્યના પ્રકાશને સ્પર્શી ન શકાય તેમ તારાથી મને સ્પર્શી શકાય નહીં.
3.47.38
पादपान् काञ्चनान् नूनं बहून् पश्यसि मन्दभाक्।
राघवस्य प्रियां भार्यां यस्त्वमिच्छसि राक्षस ॥ ३.४७.३८ ॥
હે મંદભાગ્ય રાક્ષસ! તને ચોક્કસ ઘણાં સોનાનાં વૃક્ષો દેખાતાં હશે, કે તું રાઘવની પ્રિય પત્નીને ઇચ્છે છે.
3.47.39
क्षुधितस्य च सिंहस्य मृगशत्रोस्तरस्विनः।
आशीविषस्य वदनाद् दंष्ट्रामादातुमिच्छसि ॥ ३.४७.३९ ॥
ભૂખ્યા, વેગવાન મૃગશત્રુ સિંહના મુખમાંથી, અથવા ઝેરી સાપના મુખમાંથી તેની દાઢ કાઢી લેવાની તું ઇચ્છા રાખે છે.
3.47.40
मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं पाणिना हर्तुमिच्छसि।
कालकूटं विषं पीत्वा स्वस्तिमान् गन्तुमिच्छसि ॥ ३.४७.४० ॥
પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ મંદર પર્વતને હાથથી ઉઠાવી લઈ જવાની તું ઇચ્છા રાખે છે; અથવા કાલકૂટ વિષ પીને સલામત જવાની ઇચ્છા રાખે છે.
3.47.41
अक्षि सूच्या प्रमृजसि जिह्वया लेढि च क्षुरम्।
राघवस्य प्रियां भार्यामधिगन्तुं त्वमिच्छसि ॥ ३.४७.४१ ॥
સોયથી આંખ લૂછવાની અને જીભથી અસ્ત્રો ચાટવાની તું ઇચ્છા રાખે છે; તેમ જ રાઘવની પ્રિય પત્ની મેળવવાની તું ઇચ્છા રાખે છે.
3.47.42
अवसज्य शिलां कण्ठे समुद्रं तर्तुमिच्छसि।
सूर्याचन्द्रमसौ चोभौ पाणिभ्यां हर्तुमिच्छसि ॥ ३.४७.४२ ॥
ગળામાં પથ્થર બાંધીને સમુદ્ર પાર કરવાની તું ઇચ્છા રાખે છે; અને બંને હાથથી સૂર્ય અને ચંદ્રને પકડવાની ઇચ્છા રાખે છે.
3.47.43
यो रामस्य प्रियां भार्यां प्रधर्षयितुमिच्छसि।
अग्निं प्रज्वलितं दृष्ट्वा वस्त्रेणाहर्तुमिच्छसि ॥ ३.४७.४३ ॥
રામની પ્રિય પત્નીનું અપમાન કરવાની તું ઇચ્છા રાખે છે; સળગતો અગ્નિ જોઈને તેને વસ્ત્રથી પકડવાની ઇચ્છા રાખવા જેવું આ છે.
3.47.44
कल्याणवृत्तां यो भार्यां रामस्याहर्तुमिच्छसि।
अयोमुखानां शूलानामग्रे चरितुमिच्छसि।
रामस्य सदृशीं भार्यां योऽधिगन्तुं त्वमिच्छसि ॥ ३.४७.४४ ॥
રામની કલ્યાણવૃત્તિવાળી પત્નીનું હરણ કરવાની તું ઇચ્છા રાખે છે; તે લોખંડની અણીવાળા ભાલાના અગ્રભાગ પર ચાલવાની ઇચ્છા જેવું છે. રામને યોગ્ય પત્ની મેળવવાની જે ઇચ્છા તું રાખે છે તે પણ તેવી જ છે.
3.47.45
यदन्तरं सिंहसृगालयोर्वने
यदन्तरं स्यन्दनिकासमुद्रयोः।
सुराग्र्यसौवीरकयोर्यदन्तरं
तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च ॥ ३.४७.४५ ॥
વનમાં સિંહ અને શિયાળ વચ્ચેનો જે તફાવત છે, નાના ખાબોચિયા અને સમુદ્ર વચ્ચેનો જે તફાવત છે, શ્રેષ્ઠ મદિરા અને ખાટી કાંજી વચ્ચેનો જે તફાવત છે — એ જ તફાવત દશરથપુત્ર રામ અને તારી વચ્ચે છે.
3.47.46
यदन्तरं काञ्चनसीसलोहयो-
र्यदन्तरं चन्दनवारिपङ्कयोः।
यदन्तरं हस्तिबिडालयोर्वने
तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च ॥ ३.४७.४६ ॥
સોના અને સીસા કે લોખંડ વચ્ચેનો જે તફાવત છે, ચંદનજળ અને કીચડ વચ્ચેનો જે તફાવત છે, વનમાં હાથી અને બિલાડી વચ્ચેનો જે તફાવત છે — એ જ તફાવત દશરથપુત્ર રામ અને તારી વચ્ચે છે.
3.47.47
यदन्तरं वायसवैनतेययो-
र्यदन्तरं मद्गुमयूरयोरपि।
यदन्तरं हंसकगृध्रयोर्वने
तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च ॥ ३.४७.४७ ॥
કાગડો અને ગરુડ વચ્ચેનો જે તફાવત છે, મદ્ગુ અને મોર વચ્ચેનો જે તફાવત છે, વનમાં હંસ અને ગીધ વચ્ચેનો જે તફાવત છે — એ જ તફાવત દશરથપુત્ર રામ અને તારી વચ્ચે છે.
3.47.48
तस्मिन् सहस्राक्षसमप्रभावे
रामे स्थिते कार्मुकबाणपाणौ।
हृतापि तेऽहं न जरां गमिष्ये
आज्यं यथा मक्षिकयावगीर्णम् ॥ ३.४७.४८ ॥
ઇન્દ્ર સમાન પ્રભાવશાળી રામ ધનુષ્ય-બાણ હાથમાં લઈ ઊભા હોય ત્યારે, તું મને હરી જાય તોપણ હું વૃદ્ધાવસ્થા પામીશ નહીં — માખીએ ગળેલું ઘી જેમ નહીં.
3.47.49
इतीव तद्वाक्यमदुष्टभावा
सुदुष्टमुक्त्वा रजनीचरं तम्।
गात्रप्रकम्पाद् व्यथिता बभूव
वातोद्धता सा कदलीव तन्वी ॥ ३.४७.४९ ॥
નિર્મળ ભાવવાળી તે સીતા એ રાક્ષસને આવાં કઠોર વચન કહીને, શરીરના કંપનથી વ્યથિત થઈ — પવનથી ડોલતી કોમળ કેળ જેવી.
3.47.50
तां वेपमानामुपलक्ष्य सीतां
स रावणो मृत्युसमप्रभावः।
कुलं बलं नाम च कर्म चात्मनः
समाचचक्षे भयकारणार्थम् ॥ ३.४७.५० ॥
ધ્રૂજતી સીતાને જોઈને મૃત્યુ સમાન પ્રભાવવાળા રાવણે ભય ઉપજાવવા માટે પોતાનું કુળ, બળ, નામ અને કર્મ કહેવાનું શરૂ કર્યું.