वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.47.1
रावणेन तु वैदेही तदा पृष्टा जिहीर्षुणा।
परिव्राजकरूपेण शशंसात्मानमात्मना ॥ ३.४७.१ ॥
तेव्हा हरण करू इच्छिणाऱ्या रावणाने वैदेहीला विचारले; परिव्राजकाच्या रूपात त्याने स्वतःची ओळख करून दिली.
3.47.3
ब्राह्मणश्चातिथिश्चैष अनुक्तो हि शपेत माम्।
दुहिता जनकस्याहं मैथिलस्य महात्मनः।
सीता नाम्नास्मि भद्रं ते रामस्य महिषी प्रिया ॥ ३.४७.३ ॥
हे ब्राह्मण आणि अतिथी आहेत; सत्कार न मिळाल्यास ते मला शाप देऊ शकतात. मी महात्मा मिथिलाधिपती जनकाची कन्या आहे; माझे नाव सीता. तुमचे कल्याण असो; मी रामाची प्रिय महिषी आहे.
3.47.4
उषित्वा द्वादश समा इक्ष्वाकूणां निवेशने।
भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी ॥ ३.४७.४ ॥
इक्ष्वाकू वंशाच्या निवासात बारा वर्षे राहून, मानवी सुखे भोगत, सर्व इच्छा पूर्ण होणाऱ्या समृद्धीत मी होते.
3.47.5
तत्र त्रयोदशे वर्षे राजाऽमन्त्रयत प्रभुः।
अभिषेचयितुं रामं समेतो राजमन्त्रिभिः ॥ ३.४७.५ ॥
तेथे तेराव्या वर्षी, प्रभू राजाने मंत्र्यांसह एकत्र येऊन रामाच्या राज्याभिषेकाचा विचार केला.
3.47.6
तस्मिन् सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने।
कैकेयी नाम भर्तारं ममार्या याचते वरम् ॥ ३.४७.६ ॥
राघवाच्या राज्याभिषेकाची तयारी सुरू असताना, माझी आर्या कैकेयी पतीकडे एक वर मागते झाली.
3.47.7
परिगृह्य तु कैकेयी श्वशुरं सुकृतेन मे।
मम प्रव्राजनं भर्तुर्भरतस्याभिषेचनम् ॥ ३.४७.७ ॥
कैकेयीने सासऱ्यांना, माझ्या पुण्याच्या बळावर, आपल्या वशात घेतले; पतीचा वनवास आणि भरताचा राज्याभिषेक मागितला.
3.47.8
द्वावयाचत भर्तारं सत्यसंधं नृपोत्तमम्।
नाद्य भोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न पास्ये न कदाचन ॥ ३.४७.८ ॥
सत्यसंध श्रेष्ठ राजा असलेल्या आपल्या पतीकडे तिने दोन वर मागितले; "आज मी जेवणार नाही, झोपणार नाही, कधीही पाणी पिणार नाही" असे.
3.47.10
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यदभिषिच्यते।
अयाचतार्थैरन्वर्थैर्न च याच्ञां चकार सा।
मम भर्ता महातेजा वयसा पञ्चविंशकः ॥ ३.४७.१० ॥
"रामाचा अभिषेक होणे हाच माझ्या जीवनाचा अंत आहे" — अर्थपूर्ण शब्दांत तिने मागितले; मागण्यात तिने संकोच केला नाही. माझे पती महातेजस्वी असून पंचवीस वर्षांचे आहेत.
3.47.11
अष्टादश हि वर्षाणि मम जन्मनि गण्यते।
रामेति प्रथितो लोके सत्यवान् शीलवान् शुचिः ॥ ३.४७.११ ॥
माझ्या जन्मापासून अठरा वर्षे मोजली जातात. जगात रामनामाने प्रसिद्ध असलेला तो सत्यवादी, शीलवान आणि शुचि आहे.
3.47.12
विशालाक्षो महाबाहुः सर्वभूतहिते रतः।
कामार्तश्च महाराजः पिता दशरथः स्वयम् ॥ ३.४७.१२ ॥
विशाल नेत्र असलेला, महाबाहू, सर्वभूतांच्या हितात रत. महाराज, माझे पिता दशरथ स्वतः कामाने पीडित झाले होते.
3.47.13
कैकेय्याः प्रियकामार्थं तं रामं नाभ्यषेचयत्।
अभिषेकाय तु पितुः समीपं राममागतम् ॥ ३.४७.१३ ॥
कैकेयीला संतुष्ट करण्याच्या इच्छेने पित्याने रामाचा अभिषेक केला नाही. परंतु अभिषेकासाठी राम पित्याजवळ आला होता.
3.47.14
कैकेयी मम भर्तारमित्युवाच द्रुतं वचः।
तव पित्रा समाज्ञप्तं ममेदं शृणु राघव ॥ ३.४७.१४ ॥
कैकेयी माझ्या पतीला तत्काळ हे शब्द म्हणाली — "हे राघवा, तुझ्या पित्याने जी आज्ञा दिली आहे ती माझ्याकडून ऐक."
3.47.15
भरताय प्रदातव्यमिदं राज्यमकण्टकम्।
त्वया तु खलु वस्तव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥ ३.४७.१५ ॥
हे निष्कंटक राज्य भरताला द्यावे; आणि तुला चौदा वर्षे वनात राहावे लागेल.
3.47.16
वने प्रव्रज काकुत्स्थ पितरं मोचयानृतात् ।
तथेत्युवाच तां रामः कैकेयीमकुतोभयः ॥ ३.४७.१६ ॥
हे काकुत्स्था, वनात जा, पित्याला असत्यापासून मुक्त कर. निर्भय रामाने कैकेयीला म्हटले, 'तसेच होईल.'
3.47.17
चकार तद्वचः श्रुत्वा भर्ता मम दृढव्रतः।
दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान्न चानृतम् ॥ ३.४७.१७ ॥
हे वचन ऐकून दृढव्रत माझ्या पतीने तसेच केले. दान द्यावे, घेऊ नये; सत्य बोलावे, असत्य बोलू नये.
3.47.18
एतद् ब्राह्मण रामस्य व्रतं धृतमनुत्तमम्।
तस्य भ्राता तु वैमात्रो लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ ३.४७.१८ ॥
हे ब्राह्मणा, हेच रामाचे उत्तम व्रत आहे. त्याचा सावत्र भाऊ, पराक्रमी लक्ष्मण नावाचा आहे.
3.47.19
रामस्य पुरुषव्याघ्रः सहायः समरेऽरिहा।
स भ्राता लक्ष्मणो नाम ब्रह्मचारी दृढव्रतः ॥ ३.४७.१९ ॥
रामाचा सहाय्यक, युद्धात शत्रूंचा नाश करणारा, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असा तो भाऊ लक्ष्मण नावाचा आहे; तो ब्रह्मचारी आणि दृढव्रती आहे.
3.47.20
अन्वगच्छद् धनुष्पाणिः प्रव्रजन्तं मया सह।
जटी तापसरूपेण मया सह सहानुजः ॥ ३.४७.२० ॥
धनुष्य हाती घेऊन, माझ्यासोबत निघालेल्या त्याच्या मागे तो गेला; जटाधारी तापसाच्या रूपात, माझ्यासोबत, धाकट्या भावासहित.
3.47.21
प्रविष्टो दण्डकारण्यं धर्मनित्यो दृढव्रतः।
ते वयं प्रच्युता राज्यात् कैकेय्यास्तु कृते त्रयः ॥ ३.४७.२१ ॥
धर्मात सदैव स्थिर, दृढव्रत असा मी दण्डकारण्यात प्रवेश केला. कैकेयीमुळे आम्ही तिघे राज्यापासून च्युत झालो.
3.47.22
विचराम द्विजश्रेष्ठ वनं गम्भीरमोजसा।
समाश्वस मुहूर्तं तु शक्यं वस्तुमिह त्वया ॥ ३.४७.२२ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, आम्ही या गंभीर वनात आपल्या बळाने फिरतो. क्षणभर विसावा घ्या; इथे तुम्हाला राहणे शक्य आहे.
3.47.23
आगमिष्यति मे भर्ता वन्यमादाय पुष्कलम्।
रुरून् गोधान् वराहांश्च हत्वाऽऽदायामिषं बहु ॥ ३.४७.२३ ॥
माझे पती वन्य प्राणी पुष्कळ घेऊन येतील. रुरू हरिण, घोरपडी आणि रानडुकरे मारून ते भरपूर मांस घेऊन परततील.
3.47.24
स त्वं नाम च गोत्रं च कुलमाचक्ष्व तत्त्वतः।
एकश्च दण्डकारण्ये किमर्थं चरसि द्विज ॥ ३.४७.२४ ॥
तर तुमचे नाव, गोत्र आणि कुल खरेखरे सांगा. हे द्विजा, दण्डकारण्यात एकटे कशासाठी फिरता?
3.47.25
एवं ब्रुवत्यां सीतायां रामपत्न्यां महाबलः।
प्रत्युवाचोत्तरं तीव्रं रावणो राक्षसाधिपः ॥ ३.४७.२५ ॥
रामपत्नी सीता असे बोलल्यावर महाबली राक्षसाधिपती रावणाने कठोर उत्तर दिले.
3.47.26
येन वित्रासिता लोकाः सदेवासुरमानुषाः।
अहं स रावणो नाम सीते रक्षोगणेश्वरः ॥ ३.४७.२६ ॥
ज्याने देव, असुर आणि मानवांसह सर्व लोकांना भयभीत केले, हे सीते, मीच तो रावण, राक्षसगणांचा स्वामी आहे.
3.47.27
त्वां तु काञ्चनवर्णाभां दृष्ट्वा कौशेयवासिनीम्।
रतिं स्वकेषु दारेषु नाधिगच्छाम्यनिन्दिते ॥ ३.४७.२७ ॥
सोन्यासारख्या वर्णाच्या, रेशमी वस्त्र नेसलेल्या तुला पाहून, हे निर्दोष स्त्री, माझ्या स्वतःच्या पत्नींमध्येही मला आनंद मिळत नाही.
3.47.28
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः।
सर्वासामेव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव ॥ ३.४७.२८ ॥
इकडून तिकडून आणलेल्या अनेक उत्तम स्त्रियांमध्ये सर्वांपेक्षा — तुझे कल्याण होवो — तू माझी प्रमुख राणी हो.
3.47.29
लङ्का नाम समुद्रस्य मध्ये मम महापुरी।
सागरेण परिक्षिप्ता निविष्टा गिरिमूर्धनि ॥ ३.४७.२९ ॥
समुद्राच्या मध्यभागी माझी महानगरी लंका नावाची आहे; ती समुद्राने वेढलेली असून पर्वताच्या शिखरावर वसलेली आहे.
3.47.30
तत्र सीते मया सार्धं वनेषु विचरिष्यसि।
न चास्य वनवासस्य स्पृहयिष्यसि भामिनि ॥ ३.४७.३० ॥
तिथे, हे सीते, तू माझ्यासोबत वनांत विहार करशील; हे भामिनी, या वनवासाची तू इच्छाही करणार नाहीस.
3.47.31
पञ्च दास्यः सहस्राणि सर्वाभरणभूषिताः।
सीते परिचरिष्यन्ति भार्या भवसि मे यदि ॥ ३.४७.३१ ॥
सर्व अलंकारांनी सजलेल्या पाच हजार दासी, हे सीते, तू माझी भार्या झालीस तर तुझी सेवा करतील.
3.47.32
रावणेनैवमुक्ता तु कुपिता जनकात्मजा।
प्रत्युवाचानवद्याङ्गी तमनादृत्य राक्षसम् ॥ ३.४७.३२ ॥
रावणाने असे म्हटल्यावर, संतापलेल्या, निर्दोष अवयवांच्या जनककन्येने त्या राक्षसाकडे दुर्लक्ष करून उत्तर दिले.
3.47.33
महागिरिमिवाकम्प्यं महेन्द्रसदृशं पतिम्।
महोदधिमिवाक्षोभ्यमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३३ ॥
महापर्वतासारखे अचल, इंद्रासमान, महासागरासारखे अक्षोभ्य अशा माझ्या पती रामाची मी अनुगामिनी आहे.
3.47.34
सर्वलक्षणसम्पन्नं न्यग्रोधपरिमण्डलम्।
सत्यसंधं महाभागमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३४ ॥
सर्व शुभलक्षणांनी युक्त, वडाच्या झाडासारखा सुडौल, सत्यप्रतिज्ञ व महाभाग्यवान अशा रामाची मी अनुगामिनी आहे.
3.47.35
महाबाहुं महोरस्कं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
नृसिंहं सिंहसंकाशमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३५ ॥
विशाल बाहू व रुंद छाती असलेल्या, सिंहासारख्या पराक्रमी चालीने चालणाऱ्या, नरसिंह, सिंहासारख्या रामाची मी अनुगामिनी आहे.
3.47.36
पूर्णचन्द्राननं रामं राजवत्सं जितेन्द्रियम्।
पृथुकीर्तिं महाबाहुमहं राममनुव्रता ॥ ३.४७.३६ ॥
पूर्ण चंद्रासारखे मुख असलेल्या, राजपुत्र, जितेंद्रिय, विशाल कीर्तीच्या व महाबाहू रामाची मी अनुगामिनी आहे.
3.47.37
त्वं पुनर्जम्बुकः सिंहीं मामिहेच्छसि दुर्लभाम्।
नाहं शक्या त्वया स्प्रष्टुमादित्यस्य प्रभा यथा ॥ ३.४७.३७ ॥
तू तर कोल्हा आहेस, आणि येथे सिंहिणीसारखी दुर्लभ अशी मला इच्छितोस. सूर्यप्रकाशाला स्पर्श करता येत नाही, तसे तुझ्याकडून मला स्पर्श होणे शक्य नाही.
3.47.38
पादपान् काञ्चनान् नूनं बहून् पश्यसि मन्दभाक्।
राघवस्य प्रियां भार्यां यस्त्वमिच्छसि राक्षस ॥ ३.४७.३८ ॥
हे मंदभाग्या राक्षसा! तुला निश्चितच अनेक सोन्याची झाडे दिसत असावीत, की तू राघवाच्या प्रिय पत्नीची इच्छा करतोस.
3.47.39
क्षुधितस्य च सिंहस्य मृगशत्रोस्तरस्विनः।
आशीविषस्य वदनाद् दंष्ट्रामादातुमिच्छसि ॥ ३.४७.३९ ॥
भुकेलेल्या, वेगवान मृगशत्रू सिंहाच्या तोंडातून किंवा विषारी सापाच्या तोंडातून त्याची दाढ काढून घेण्याची तुझी इच्छा आहे.
3.47.40
मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं पाणिना हर्तुमिच्छसि।
कालकूटं विषं पीत्वा स्वस्तिमान् गन्तुमिच्छसि ॥ ३.४७.४० ॥
पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेला मंदर पर्वत हाताने उचलून नेण्याची तुझी इच्छा आहे; किंवा कालकूट विष पिऊनही सुखरूप जाण्याची इच्छा आहे.
3.47.41
अक्षि सूच्या प्रमृजसि जिह्वया लेढि च क्षुरम्।
राघवस्य प्रियां भार्यामधिगन्तुं त्वमिच्छसि ॥ ३.४७.४१ ॥
सुईने डोळा पुसण्याची आणि जिभेने वस्तरा चाटण्याची तुझी इच्छा आहे; त्याप्रमाणेच राघवाची प्रिय पत्नी मिळवण्याची तुझी इच्छा आहे.
3.47.42
अवसज्य शिलां कण्ठे समुद्रं तर्तुमिच्छसि।
सूर्याचन्द्रमसौ चोभौ पाणिभ्यां हर्तुमिच्छसि ॥ ३.४७.४२ ॥
गळ्यात दगड बांधून समुद्र पार करण्याची तुझी इच्छा आहे; आणि दोन्ही हातांनी सूर्य आणि चंद्र पकडण्याची इच्छा आहे.
3.47.43
यो रामस्य प्रियां भार्यां प्रधर्षयितुमिच्छसि।
अग्निं प्रज्वलितं दृष्ट्वा वस्त्रेणाहर्तुमिच्छसि ॥ ३.४७.४३ ॥
रामाच्या प्रिय पत्नीचा अपमान करण्याची तुझी इच्छा आहे; पेटलेला अग्नी पाहून तो कापडाने पकडण्याची इच्छा करावी तसे हे आहे.
3.47.44
कल्याणवृत्तां यो भार्यां रामस्याहर्तुमिच्छसि।
अयोमुखानां शूलानामग्रे चरितुमिच्छसि।
रामस्य सदृशीं भार्यां योऽधिगन्तुं त्वमिच्छसि ॥ ३.४७.४४ ॥
रामाच्या कल्याणमय आचरणाच्या पत्नीला हरण करण्याची तुझी इच्छा आहे; ते लोखंडी टोकांच्या शूळांच्या अग्रावर चालण्याची इच्छा करण्यासारखे आहे. रामाला योग्य पत्नी मिळवण्याची तुझी इच्छाही तशीच आहे.
3.47.45
यदन्तरं सिंहसृगालयोर्वने
यदन्तरं स्यन्दनिकासमुद्रयोः।
सुराग्र्यसौवीरकयोर्यदन्तरं
तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च ॥ ३.४७.४५ ॥
अरण्यात सिंह आणि कोल्हा यांच्यात जो फरक आहे, लहान डबक्या आणि समुद्र यांच्यात जो फरक आहे, उत्तम मद्य आणि आंबट कांजी यांच्यात जो फरक आहे — तोच फरक दशरथपुत्र राम आणि तुझ्यात आहे.
3.47.46
यदन्तरं काञ्चनसीसलोहयो-
र्यदन्तरं चन्दनवारिपङ्कयोः।
यदन्तरं हस्तिबिडालयोर्वने
तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च ॥ ३.४७.४६ ॥
सोने आणि शिसे किंवा लोखंड यांच्यात जो फरक आहे, चंदनमिश्रित पाणी आणि चिखल यांच्यात जो फरक आहे, अरण्यात हत्ती आणि मांजर यांच्यात जो फरक आहे — तोच फरक दशरथपुत्र राम आणि तुझ्यात आहे.
3.47.47
यदन्तरं वायसवैनतेययो-
र्यदन्तरं मद्गुमयूरयोरपि।
यदन्तरं हंसकगृध्रयोर्वने
तदन्तरं दाशरथेस्तवैव च ॥ ३.४७.४७ ॥
कावळा आणि गरुड यांच्यात जो फरक आहे, मद्गु आणि मोर यांच्यात जो फरक आहे, अरण्यात हंस आणि गिधाड यांच्यात जो फरक आहे — तोच फरक दशरथपुत्र राम आणि तुझ्यात आहे.
3.47.48
तस्मिन् सहस्राक्षसमप्रभावे
रामे स्थिते कार्मुकबाणपाणौ।
हृतापि तेऽहं न जरां गमिष्ये
आज्यं यथा मक्षिकयावगीर्णम् ॥ ३.४७.४८ ॥
इंद्रासमान पराक्रमी राम धनुष्यबाण हाती उभा असताना, तू मला हरण केलेस तरी मी वृद्धावस्थेला जाणार नाही — माशीने गिळलेले तूप जसे (नासत नाही).
3.47.49
इतीव तद्वाक्यमदुष्टभावा
सुदुष्टमुक्त्वा रजनीचरं तम्।
गात्रप्रकम्पाद् व्यथिता बभूव
वातोद्धता सा कदलीव तन्वी ॥ ३.४७.४९ ॥
निर्मल मनाची ती सीता त्या राक्षसाला असे कठोर शब्द बोलून, अंग थरथरल्यामुळे व्याकूळ झाली — वाऱ्याने हलवलेल्या कोमल केळीच्या झाडासारखी.
3.47.50
तां वेपमानामुपलक्ष्य सीतां
स रावणो मृत्युसमप्रभावः।
कुलं बलं नाम च कर्म चात्मनः
समाचचक्षे भयकारणार्थम् ॥ ३.४७.५० ॥
थरथरणाऱ्या सीतेला पाहून मृत्यूसारख्या प्रभावाच्या रावणाने भय उत्पन्न करण्यासाठी आपले कुल, बल, नाव आणि कर्म सांगण्यास सुरुवात केली.