વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.50.1
तं शब्दमवसुप्तस्तु जटायुरथ शुश्रुवे।
निरैक्षद् रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः ॥ ३.५०.१ ॥
અર્ધનિદ્રામાં સૂતેલા જટાયુએ એ અવાજ સાંભળ્યો. તરત જ તેણે રાવણને જોયો અને વૈદેહીને પણ જોઈ.
3.50.2
ततः पर्वतशृङ्गाभस्तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः।
वनस्पतिगतः श्रीमान् व्याजहार शुभां गिरम् ॥ ३.५०.२ ॥
ત્યારે પર્વતશિખર જેવો, તીક્ષ્ણ ચાંચવાળો શ્રેષ્ઠ પક્ષી, વૃક્ષ પર બેઠેલો તેજસ્વી જટાયુ શુભ વાણી બોલ્યો.
3.50.3
दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः।
भ्रातस्त्वं निन्दितं कर्म कर्तुं नार्हसि साम्प्रतम् ॥ ३.५०.३ ॥
હે દશગ્રીવ! તું પ્રાચીન ધર્મમાં સ્થિર છે અને સત્યનો આશ્રય લીધો છે. ભાઈ, હવે આ નિંદનીય કર્મ કરવું તને યોગ્ય નથી.
3.50.4
जटायुर्नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः।
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः ॥ ३.५०.४ ॥
હું જટાયુ નામનો, ગીધોનો રાજા, મહાબળવાન છું. સર્વ લોકોનો રાજા, ઇન્દ્ર અને વરુણ સમાન છું.
3.50.5
लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः।
तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी ॥ ३.५०.५ ॥
લોકોના હિતમાં લાગેલો દશરથપુત્ર રામ છે. આ યશસ્વિની તે લોકનાથની ધર્મપત્ની છે.
3.50.6
सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुमिहेच्छसि।
कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत् ॥ ३.५०.६ ॥
તું અહીં જેનું હરણ કરવા ઇચ્છે છે તે સીતા નામની સુંદર કમરવાળી છે. ધર્મમાં સ્થિર રાજા પરસ્ત્રીઓને કેવી રીતે સ્પર્શે?
3.50.7
रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबल।
निवर्तय गतिं नीचां परदाराभिमर्शनात् ॥ ३.५०.७ ॥
હે મહાબળવાન, રાજાઓની પત્નીઓનું વિશેષ રીતે રક્ષણ કરવું જોઈએ. પરસ્ત્રીને સ્પર્શવાની આ નીચ વૃત્તિ પાછી વાળો.
3.50.8
न तत् समाचरेद् धीरो यत् परोऽस्य विगर्हयेत्।
यथाऽऽत्मनस्तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात् ॥ ३.५०.८ ॥
ધીર પુરુષે એવું કામ ન કરવું જેની બીજા નિંદા કરે. જેમ પોતાની પત્ની રક્ષાય છે, તેમ બીજાઓની પત્નીઓને પણ સ્પર્શથી બચાવવી જોઈએ.
3.50.9
अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम्।
व्यवस्यन्त्यनुराजानं धर्मं पौलस्त्यनन्दन ॥ ३.५०.९ ॥
શાસ્ત્રોમાં ન કહેલા અર્થ કે કામ વિશે પણ શિષ્ટ જનો રાજાને અનુસરીને ધર્મનો નિર્ણય કરે છે — હે પૌલસ્ત્યનંદન.
3.50.10
राजा धर्मश्च कामश्च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः।
धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते ॥ ३.५०.१० ॥
રાજા જ ધર્મ અને કામ છે, અને દ્રવ્યોમાં ઉત્તમ નિધિ છે. ધર્મ શુભ હોય કે પાપ, તે રાજાના મૂળ પર જ પ્રવર્તે છે.
3.50.11
पापस्वभावश्चपलः कथं त्वं रक्षसां वर।
ऐश्वर्यमभिसम्प्राप्तो विमानमिव दुष्कृती ॥ ३.५०.११ ॥
હે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, પાપી સ્વભાવ અને ચંચળ એવો તું કેવી રીતે ઐશ્વર્ય પામ્યો? જેમ દુષ્કર્મી વિમાન પામે તેમ.
3.50.12
कामस्वभावो यःसोऽसौ न शक्यस्तं प्रमार्जितुम्।
नहि दुष्टात्मनामार्यमावसत्यालये चिरम् ॥ ३.५०.१२ ॥
કામસ્વભાવી જેને ભૂંસી શકાય નહીં. દુષ્ટ ચિત્તવાળાના ઘરમાં આર્ય લાંબો સમય વસતા નથી.
3.50.13
विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः।
नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि ॥ ३.५०.१३ ॥
તારા રાજ્યમાં કે નગરમાં મહાબલી રામ જ્યારે કોઈ અપરાધ કરતા નથી, ત્યારે ધર્માત્મા રામ સામે તું અપરાધ કેમ કરે છે?
3.50.14
यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः।
अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ३.५०.१४ ॥
જનસ્થાનમાં રહેલો ખર શૂર્પણખાને કારણે મર્યાદા ઓળંગ્યો, ત્યારે અક્લિષ્ટકર્મા રામે તેને પહેલાં જ મારી નાખ્યો.
3.50.15
अत्र ब्रूहि यथातत्त्वं को रामस्य व्यतिक्रमः।
यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि ॥ ३.५०.१५ ॥
અહીં સાચે સાચું કહે: લોકનાથ રામનો કયો અપરાધ થયો, જેમની પત્નીનું હરણ કરીને તું જઈશ?
3.50.16
क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा।
दहेद् दहनभूतेन वृत्रमिन्द्राशनिर्यथा ॥ ३.५०.१६ ॥
જલદી વૈદેહીને છોડી દે; નહીંતર તેની ભયંકર દૃષ્ટિ અગ્નિ બનીને તને બાળશે, જેમ ઇન્દ્રનું વજ્ર વૃત્રને બાળે છે.
3.50.17
सर्पमाशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे।
ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि ॥ ३.५०.१७ ॥
ઝેરી દાંતવાળા સાપને વસ્ત્રના છેડે બાંધીને પણ તું જાણતો નથી; ગળામાં બાંધેલો કાળપાશ પણ તું જોતો નથી.
3.50.18
स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत्।
तदन्नमपि भोक्तव्यं जीर्यते यदनामयम् ॥ ३.५०.१८ ॥
હે સૌમ્ય, જે ભાર માણસને નીચે ન પાડે તે જ ઉપાડવો; અને જે અન્ન પચે અને આરોગ્યકારી હોય તે જ ખાવું.
3.50.19
यत् कृत्वा न भवेद् धर्मो न कीर्तिर्न यशो ध्रुवम्।
शरीरस्य भवेत् खेदः कस्तत् कर्म समाचरेत् ॥ ३.५०.१९ ॥
જે કર્મ કરવાથી ધર્મ ન થાય, કીર્તિ ન થાય અને નિશ્ચિતપણે યશ ન મળે, માત્ર શરીરને ખેદ થાય, તે કર્મ કોણ કરે?
3.50.20
षष्टिवर्षसहस्राणि जातस्य मम रावण।
पितृपैतामहं राज्यं यथावदनुतिष्ठतः ॥ ३.५०.२० ॥
હે રાવણ! મારા જન્મ પછી સાઠ હજાર વર્ષ વીત્યાં; મારા પિતા અને પિતામહનું રાજ્ય હું યથાવત્ ચલાવતો આવ્યો છું.
3.50.21
वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी।
न चाप्यादाय कुशली वैदेहीं मे गमिष्यसि ॥ ३.५०.२१ ॥
હું વૃદ્ધ છું, તું યુવાન, ધનુર્ધર, રથી, કવચધારી અને બાણધારી છે; છતાં મારી સામે વૈદેહીને લઈને તું સહીસલામત જઈ શકીશ નહીં.
3.50.22
न शक्तस्त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः।
हेतुभिर्न्यायसंयुक्तैर्ध्रुवां वेदश्रुतीमिव ॥ ३.५०.२२ ॥
મારી આંખ સામે બળપૂર્વક વૈદેહીને લઈ જવા તું સમર્થ નથી; ન્યાયયુક્ત હેતુઓથી વેદની અચળ શ્રુતિ ડગાવી ન શકાય તેમ.
3.50.23
युध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण।
शयिष्यसे हतो भूमौ यथा पूर्वं खरस्तथा ॥ ३.५०.२३ ॥
હે રાવણ! જો તું શૂરવીર છે તો યુદ્ધ કર, ક્ષણભર ઊભો રહે; પહેલાં ખર માર્યો જઈને ભૂમિ પર પડ્યો હતો તેમ તું પણ માર્યો જઈને ભૂમિ પર સૂઈ જઈશ.
3.50.24
असकृत्संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः।
न चिराच्चीरवासास्त्वां रामो युधि वधिष्यति ॥ ३.५०.२४ ॥
યુદ્ધમાં વારંવાર દૈત્ય-દાનવોને જેણે હણ્યા, તે ચીરવસ્ત્રધારી રામ થોડા સમયમાં યુદ્ધમાં તને હણશે.
3.50.25
किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ।
क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर्भीतो न संशयः ॥ ३.५०.२५ ॥
તે બે રાજકુમારો ઘણા દૂર ચાલ્યા ગયા છે ત્યારે હું શું કરી શકું? અરે નીચ, તું તેમનાથી ડરીને જલદી નાશ પામીશ, એમાં શંકા નથી.
3.50.26
नहि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभामिमाम्।
सीतां कमलपत्राक्षीं रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥ ३.५०.२६ ॥
હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી તું કમળપત્ર જેવા નેત્રવાળી, રામની પ્રિય મહારાણી આ શુભા સીતાને લઈ જઈ શકીશ નહીં.
3.50.27
अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः।
जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च ॥ ३.५०.२७ ॥
તે મહાત્માનું પ્રિય કાર્ય મારે અવશ્ય કરવું જોઈએ; રામ માટે અને દશરથ માટે, જીવનનું બલિદાન આપીને પણ.
3.50.28
तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण।
वृन्तादिव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात्।
युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर ॥ ३.५०.२८ ॥
ઊભો રહે, ઊભો રહે, હે દશગ્રીવ! ક્ષણભર ઊભો રહીને જો, હે રાવણ! ડાળીથી ફળ પાડે તેમ હું તને આ ઉત્તમ રથ પરથી પાડી દઈશ. હે નિશાચર, જ્યાં સુધી પ્રાણ છે ત્યાં સુધી તને યુદ્ધનું આતિથ્ય આપીશ.