বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 3.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.53.1
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा।
दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी ॥ ३.५३.१ ॥
আকাশে উড়ে যাওয়া তাকে দেখে জনকের কন্যা মৈথিলী অত্যন্ত দুঃখিত ও বিচলিত হয়ে মহা ভয়ে পতিত হলেন।
3.53.2
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्।
रुदती करुणं सीता ह्रियमाणा तमब्रवीत् ॥ ३.५३.२ ॥
ক্রোধ ও কান্নায় রক্তবর্ণ চোখে সীতা, ভয়ংকর চোখের রাক্ষসরাজকে করুণভাবে কাঁদতে কাঁদতে, অপহৃত হতে হতে তাকে বললেন।
3.53.3
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण।
ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे ॥ ३.५३.३ ॥
হে নীচ রাবণ! এই কর্মে কি তোমার লজ্জা হয় না? আমাকে স্বামীহীনা জেনে চুরি করে তুমি পালাচ্ছ।
3.53.4
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता।
ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया ॥ ३.५३.४ ॥
হে দুষ্টাত্মা! নিশ্চয়ই তুমি কাপুরুষের মতো, হরণের ইচ্ছায়, মৃগরূপী মায়ায় আমার স্বামীকে সরিয়ে দিয়েছ।
3.53.5
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः।
गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम ॥ ३.५३.५ ॥
আমাকে রক্ষা করতে যে উদ্যত হয়েছিল, সেই প্রাচীন গৃধ্ররাজকেও তুমি নিহত করেছ, যিনি আমার শ্বশুরের বন্ধু।
3.53.6
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम।
विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया ॥ ३.५३.६ ॥
হে অধম রাক্ষস! তোমার পরাক্রম তো বিরাট দেখা যাচ্ছে। নিজের নাম ঘোষণা করে তুমি যুদ্ধে আমাকে জয় করোনি।
3.53.7
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे।
स्त्रियाश्चाहरणं नीच रहिते च परस्य च ॥ ३.५३.७ ॥
এমন নিন্দনীয় কাজ করে তোমার কি লজ্জা হয় না, হে নীচ? নির্জনে পরের স্ত্রীকে হরণ করলে!
3.53.8
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्।
सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौटीर्यमानिनः ॥ ३.५३.८ ॥
লোকে মানুষ তোমার এই কুৎসিত, অতি নৃশংস, অধর্মপূর্ণ কর্মের কথা বলবে, হে নিজ বীরত্বে অহংকারী!
3.53.9
धिक् ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा।
कुलाक्रोशकरं लोके धिक् ते चारित्रमीदृशम् ॥ ३.५३.९ ॥
তখন তুমি যে শৌর্য ও সাহসের বড়াই করেছিলে, তাতে ধিক্! বংশের কলঙ্ক ডেকে আনা তোমার এমন আচরণেও ধিক্!
3.53.10
किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि।
मुहूर्तमपि तिष्ठ त्वं न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ ३.५३.१० ॥
এভাবে বেগে পালিয়ে কী লাভ? এক মুহূর্তও দাঁড়াও, বেঁচে থেকে তুমি ফিরে যেতে পারবে না।
3.53.11
नहि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः।
ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम् ॥ ३.५३.११ ॥
সেই দুই রাজপুত্রের দৃষ্টিপথে পড়লে, সৈন্যসহও তুমি এক মুহূর্তও বাঁচতে সমর্থ হবে না।
3.53.12
न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन।
वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः ॥ ३.५३.१२ ॥
তাদের বাণের স্পর্শ তুমি কোনোভাবেই সহ্য করতে পারবে না, বনে জ্বলন্ত আগুনের স্পর্শ পাখি যেমন সহ্য করতে পারে না।
3.53.13
साधु कृत्वाऽऽत्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण।
मत्प्रधर्षणसंक्रुद्धो भ्रात्रा सह पतिर्मम ॥ ३.५३.१३ ॥
হে রাবণ, নিজের জন্য যা হিতকর তা ভালোভাবে করে আমাকে মুক্তি দাও। আমাকে অপমান করার কারণে ক্রুদ্ধ আমার স্বামী ভ্রাতার সঙ্গে (আসবেন)।
3.53.14
विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि।
येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि ॥ ३.५३.१४ ॥
তুমি যদি আমাকে ছেড়ে না দাও, তবে বলপূর্বক আমাকে হরণ করতে চাওয়ার এই উদ্যোগ তোমার বিনাশের কারণ হবে।
3.53.15
व्यवसायस्तु ते नीच भविष्यति निरर्थकः।
नह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम् ॥ ३.५३.१५ ॥
হে নীচ, তোমার এই উদ্যোগ নিরর্থক হবে, কারণ দেবতুল্য আমার স্বামীকে না দেখে আমি (বাঁচব না)।
3.53.16
उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान् धारयितुं चिरम्।
न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे ॥ ३.५३.१६ ॥
শত্রুর বশে থাকা আমি দীর্ঘকাল প্রাণ ধারণ করতে সক্ষম নই। নিশ্চয়ই তুমি নিজের কল্যাণ বা হিত বিবেচনা করছ না।
3.53.17
मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते।
मुमूर्षूणां तु सर्वेषां यत् पथ्यं तन्न रोचते ॥ ३.५३.१७ ॥
মৃত্যুকালে মর্ত্য যেমন বিপরীত কাজ করে, তেমনি মৃত্যুপথযাত্রী সকলের কাছে যা হিতকর তা ভালো লাগে না।
3.53.18
पश्यामीह हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम्।
यथा चास्मिन् भयस्थाने न बिभेषि निशाचर ॥ ३.५३.१८ ॥
এখানে আমি তোমার গলায় কালপাশ বাঁধা দেখছি। হে নিশাচর, এই ভয়ের স্থানে তুমি কেন ভয় পাচ্ছ না?
3.53.19
व्यक्तं हिरण्मयांस्त्वं हि सम्पश्यसि महीरुहान्।
नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघविवाहिनीम् ॥ ३.५३.१९ ॥
নিশ্চিতভাবে তুমি সোনালি বৃক্ষসমূহ দেখছ, এবং রক্তের স্রোত বহনকারী ভয়ংকর বৈতরণী নদীও দেখছ।
3.53.20
खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण।
तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम् ॥ ३.५३.२० ॥
হে রাবণ, তুমি সেই ভয়ংকর খড়্গপত্র বনও দেখছ, যার ফুল গলিত সোনার মতো এবং পাতা শ্রেষ্ঠ বৈদূর্যমণির।
3.53.21
द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्।
नहि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः ॥ ३.५३.२१ ॥
লোহার তীক্ষ্ণ কাঁটায় ভরা শালমলী বৃক্ষ তুমি দেখবে; সেই মহাত্মার প্রতি এমন অন্যায় করে...
3.53.22
धारितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृण।
बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण ॥ ३.५३.२२ ॥
হে নির্দয়, বিষ পান করলে যেমন কেউ দীর্ঘক্ষণ টিকতে পারে না, তেমনি তুমিও দীর্ঘকাল টিকতে পারবে না; হে রাবণ, অনিবার্য কালপাশে তুমি বাঁধা পড়েছ।
3.53.23
क्व गतो लप्स्यसे शर्म मम भर्तुर्महात्मनः।
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरमाहवे ॥ ३.५३.२३ ॥
যুদ্ধে ভ্রাতাকে ছাড়া, আমার মহাত্মা স্বামী থেকে এক নিমেষের জন্যও দূরে গিয়ে তুমি কোথায় শান্তি পাবে?
3.53.24
राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।
कथं स राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली ॥ ३.५३.२४ ॥
যে বীর রাঘব চৌদ্দ হাজার রাক্ষসকে বধ করেছেন, সকল অস্ত্রে নিপুণ ও বলবান সেই তিনি কীভাবে...
3.53.25
न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
एतच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा।
भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह ॥ ३.५३.२५ ॥
প্রিয় ভার্যাকে হরণকারী তোমাকে তিনি তীক্ষ্ণ বাণে বধ না করে ছাড়বেন না, এবং এরূপ আরও কঠোর বাক্য বলতে বলতে রাবণের অঙ্কে বসা বৈদেহী ভয় ও শোকে আবিষ্ট হয়ে করুণভাবে বিলাপ করলেন।
3.53.26
तदा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं
विलापपूर्वं करुणं च भामिनीम्।
जहार पापस्तरुणीं विचेष्टतीं
नृपात्मजामागतगात्रवेपथुः ॥ ३.५३.२६ ॥
তখন অত্যন্ত আর্ত, বহু কথা বলা, বিলাপপূর্ণ করুণ সেই সুন্দরীকে, ছটফটকারী সেই তরুণী রাজকন্যাকে, পাপী (রাবণ) কম্পিত অঙ্গে হরণ করল।