वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.53.1
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा।
दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी ॥ ३.५३.१ ॥
आकाशात उडत असलेल्या त्याला पाहून जनकाची कन्या मैथिली अत्यंत दुःखी व उद्विग्न होऊन मोठ्या भयात सापडली.
3.53.2
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्।
रुदती करुणं सीता ह्रियमाणा तमब्रवीत् ॥ ३.५३.२ ॥
रागाने व रडण्याने लाल झालेल्या डोळ्यांची सीता, भयंकर डोळ्यांच्या राक्षसाधिपतीला करुणेने रडत, हरण केली जात असताना त्याला म्हणाली.
3.53.3
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण।
ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे ॥ ३.५३.३ ॥
अरे नीच रावणा! या कृत्याची तुला लाज वाटत नाही का? मी पतीपासून विरहित आहे हे जाणून, मला चोरून तू पळून चाललास.
3.53.4
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता।
ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया ॥ ३.५३.४ ॥
हे दुष्टात्म्या! निश्चितच तू भ्याडपणे, हरण करण्याच्या इच्छेने, मृगरूपी मायेने माझ्या पतीला दूर नेलेस.
3.53.5
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः।
गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम ॥ ३.५३.५ ॥
मला वाचवण्याचा प्रयत्न करणारा हा जुना गृध्रराजही तू पाडला आहेस, जो माझ्या सासर्‍याचा मित्र होता.
3.53.6
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम।
विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया ॥ ३.५३.६ ॥
हे अधम राक्षसा! तुझा पराक्रम मोठा दिसतो. आपले नाव जाहीर करून युद्धात तू मला जिंकलेले नाहीस.
3.53.7
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे।
स्त्रियाश्चाहरणं नीच रहिते च परस्य च ॥ ३.५३.७ ॥
असे निंद्य कर्म करून तुला लाज वाटत नाही काय, हे नीचा? एकांतात परस्त्रीचे हरण केलेस.
3.53.8
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्।
सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौटीर्यमानिनः ॥ ३.५३.८ ॥
लोक तुझ्या या निंद्य, अत्यंत क्रूर, अधार्मिक कृत्याची चर्चा करतील, हे स्वतःच्या शौर्याचा अभिमान बाळगणाऱ्या!
3.53.9
धिक् ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा।
कुलाक्रोशकरं लोके धिक् ते चारित्रमीदृशम् ॥ ३.५३.९ ॥
तेव्हा तू सांगितलेल्या तुझ्या शौर्याला आणि धैर्याला धिक्कार असो! जगात कुलाची निंदा करणाऱ्या तुझ्या अशा वर्तनालाही धिक्कार असो!
3.53.10
किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि।
मुहूर्तमपि तिष्ठ त्वं न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ ३.५३.१० ॥
असे वेगाने पळून काय उपयोग? क्षणभर तरी थांब, जिवंत राहून तू परत जाणार नाहीस.
3.53.11
नहि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः।
ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम् ॥ ३.५३.११ ॥
त्या दोन राजपुत्रांच्या दृष्टीस पडलास तर सैन्यासह असलास तरी क्षणभरही जगण्यास तू समर्थ नाहीस.
3.53.12
न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन।
वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः ॥ ३.५३.१२ ॥
त्या दोघांच्या बाणांचा स्पर्श तू कोणत्याही प्रकारे सहन करण्यास समर्थ नाहीस, वनात पेटलेल्या अग्नीचा स्पर्श पक्षी सहन करू शकत नाही तसा.
3.53.13
साधु कृत्वाऽऽत्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण।
मत्प्रधर्षणसंक्रुद्धो भ्रात्रा सह पतिर्मम ॥ ३.५३.१३ ॥
हे रावणा, स्वतःसाठी जे हितकारक आहे ते नीट करून मला सोड. माझ्या अपमानाने संतप्त झालेले माझे पती भावासह (येतील).
3.53.14
विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि।
येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि ॥ ३.५३.१४ ॥
तू मला सोडले नाहीस तर, मला बलात्काराने हरण करण्याची इच्छा असलेला हा प्रयत्न तुझ्या विनाशाला कारणीभूत होईल.
3.53.15
व्यवसायस्तु ते नीच भविष्यति निरर्थकः।
नह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम् ॥ ३.५३.१५ ॥
हे नीचा, तुझा हा प्रयत्न व्यर्थ ठरेल, कारण देवतुल्य माझे पती पाहिल्याशिवाय मी (जगणार नाही).
3.53.16
उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान् धारयितुं चिरम्।
न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे ॥ ३.५३.१६ ॥
शत्रूच्या स्वाधीन असलेली मी दीर्घकाळ प्राण धारण करण्यास समर्थ नाही. निश्चितच तू स्वतःचे कल्याण किंवा हित पाहत नाहीस.
3.53.17
मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते।
मुमूर्षूणां तु सर्वेषां यत् पथ्यं तन्न रोचते ॥ ३.५३.१७ ॥
मृत्यूच्या वेळी मनुष्य जसे विपरीत आचरण करतो, तसेच मरणाच्या मार्गावर असलेल्या सर्वांना जे हितकारक असते ते रुचत नाही.
3.53.18
पश्यामीह हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम्।
यथा चास्मिन् भयस्थाने न बिभेषि निशाचर ॥ ३.५३.१८ ॥
येथे तुझ्या गळ्यात कालपाश आवळलेला मी पाहत आहे. हे निशाचरा, या भयस्थानी तू का भीत नाहीस?
3.53.19
व्यक्तं हिरण्मयांस्त्वं हि सम्पश्यसि महीरुहान्।
नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघविवाहिनीम् ॥ ३.५३.१९ ॥
निश्चितपणे तुला सोन्यासारखे वृक्ष दिसत आहेत, आणि रक्ताच्या प्रवाहांनी भरलेली भयंकर वैतरणी नदीही दिसत आहे.
3.53.20
खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण।
तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम् ॥ ३.५३.२० ॥
हे रावणा, तलवारीच्या पानांचे ते भयानक वनही तू पाहत आहेस; त्याची फुले तापलेल्या सोन्याची आणि पाने उत्तम वैडूर्यमण्याची आहेत.
3.53.21
द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्।
नहि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः ॥ ३.५३.२१ ॥
लोखंडी तीक्ष्ण काट्यांनी भरलेला शाल्मली वृक्ष तू पाहशील; त्या महात्म्याशी असा अन्याय करून...
3.53.22
धारितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृण।
बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण ॥ ३.५३.२२ ॥
हे निर्दया, विष प्राशन केलेला जसा दीर्घकाळ टिकत नाही, तसाच तूही दीर्घकाळ टिकू शकणार नाहीस; हे रावणा, अटळ कालपाशाने तू बद्ध झाला आहेस.
3.53.23
क्व गतो लप्स्यसे शर्म मम भर्तुर्महात्मनः।
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरमाहवे ॥ ३.५३.२३ ॥
युद्धात भावाला सोडून, माझ्या महात्म्या पतीपासून क्षणभरही दूर जाऊन तू कुठे आश्रय मिळवशील?
3.53.24
राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।
कथं स राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली ॥ ३.५३.२४ ॥
ज्याने चौदा हजार राक्षसांना ठार केले, तो वीर राघव, सर्व अस्त्रांत निपुण आणि बलवान, तो कसा...
3.53.25
न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
एतच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा।
भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह ॥ ३.५३.२५ ॥
प्रिय पत्नीचे हरण करणाऱ्या तुला ते तीक्ष्ण बाणांनी मारल्याशिवाय राहणार नाहीत, असे आणि याहूनही कठोर शब्द बोलत, रावणाच्या मांडीवर बसलेली वैदेही भय आणि शोकाने व्यापून करुणपणे विलाप करू लागली.
3.53.26
तदा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं
विलापपूर्वं करुणं च भामिनीम्।
जहार पापस्तरुणीं विचेष्टतीं
नृपात्मजामागतगात्रवेपथुः ॥ ३.५३.२६ ॥
तेव्हा अत्यंत व्यथित, पुष्कळ बोलणाऱ्या, विलापपूर्वक करुणेने भरलेल्या त्या सुंदरीला, तडफडणाऱ्या त्या तरुण राजकन्येला, पापी (रावणाने) कंपित अंगांनी हरण केले.