वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.54.1
ह्रियमाणा तु वैदेही कंचिन्नाथमपश्यती।
ददर्श गिरिशृङ्गस्थान् पञ्च वानरपुङ्गवान् ॥ ३.५४.१ ॥
अपहरण होत असलेल्या वैदेहीने कोणी रक्षणकर्ता न दिसल्याने पर्वतशिखरांवर उभे असलेले पाच श्रेष्ठ वानर पाहिले.
3.54.2
तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम्।
उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च ॥ ३.५४.२ ॥
त्यांच्या मध्ये विशाल नेत्रांची, सुंदर कंबरेची ती सोनेरी कांतीचे रेशमी उत्तरीय आणि शुभ अलंकार (टाकत गेली).
3.54.3
मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति भामिनी।
वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये निक्षिप्तं सहभूषणम् ॥ ३.५४.३ ॥
'हे रामाला सांगतील' या आशेने त्या भामिनीने वस्त्र सोडून अलंकारांसह त्यांच्या मध्ये टाकले.
3.54.4
सम्भ्रमात् तु दशग्रीवस्तत्कर्म च न बुद्धवान्।
पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव ॥ ३.५४.४ ॥
पण घाईत दशग्रीवाने ते कृत्य लक्षात घेतले नाही; पिंगट डोळ्यांचे वानर त्या विशाल नेत्रांच्या स्त्रीकडे जणू न पापण्या मिटता पाहत राहिले.
3.54.5
विक्रोशन्तीं तदा सीतां ददृशुर्वानरोत्तमाः।
स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम् ॥ ३.५४.५ ॥
तेव्हा विलाप करणाऱ्या सीतेला श्रेष्ठ वानरांनी पाहिले. आणि तो पंपा सरोवर ओलांडून लंका नगरीकडे तोंड करून गेला.
3.54.6
जगाम मैथिलीं गृह्य रुदतीं राक्षसेश्वरः।
तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः ॥ ३.५४.६ ॥
रडणाऱ्या मैथिलीला धरून राक्षसराज गेला. अत्यंत हर्षित झालेल्या रावणाने तिचे हरण केले, जणू आपल्याच मृत्यूचे हरण केले.
3.54.7
उत्सङ्गेनैव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम्।
वनानि सरितः शैलान् सरांसि च विहायसा ॥ ३.५४.७ ॥
राक्षसराज रावणाने रडणाऱ्या मैथिलीला मांडीवर उचलून, तीक्ष्ण दाढा आणि महाविष असलेल्या नागिणीला घेऊन जावे तसे, आकाशमार्गाने वने, नद्या, पर्वत आणि सरोवरांवरून नेले.
3.54.8
स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः।
तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम् ॥ ३.५४.८ ॥
धनुष्यातून सुटलेल्या बाणाप्रमाणे तो वेगाने पुढे गेला आणि तिमी व नक्र मगरींचे निवासस्थान, वरुणाचे अक्षय आलय असलेला समुद्र ओलांडला.
3.54.9
सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम्।
सम्भ्रमात् परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः ॥ ३.५४.९ ॥
नद्यांचा आश्रय घेऊन तो समुद्र ओलांडला; घाबरून लाटा मागे फिरल्या, मासे आणि महासर्प अडून राहिले.
3.54.10
वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः।
अन्तरिक्षगता वाचः ससृजुश्चारणास्तदा ॥ ३.५४.१० ॥
वैदेही हरण होत असताना वरुणाचे आलय असलेला समुद्र विचलित झाला. तेव्हा आकाशात संचार करणारे चारण वाणी उच्चारू लागले.
3.54.11
एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तथाब्रुवन्।
स तु सीतां विचेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः ॥ ३.५४.११ ॥
'हाच दशग्रीवाचा अंत' असे सिद्धांनी तसेच म्हटले. रावणाने तडफडणाऱ्या सीतेला मांडीवर उचलून नेले.
3.54.12
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः।
सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम् ॥ ३.५४.१२ ॥
स्वतःच्या मृत्यूचे रूप असलेल्या लंका नगरीत तो प्रविष्ट झाला. सुनियोजित विशाल मार्गांच्या लंका नगरीजवळ तो पोहोचला.
3.54.13
संरूढकक्ष्यां बहुलां स्वमन्तःपुरमाविशत्।
तत्र तामसितापाङ्गीं शोकमोहसमन्विताम् ॥ ३.५४.१३ ॥
सुरक्षित, विस्तीर्ण अशा आपल्या अंतःपुरात तो प्रविष्ट झाला; तेथे शोक व मोहाने व्यापलेल्या, काळ्या कडांच्या नेत्रांच्या त्या सीतेला (ठेवले)।
3.54.14
निदधे रावणः सीतां मयो मायामिवासुरीम्।
अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः ॥ ३.५४.१४ ॥
मयाने आसुरी माया ठेवावी तसे रावणाने सीतेला (तेथे) ठेवले; आणि दशग्रीव भयंकर दिसणाऱ्या पिशाचींना म्हणाला।
3.54.15
यथा नैनां पुमान् स्त्री वा सीतां पश्यत्यसम्मतः।
मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ ३.५४.१५ ॥
परवानगीशिवाय कोणताही पुरुष किंवा स्त्री हिला (सीतेला) पाहू नये; मोती, मणी, सोने, वस्त्रे आणि अलंकार (द्यावेत)।
3.54.16
यद् यदिच्छेत् तदैवास्या देयं मच्छन्दतो यथा।
या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किंचिदप्रियम् ॥ ३.५४.१६ ॥
ती जे जे इच्छील ते ते माझ्या इच्छेनुसार तत्काळ तिला द्यावे; आणि जी वैदेहीला काही अप्रिय बोलेल—।
3.54.17
अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम्।
तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ३.५४.१७ ॥
अज्ञानाने असो वा जाणूनबुजून, तिला जीवित प्रिय राहणार नाही. अशा रीतीने त्या राक्षसींना सांगून प्रतापी राक्षसराज—।
3.54.18
निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् किं कृत्यमिति चिन्तयन्।
ददर्शाष्टौ महावीर्यान् राक्षसान् पिशिताशनान् ॥ ३.५४.१८ ॥
त्या अंतःपुरातून बाहेर पडून, 'आता काय करावे?' असा विचार करीत त्याने महापराक्रमी, मांसभक्षक आठ राक्षस पाहिले.
3.54.19
स तान् दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः।
उवाच तानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः ॥ ३.५४.१९ ॥
महापराक्रमी तो त्यांना पाहून, वरदानामुळे मोहित होऊन, त्यांच्या बळ आणि पराक्रमाची प्रशंसा करत म्हणाला.
3.54.20
नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः।
जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम् ॥ ३.५४.२० ॥
विविध शस्त्रे घेऊन तुम्ही लवकर येथून जनस्थानाकडे जा; जे पूर्वी खराचे निवासस्थान होते, आता वधस्थान झाले आहे.
3.54.21
तत्रास्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे।
पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः ॥ ३.५४.२१ ॥
राक्षस मारले गेल्यामुळे रिकाम्या झालेल्या जनस्थानात तिथे स्थिर राहा; पौरुष आणि बळाचा आधार घेऊन, भय दूर सोडून राहा.
3.54.22
बहुसैन्यं महावीर्यं जनस्थाने निवेशितम्।
सदूषणखरं युद्धे निहतं रामसायकैः ॥ ३.५४.२२ ॥
जनस्थानात महापराक्रमी मोठे सैन्य तैनात होते; दूषण आणि खरासह ते सर्व युद्धात रामाच्या बाणांनी मारले गेले.
3.54.23
ततः क्रोधो ममापूर्वो धैर्यस्योपरि वर्धते।
वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम् ॥ ३.५४.२३ ॥
तेव्हा माझ्यात पूर्वी कधीही नसलेला क्रोध माझ्या धैर्यावरही वाढत आहे; रामाविषयी अत्यंत भयंकर आणि मोठे वैर निर्माण झाले आहे.
3.54.24
निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरं महारिपोः।
नहि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम् ॥ ३.५४.२४ ॥
त्या महान शत्रूविरुद्धचे ते वैर मी फेडू इच्छितो; युद्धात शत्रूला मारल्याशिवाय मला झोप लागणार नाही.
3.54.25
तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम्।
रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः ॥ ३.५४.२५ ॥
खर-दूषणांचा वध करणाऱ्या त्या रामाला आता मी ठार मारून, निर्धन माणसाला धन मिळाल्यासारखी शांती मिळवीन.
3.54.26
जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भी राममाश्रिता।
प्रवृत्तिरुपनेतव्या किं करोतीति तत्त्वतः ॥ ३.५४.२६ ॥
जनस्थानात राहणाऱ्या तुम्ही रामाजवळ जाऊन तो काय करतो आहे हे खरेखरे कळवा.
3.54.27
अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरेव निशाचरैः।
कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति ॥ ३.५४.२७ ॥
सर्व निशाचरांनी दक्षतेने जावे, आणि राघवाच्या वधासाठी सदैव प्रयत्न करावा.
3.54.28
युष्माकं तु बलं ज्ञातं बहुशो रणमूर्धनि।
अतश्चास्मिञ्जनस्थाने मया यूयं निवेशिताः ॥ ३.५४.२८ ॥
युद्धाच्या आघाडीवर तुमचे बल मी अनेकदा जाणले आहे; म्हणूनच मी तुम्हांला या जनस्थानात नेमले आहे.
3.54.29
ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा
महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम्।
विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे
यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः ॥ ३.५४.२९ ॥
मग ते राक्षस प्रिय आणि महान अर्थाचे शब्द ऐकून, रावणाला नमस्कार करून, लंका सोडून एकत्र जनस्थानाकडे निघाले.
3.54.30
ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः
सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम्।
प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं
बभूव मोहान्मुदितः स रावणः ॥ ३.५४.३० ॥
तेव्हा रावण सीतेला मिळवून अत्यंत हर्षित झाला; मैथिलीला ताब्यात घेऊन आणि रामाशी मोठे वैर ओढवून, मोहामुळे तो आनंदित झाला.