वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.55.1
संदिश्य राक्षसान् घोरान् रावणोऽष्टौ महाबलान्।
आत्मानं बुद्धिवैक्लव्यात् कृत्कृत्यममन्यत ॥ ३.५५.१ ॥
रावणाने आठ महाबली भयंकर राक्षसांना आज्ञा देऊन, बुद्धीच्या गोंधळामुळे स्वतःला कृतकृत्य मानले.
3.55.2
स चिन्तयानो वैदेहीं कामबाणैः प्रपीडितः।
प्रविवेश गृहं रम्यं सीतां द्रष्टुमभित्वरन् ॥ ३.५५.२ ॥
वैदेहीचा विचार करत, कामबाणांनी पीडित होऊन, सीतेला पाहण्याच्या उत्सुकतेने तो घाईने सुंदर महालात शिरला.
3.55.3
स प्रविश्य तु तद्वेश्म रावणो राक्षसाधिपः।
अपश्यद् राक्षसीमध्ये सीतां दुःखपरायणाम् ॥ ३.५५.३ ॥
त्या महालात शिरून राक्षसराज रावणाने राक्षसींच्या मध्ये दुःखात बुडालेली सीता पाहिली.
3.55.4
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां शोकभारावपीडिताम्।
वायुवेगैरिवाक्रान्तां मज्जन्तीं नावमर्णवे ॥ ३.५५.४ ॥
अश्रूंनी भरलेल्या मुखाची, दीन, शोकाच्या भाराने पीडित ती सीता जणू वाऱ्याच्या वेगाने आदळून समुद्रात बुडणाऱ्या नावेसारखी होती.
3.55.5
मृगयूथपरिभ्रष्टां मृगीं श्वभिरिवावृताम्।
अधोगतमुखीं सीतां तामभ्येत्य निशाचरः ॥ ३.५५.५ ॥
हरणींच्या कळपातून ताटातूट झालेल्या हरिणीला कुत्र्यांनी वेढल्यासारखी, खाली मान घातलेल्या सीतेजवळ येऊन तो निशाचर.
3.55.6
तां तु शोकवशाद् दीनामवशां राक्षसाधिपः।
सबलाद् दर्शयामास गृहं देवगृहोपमम् ॥ ३.५५.६ ॥
शोकाच्या वशात असलेल्या, दीन आणि असहाय्य त्या सीतेला राक्षसराजाने बळजबरीने देवमंदिरासारखे ते महाल दाखवले.
3.55.7
हर्म्यप्रासादसम्बाधं स्त्रीसहस्रनिषेवितम्।
नानापक्षिगणैर्जुष्टं नानारत्नसमन्वितम् ॥ ३.५५.७ ॥
तो राजवाडा माड्या आणि प्रासादांनी भरलेला होता; हजारो स्त्रिया त्याची सेवा करीत होत्या; विविध पक्ष्यांचे थवे त्यात राहत होते; तो नाना रत्नांनी सजलेला होता.
3.55.8
दान्तकैस्तापनीयैश्च स्फाटिकै राजतैस्तथा।
वज्रवैदूर्यचित्रैश्च स्तम्भैर्दृष्टिमनोरमैः ॥ ३.५५.८ ॥
त्याचे खांब हस्तिदंत, शुद्ध सोने, स्फटिक आणि चांदी यांचे होते; हिरे व वैडूर्याने विचित्र रीतीने नटलेले होते, आणि डोळ्यांना व मनाला रमणीय होते.
3.55.9
दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषं तप्तकाञ्चनभूषणम्।
सोपानं काञ्चनं चित्रमारुरोह तया सह ॥ ३.५५.९ ॥
दिव्य दुंदुभींच्या घोषासारखा नाद करणाऱ्या, तापलेल्या सोन्याने सजलेल्या त्या अद्भुत सोनेरी पायऱ्यांवरून तो तिच्यासह चढला.
3.55.10
दान्तका राजताश्चैव गवाक्षाः प्रियदर्शनाः।
हेमजालावृताश्चासंस्तत्र प्रासादपङ्क्तयः ॥ ३.५५.१० ॥
तेथील गवाक्षे हस्तिदंत व चांदीचे होते, पाहण्यास प्रिय होते; सोन्याच्या जाळ्यांनी झाकलेले होते; तेथे प्रासादांच्या रांगा होत्या.
3.55.11
सुधामणिविचित्राणि भूमिभागानि सर्वशः।
दशग्रीवः स्वभवने प्रादर्शयत मैथिलीम् ॥ ३.५५.११ ॥
दशग्रीव रावणाने आपल्या भवनात मैथिलीला सर्वत्र चुना व मण्यांनी विचित्र केलेले भूभाग दाखवले.
3.55.12
दीर्घिकाः पुष्करिण्यश्च नानापुष्पसमावृताः।
रावणो दर्शयामास सीतां शोकपरायणाम् ॥ ३.५५.१२ ॥
लांब सरोवरे आणि नाना फुलांनी आच्छादलेली कमळांची तळी रावणाने शोकात बुडालेल्या सीतेला दाखवली.
3.55.13
दर्शयित्वा तु वैदेहीं कृत्स्नं तद्भवनोत्तमम्।
उवाच वाक्यं पापात्मा सीतां लोभितुमिच्छया ॥ ३.५५.१३ ॥
वैदेहीला तो संपूर्ण उत्तम राजवाडा दाखवून, पापात्मा (रावण) सीतेला मोहित करण्याच्या इच्छेने हे शब्द बोलला.
3.55.14
दश राक्षसकोट्यश्च द्वाविंशतिरथापराः।
वर्जयित्वा जरावृद्धान् बालांश्च रजनीचरान् ॥ ३.५५.१४ ॥
दहा कोटी राक्षस आणि आणखी बावीस रथी आहेत; वृद्ध, जराजर्जर, बालक आणि रात्रिचरांना वगळून.
3.55.15
तेषां प्रभुरहं सीते सर्वेषां भीमकर्मणाम्।
सहस्रमेकमेकस्य मम कार्यपुरःसरम् ॥ ३.५५.१५ ॥
सीते, त्या सर्व भयंकर कर्म करणाऱ्यांचा मी प्रभू आहे; माझे कार्य पुढे नेण्यासाठी प्रत्येकाच्या हाताखाली एक हजार जण आहेत.
3.55.16
यदिदं राज्यतन्त्रं मे त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्।
जीवितं च विशालाक्षि त्वं मे प्राणैर्गरीयसी ॥ ३.५५.१६ ॥
माझे हे राज्यतंत्र सर्व तुझ्यावरच उभे आहे; हे विशालाक्षी, तू मला प्राणांपेक्षाही प्रिय आहेस.
3.55.17
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणां मम योऽसौ परिग्रहः।
तासां त्वमीश्वरी सीते मम भार्या भव प्रिये ॥ ३.५५.१७ ॥
माझ्या ज्या अनेक उत्तम स्त्रिया आहेत, त्या सर्वांची तू स्वामिनी होशील; हे सीते, हे प्रिये, माझी भार्या हो.
3.55.18
साधु किं तेऽन्यथाबुद्ध्या रोचयस्व वचो मम।
भजस्व माभितप्तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ३.५५.१८ ॥
बरे; चुकीच्या बुद्धीने का? माझे वचन मान्य कर; संतप्त अशा मला आश्रय देऊन कृपा करण्यास तू योग्य आहेस.
3.55.19
परिक्षिप्ता समुद्रेण लङ्केयं शतयोजना।
नेयं धर्षयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ३.५५.१९ ॥
समुद्राने वेढलेली ही शंभर योजने विस्तीर्ण लंका इंद्रासह देव आणि असुरांनाही आक्रमण करून जिंकता येणार नाही.
3.55.20
न देवेषु न यक्षेषु न गन्धर्वेषु नर्षिषु।
अहं पश्यामि लोकेषु यो मे वीर्यसमो भवेत् ॥ ३.५५.२० ॥
देव, यक्ष, गंधर्व किंवा ऋषी यांपैकी, आणि सर्व लोकांत मला माझ्या पराक्रमाच्या बरोबरीचा कोणी दिसत नाही.
3.55.21
राज्यभ्रष्टेन दीनेन तापसेन पदातिना।
किं करिष्यसि रामेण मानुषेणाल्पतेजसा ॥ ३.५५.२१ ॥
राज्य गमावलेल्या, दीन, तपस्वी, पायी चालणाऱ्या, अल्पतेजस्वी मानव राम तुला काय करू शकेल?
3.55.22
भजस्व सीते मामेव भर्ताहं सदृशस्तव।
यौवनं त्वध्रुवं भीरु रमस्वेह मया सह ॥ ३.५५.२२ ॥
हे सीते, मलाच स्वीकार; मी तुझ्यासाठी योग्य पती आहे. हे भिते, तारुण्य अस्थिर आहे; येथे माझ्यासह रमावे.
3.55.23
दर्शने मा कृथा बुद्धिं राघवस्य वरानने।
कास्य शक्तिरिहागन्तुमपि सीते मनोरथैः ॥ ३.५५.२३ ॥
हे सुंदर मुखी, राघवाला पाहण्याचा विचार सोडून दे. हे सीते, केवळ मनोरथांनी तरी त्याची इथे येण्याची शक्ती कुठे आहे?
3.55.24
न शक्यो वायुराकाशे पाशैर्बद्धुं महाजवः।
दीप्यमानस्य वाप्यग्नेर्ग्रहीतुं विमलाः शिखाः ॥ ३.५५.२४ ॥
आकाशात महावेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्याला पाशांनी बांधता येत नाही; किंवा प्रज्वलित अग्नीच्या निर्मल ज्वाळांना पकडता येत नाही.
3.55.25
त्रयाणामपि लोकानां न तं पश्यामि शोभने।
विक्रमेण नयेद् यस्त्वां मद्बाहुपरिपालिताम् ॥ ३.५५.२५ ॥
हे सुंदरी! त्रिलोकांतही माझ्या बाहूंनी संरक्षित असलेल्या तुला बलाने नेऊ शकेल असा कोणी मला दिसत नाही.
3.55.26
लङ्कायाः सुमहद्राज्यमिदं त्वमनुपालय।
त्वत्प्रेष्या मद्विधाश्चैव देवाश्चापि चराचरम् ॥ ३.५५.२६ ॥
लंकेचे हे विशाल राज्य तू पालन कर. माझ्यासारखे, देव आणि चराचर सृष्टी तुझे सेवक होतील.
3.55.27
अभिषेकजलक्लिन्ना तुष्टा च रमयस्व च।
दुष्कृतं यत्पुरा कर्म वनवासेन तद्गतम् ॥ ३.५५.२७ ॥
अभिषेकाच्या जलाने भिजलेली, समाधानी होऊन आनंद घे. पूर्वी केलेले दुष्कर्म वनवासाने नाहीसे झाले आहे.
3.55.28
यच्च ते सुकृतं कर्म तस्येह फलमाप्नुहि।
इह सर्वाणि माल्यानि दिव्यगन्धानि मैथिलि ॥ ३.५५.२८ ॥
आणि तुझ्या सत्कर्माचे फळ इथेच मिळव. हे मैथिली! इथे सर्व दिव्य सुगंधी माळा आहेत.
3.55.29
भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह।
पुष्पकं नाम सुश्रोणि भ्रातुर्वैश्रवणस्य मे ॥ ३.५५.२९ ॥
उत्तम अलंकारही माझ्यासह घे. हे सुश्रोणी! माझा भाऊ वैश्रवण (कुबेर) याचे पुष्पक नावाचे विमानही आहे.
3.55.30
विमानं सूर्यसंकाशं तरसा निर्जितं रणे।
विशालं रमणीयं च तद्विमानं मनोजवम् ॥ ३.५५.३० ॥
सूर्यासारखे तेजस्वी ते विमान मी युद्धात बलाने जिंकले आहे. ते विशाल, सुंदर आणि मनासारखे वेगवान आहे.
3.55.31
तत्र सीते मया सार्धं विहरस्व यथासुखम्।
वदनं पद्मसंकाशं विमलं चारुदर्शनम् ॥ ३.५५.३१ ॥
हे सीते! तिथे माझ्यासोबत तुला हवे तसे विहार कर. तुझे मुख कमळासारखे, निर्मळ व सुंदर दिसणारे आहे.
3.55.32
शोकार्तं तु वरारोहे न भ्राजति वरानने।
एवं वदति तस्मिन् सा वस्त्रान्तेन वराङ्गना ॥ ३.५५.३२ ॥
हे सुंदर कटी असलेले! हे सुंदर मुखी! शोकाने पीडित असल्यामुळे तुझे मुख शोभत नाही. तो असे बोलत असताना त्या श्रेष्ठ स्त्रीने आपल्या वस्त्राच्या पदराने (मुख झाकून घेतले).
3.55.33
पिधायेन्दुनिभं सीता मन्दमश्रूण्यवर्तयत्।
ध्यायन्तीं तामिवास्वस्थां सीतां चिन्ताहतप्रभाम् ॥ ३.५५.३३ ॥
चंद्रासारखे मुख झाकून सीता हळूहळू अश्रू ढाळू लागली. चिंतेमुळे तिची कांती मलिन झाली होती; ती अस्वस्थ आणि विचारमग्न दिसत होती.
3.55.34
उवाच वचनं वीरो रावणो रजनीचरः।
अलं व्रीडेन वैदेहि धर्मलोपकृतेन ते ॥ ३.५५.३४ ॥
तेव्हा वीर राक्षस रावण म्हणाला: हे वैदेही! लज्जा पुरे. तुझी ही लज्जा धर्मलोपामुळे उत्पन्न झाली आहे.
3.55.35
आर्षोऽयं देवि निष्पन्दो यस्त्वामभिभविष्यति।
एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ ॥ ३.५५.३५ ॥
हे देवी! हा आर्ष (प्राचीन, पवित्र) कंप आहे; तो तुला वश करील. माझ्या मस्तकांनी या मृदु चरणांना मी स्पर्श केला आहे.
3.55.36
प्रसादं कुरु मे क्षिप्रं वश्यो दासोऽहमस्मि ते।
इमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः ॥ ३.५५.३६ ॥
माझ्यावर कृपा कर, लवकर! मी तुझ्या वशातला दास आहे. कोरड्या अंतःकरणाने मी बोललेली ही वचने निष्फळ ठरली आहेत.
3.55.37
न चापि रावणः कांचिन्मूर्ध्ना स्त्रीं प्रणमेत ह।
एवमुक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीं जनकात्मजाम्।
कृतान्तवशमापन्नो ममेयमिति मन्यते ॥ ३.५५.३७ ॥
रावण कोणत्याही स्त्रीला मस्तक नमवून नमस्कार करत नसे. असे बोलून दशग्रीव मैथिलीला, जनकात्मजेला, कृतान्ताच्या वशात सापडलेला असूनही, ही माझी आहे असे मानतो.