ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 3.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.61.1
दृष्ट्वाऽऽश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः।
रहितां पर्णशालां च प्रविद्धान्यासनानि च ॥ ३.६१.१ ॥
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ପତ୍ରକୁଟୀର ଜନଶୂନ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ଇତସ୍ତତଃ ଛଡ଼ାଯାଇଥିବା ଆସନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
3.61.2
अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं संनिरीक्ष्य च सर्वशः।
उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ ॥ ३.६१.२ ॥
ସେଠାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ସର୍ବତ୍ର ଭଲ ଭାବେ ଚାହିଁ, ରାମ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଡାକି ନିଜ ସୁନ୍ଦର ଦୁଇ ବାହୁ ଉଠାଇ କହିଲେ।
3.61.3
क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशमितो गता।
केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया ॥ ३.६१.३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି? ଏଠାରୁ ସେ କେଉଁ ଦେଶକୁ ଗଲେ? ହେ ସୌମିତ୍ରି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା, କିମ୍ବା କିଏ ସେହି ପ୍ରିୟାକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା?
3.61.4
वृक्षेणावार्य यदि मां सीते हसितुमिच्छसि।
अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम् ॥ ३.६१.४ ॥
ହେ ସୀତା, ଯଦି ତୁମେ କୌଣସି ଗଛ ପଛରେ ଲୁଚି ମୋତେ ଉପହାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଯଥେଷ୍ଟ; ଆଜି ଏହି ପରିହାସ ଛାଡ଼ି, ଅତି ଦୁଃଖୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆ।
3.61.5
यैः परिक्रीडसे सीते विश्वस्तैर्मृगपोतकैः।
एते हीनास्त्वया सौम्ये ध्यायन्त्यस्राविलेक्षणाः ॥ ३.६१.५ ॥
ହେ ସୀତା, ଯେଉଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ହରିଣଛୁଆମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଖେଳୁଥିଲ, ହେ ସୌମ୍ୟା, ତୁମ ବିନା ସେମାନେ ଲୁହରେ ଝାପ୍ସା ଆଖିରେ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି।
3.61.6
सीतया रहितोऽहं वै नहि जीवामि लक्ष्मण।
वृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम् ॥ ३.६१.६ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ବିନା ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚି ପାରିବି ନାହିଁ; ସୀତାଙ୍କ ହରଣରୁ ଜାତ ଏହି ମହାଶୋକ ମୋତେ ଘେରି ରହିଛି।
3.61.7
परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता।
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः ॥ ३.६१.७ ॥
ପରଲୋକରେ ମହାରାଜ ମୋ ପିତା ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦେଖିବେ। ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମୁଁ ତୁମକୁ କେମିତି ଏଥିରେ ଜଡ଼ାଇଲି?
3.61.8
अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।
कामवृत्तमनार्यं वा मृषावादिनमेव च ॥ ३.६१.८ ॥
ସେ ସମୟ ପୂରଣ ନ କରି ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। (ତେବେ ଲୋକେ ତୁମକୁ) ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲୁଥିବା, ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ବୋଲି ଭାବିବେ।
3.61.9
धिक् त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।
विवशं शोकसंतप्तं दीनं भग्नमनोरथम् ॥ ३.६१.९ ॥
ପରଲୋକରେ ମୋ ପିତା ସ୍ପଷ୍ଟ କହିବେ, 'ତୁମକୁ ଧିକ୍', (ମୋତେ) ଅସହାୟ, ଶୋକତପ୍ତ, ଦୀନ ଏବଂ ଭଗ୍ନ ମନୋରଥ ଦେଖି।
3.61.10
मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्।
क्व गच्छसि वरारोहे मा मोत्सृज सुमध्यमे ॥ ३.६१.१० ॥
ଏଠାରେ ମୋତେ ଏମିତି କରୁଣାପୂର୍ବକ ଛାଡ଼ି—ଯେମିତି କୀର୍ତ୍ତି ବକ୍ର ମଣିଷକୁ ଛାଡ଼େ। ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଦେଶୀ! କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ମୋତେ ଛାଡ଼ନା, ହେ କ୍ଷୀଣକଟି!
3.61.11
त्वया विरहितश्चाहं त्यक्ष्ये जीवितमात्मनः।
इतीव विलपन् रामः सीतादर्शनलालसः ॥ ३.६१.११ ॥
ତୁମଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି—ଏମିତି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଲାଳସାରେ ଥିବା ରାମ।
3.61.12
न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम्।
अनासादयमानं तं सीतां शोकपरायणम् ॥ ३.६१.१२ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଘବ (ରାମ) ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା (ସୀତା)ଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ନ ପାଇ ସେ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ।
3.61.13
पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम्।
लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया ॥ ३.६१.१३ ॥
ଗଭୀର ପଙ୍କରେ ଫସି ଡୁବୁଥିବା ହାତୀ ପରି ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ହିତ ଇଚ୍ଛା କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ।
3.61.14
मा विषादं महाबुद्धे कुरु यत्नं मया सह।
इदं गिरिवरं वीर बहुकन्दरशोभितम् ॥ ३.६१.१४ ॥
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ବିଷାଦ କରନାହିଁ; ମୋ ସହିତ ଯତ୍ନ କର। ହେ ବୀର, ଅନେକ ଗୁମ୍ଫାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି।
3.61.15
प्रियकाननसंचारा वनोन्मत्ता च मैथिली।
सा वनं वा प्रविष्टा स्यान्नलिनीं वा सुपुष्पिताम् ॥ ३.६१.१५ ॥
ବନରେ ବୁଲିବା ଯାହାର ପ୍ରିୟ, ବନର ଉନ୍ମାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ମୈଥିଲୀ ବୋଧହୁଏ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବେ, କିମ୍ବା ଫୁଲଭରା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଯାଇଥିବେ।
3.61.16
सरितं वापि सम्प्राप्ता मीनवञ्जुलसेविताम्।
वित्रासयितुकामा वा लीना स्यात् कानने क्वचित् ॥ ३.६१.१६ ॥
ମାଛ ଓ ବଞ୍ଜୁଳ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବେ; କିମ୍ବା ତୁମକୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ବନରେ କେଉଁଠି ଲୁଚିଥିବେ।
3.61.17
जिज्ञासमाना वैदेही त्वां मां च पुरुषर्षभ।
तस्या ह्यन्वेषणे श्रीमन् क्षिप्रमेव यतावहे ॥ ३.६१.१७ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୈଦେହୀ ତୁମକୁ ଓ ମୋତେ ଖୋଜି ଆସୁଥିବେ। ହେ ଶ୍ରୀମାନ, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯତ୍ନ କରିବା।
3.61.18
वनं सर्वं विचिनुवो यत्र सा जनकात्मजा।
मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ ३.६१.१८ ॥
ଯଦି ତୁମେ ଠିକ ମନେ କର, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେହି ସମସ୍ତ ବନ ଖୋଜିବା। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମନକୁ ଶୋକରେ ରଖନାହିଁ।
3.61.19
एवमुक्तः स सौहार्दाल्लक्ष्मणेन समाहितः।
सह सौमित्रिणा रामो विचेतुमुपचक्रमे ॥ ३.६१.१९ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏପରି କହିବାରୁ, ସ୍ନେହବଶତଃ ମନ ସ୍ଥିର କରି ରାମ ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
3.61.20
तौ वनानि गिरींश्चैव सरितश्च सरांसि च।
निखिलेन विचिन्वन्तौ सीतां दशरथात्मजौ ॥ ३.६१.२० ॥
ସେହି ଦୁଇ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ବନ, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ସରୋବରରେ ସୀତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖୋଜୁଥିଲେ।
3.61.21
तस्य शैलस्य सानूनि शिलाश्च शिखराणि च।
निखिलेन विचिन्वन्तौ नैव तामभिजग्मतुः ॥ ३.६१.२१ ॥
ସେହି ପର୍ବତର ଢାଲ, ଶିଳା ଓ ଶିଖର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଜି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
3.61.22
विचित्य सर्वतः शैलं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
नेह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीं पर्वते शुभाम् ॥ ३.६१.२२ ॥
ପର୍ବତକୁ ସବୁଆଡେ ଖୋଜିବା ପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ପର୍ବତରେ ମୁଁ ଶୁଭା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
3.61.23
ततो दुःखाभिसंतप्तो लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
विचरन् दण्डकारण्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ ३.६१.२३ ॥
ତା'ପରେ ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ ଭାଇଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
3.61.24
प्राप्स्यसे त्वं महाप्राज्ञ मैथिलीं जनकात्मजाम्।
यथा विष्णुर्महाबाहुर्बलिं बद्ध्वा महीमिमाम् ॥ ३.६१.२४ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହାବାହୁ ବିଷ୍ଣୁ ବଳିକୁ ବାନ୍ଧି ଏହି ପୃଥିବୀ ପାଇଥିଲେ ପରି, ଆପଣ ମୈଥିଲୀ ଜନକପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବେ।
3.61.25
एवमुक्तस्तु वीरेण लक्ष्मणेन स राघवः।
उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः ॥ ३.६१.२५ ॥
ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହିପରି କହିବାରୁ, ଦୁଃଖରେ ଆହତ ଚିତ୍ତ ରାଘବ ଦୀନ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
3.61.26
वनं सुविचितं सर्वं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः।
गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः।
नहि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् ॥ ३.६१.२६ ॥
ଏହି ସମଗ୍ର ବନ ଅତି ବିଚିତ୍ର; ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମଯୁକ୍ତ ସରୋବର ଅଛି, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହି ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଝରଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
3.61.27
एवं स विलपन् रामः सीताहरणकर्षितः।
दीनः शोकसमाविष्टो मुहूर्तं विह्वलोऽभवत् ॥ ३.६१.२७ ॥
ଏହିପରି ବିଳାପ କରି ସୀତାହରଣରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୀନ ଓ ଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ରାମ କ୍ଷଣେ ପାଇଁ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଗଲେ।
3.61.28
स विह्वलितसर्वाङ्गो गतबुद्धिर्विचेतनः।
निषसादातुरो दीनो निःश्वस्याशीतमायतम् ॥ ३.६१.२८ ॥
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା, ବୁଦ୍ଧି ଲୁପ୍ତ ହେଲା, ଚେତନାହୀନ ହୋଇ ସେ ଆତୁର ଓ ଦୀନ ହୋଇ ବସିପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ, ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
3.61.29
बहुशः स तु निःश्वस्य रामो राजीवलोचनः।
हा प्रियेति विचुक्रोश बहुशो बाष्पगद्गदः ॥ ३.६१.२९ ॥
ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କମଳନୟନ ରାମ "ହା ପ୍ରିୟେ!" ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କଲେ; ଅଶ୍ରୁରେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହେଲା।
3.61.30
तं सान्त्वयामास ततो लक्ष्मणः प्रियबान्धवम्।
बहुप्रकारं शोकार्तः प्रश्रितः प्रश्रिताञ्जलिः ॥ ३.६१.३० ॥
ତେବେ ଶୋକପୀଡ଼ିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିନୟରେ କରଯୋଡ଼ି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବହୁପ୍ରକାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
3.61.31
अनादृत्य तु तद् वाक्यं लक्ष्मणोष्ठपुटच्युतम्।
अपश्यंस्तां प्रियां सीतां प्राक्रोशत् स पुनः पुनः ॥ ३.६१.३१ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଓଠରୁ ବାହାରିଥିବା ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରି, ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ସେ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କଲେ।