వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.61.1
दृष्ट्वाऽऽश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः।
रहितां पर्णशालां च प्रविद्धान्यासनानि च ॥ ३.६१.१ ॥
దశరథ కుమారుడైన రాముడు ఆశ్రమ ప్రదేశం శూన్యంగా ఉండటాన్ని చూశాడు; ఆకుల గుడిసె నిర్జనంగా ఉండటాన్ని, చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్న ఆసనాలను కూడా చూశాడు.
3.61.2
अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं संनिरीक्ष्य च सर्वशः।
उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ ॥ ३.६१.२ ॥
అక్కడ వైదేహిని చూడకుండా, అన్ని వైపులా బాగా పరికించి, రాముడు గట్టిగా కేకలు వేసి తన అందమైన రెండు చేతులను ఎత్తి ఇలా అన్నాడు.
3.61.3
क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशमितो गता।
केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया ॥ ३.६१.३ ॥
లక్ష్మణా, వైదేహి ఎక్కడ ఉంది? ఇక్కడ నుండి ఏ ప్రదేశానికి వెళ్ళింది? ఓ సౌమిత్రీ, ఆమెను ఎవరు అపహరించారు, లేదా ఆ ప్రియురాలిని ఎవరు భక్షించారు?
3.61.4
वृक्षेणावार्य यदि मां सीते हसितुमिच्छसि।
अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम् ॥ ३.६१.४ ॥
ఓ సీతా, నీవు ఏదైనా చెట్టు వెనుక దాక్కుని నన్ను ఆటపట్టించాలనుకుంటే, చాలు; ఈ ఆట ఇక ఆపి, అత్యంత దుఃఖితుడనైన నన్ను చేరుకో.
3.61.5
यैः परिक्रीडसे सीते विश्वस्तैर्मृगपोतकैः।
एते हीनास्त्वया सौम्ये ध्यायन्त्यस्राविलेक्षणाः ॥ ३.६१.५ ॥
ఓ సీతా, నీవు ఏ నమ్మకస్తులైన లేళ్ల పిల్లలతో ఆడుకునేదానివో, ఓ సౌమ్యా, నీవు లేక ఇవి కన్నీటితో మసకబారిన కన్నులతో దుఃఖంలో మునిగి ఉన్నాయి.
3.61.6
सीतया रहितोऽहं वै नहि जीवामि लक्ष्मण।
वृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम् ॥ ३.६१.६ ॥
లక్ష్మణా, సీత లేకుండా నేను నిజంగా జీవించలేను; సీత అపహరణం వల్ల కలిగిన గొప్ప దుఃఖం నన్ను చుట్టుముట్టింది.
3.61.7
परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता।
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः ॥ ३.६१.७ ॥
పరలోకంలో మహారాజు నా తండ్రి నిశ్చయంగా నన్ను చూస్తాడు. ప్రతిజ్ఞ చేసి నేను నిన్ను ఎలా ఇందులో పడవేసాను?
3.61.8
अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।
कामवृत्तमनार्यं वा मृषावादिनमेव च ॥ ३.६१.८ ॥
ఆ కాలాన్ని పూర్తిచేయకుండా నువ్వు నా దగ్గరకు ఇక్కడకు వచ్చావు. (అప్పుడు ప్రజలు నిన్ను) కోరికల ప్రకారం నడిచేవాడు, అనార్యుడు, అబద్ధాలాడేవాడు అని భావిస్తారు.
3.61.9
धिक् त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।
विवशं शोकसंतप्तं दीनं भग्नमनोरथम् ॥ ३.६१.९ ॥
పరలోకంలో నా తండ్రి స్పష్టంగా, 'నీకు ధిక్కారం' అని అంటాడు—(నన్ను) నిస్సహాయుడిగా, దుఃఖంతో బాధపడుతున్నవాడిగా, దీనుడిగా, విరిగిన కోరికలు గలవాడిగా చూసి.
3.61.10
मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्।
क्व गच्छसि वरारोहे मा मोत्सृज सुमध्यमे ॥ ३.६१.१० ॥
ఇక్కడ నన్ను ఇలా దయనీయంగా విడిచిపెట్టి—వంకర మనిషిని కీర్తి విడిచిపెట్టినట్టు. ఓ సుందరమైన నడుమున్నదానా! ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? నన్ను విడిచిపెట్టకు, ఓ సన్నని నడుము గలదానా!
3.61.11
त्वया विरहितश्चाहं त्यक्ष्ये जीवितमात्मनः।
इतीव विलपन् रामः सीतादर्शनलालसः ॥ ३.६१.११ ॥
నిన్ను వియోగం పొంది నేను నా ప్రాణాన్ని విడిచిపెడతాను—ఈ విధంగా విలపిస్తూ, సీతను చూడాలనే ఆశతో ఉన్న రాముడు.
3.61.12
न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम्।
अनासादयमानं तं सीतां शोकपरायणम् ॥ ३.६१.१२ ॥
అత్యంత దుఃఖంతో బాధపడిన రాఘవుడు (రాముడు) జనకుని కూతురు (సీత)ను చూడలేదు; ఆమెను కనుగొనలేక అతడు శోకంలో మునిగిపోయాడు.
3.61.13
पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम्।
लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया ॥ ३.६१.१३ ॥
లోతైన బురదలో చిక్కి మునిగిపోతున్న ఏనుగులా ఉన్న రాముడితో, ఆయన క్షేమాన్ని కోరి లక్ష్మణుడు ఇలా పలికాడు.
3.61.14
मा विषादं महाबुद्धे कुरु यत्नं मया सह।
इदं गिरिवरं वीर बहुकन्दरशोभितम् ॥ ३.६१.१४ ॥
మహాబుద్ధిమంతుడా, విషాదం పొందకు; నాతో కలిసి ప్రయత్నించు. వీరా, అనేక గుహలతో అలంకరించబడిన ఈ శ్రేష్ఠ పర్వతం చూడు.
3.61.15
प्रियकाननसंचारा वनोन्मत्ता च मैथिली।
सा वनं वा प्रविष्टा स्यान्नलिनीं वा सुपुष्पिताम् ॥ ३.६१.१५ ॥
అడవుల్లో తిరగడం ఇష్టపడి, వనోన్మాదంతో ఉన్న మైథిలి అడవిలోకి ప్రవేశించి ఉండవచ్చు, లేదా పూలతో నిండిన కమలాల సరస్సులోకి వెళ్లి ఉండవచ్చు.
3.61.16
सरितं वापि सम्प्राप्ता मीनवञ्जुलसेविताम्।
वित्रासयितुकामा वा लीना स्यात् कानने क्वचित् ॥ ३.६१.१६ ॥
చేపలు, వంజుల పక్షులు సేవించే నదికి చేరి ఉండవచ్చు; లేదా నిన్ను భయపెట్టాలనే కోరికతో అడవిలో ఎక్కడో దాక్కుని ఉండవచ్చు.
3.61.17
जिज्ञासमाना वैदेही त्वां मां च पुरुषर्षभ।
तस्या ह्यन्वेषणे श्रीमन् क्षिप्रमेव यतावहे ॥ ३.६१.१७ ॥
పురుషశ్రేష్ఠా, వైదేహి నిన్ను, నన్ను వెదుకుతూ రావచ్చు. శ్రీమంతుడా, ఆమెను వెదకడంలో మనం త్వరగా ప్రయత్నిద్దాం.
3.61.18
वनं सर्वं विचिनुवो यत्र सा जनकात्मजा।
मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ ३.६१.१८ ॥
జనకుని కుమార్తె ఎక్కడ ఉందో ఆ అడవంతా వెదుకుదాం; నీకు అంగీకారమైతే. కాకుత్స్థా, మనసును శోకంలో ముంచకు.
3.61.19
एवमुक्तः स सौहार्दाल्लक्ष्मणेन समाहितः।
सह सौमित्रिणा रामो विचेतुमुपचक्रमे ॥ ३.६१.१९ ॥
లక్ష్మణుడు ఇలా చెప్పగా, ప్రేమతో మనసు నిగ్రహించుకున్న రాముడు సౌమిత్రితో కలిసి వెతకడం ప్రారంభించాడు।
3.61.20
तौ वनानि गिरींश्चैव सरितश्च सरांसि च।
निखिलेन विचिन्वन्तौ सीतां दशरथात्मजौ ॥ ३.६१.२० ॥
ఆ ఇద్దరు దశరథ కుమారులు అడవులు, పర్వతాలు, నదులు, సరస్సులు అన్నింటిలో సీతను పూర్తిగా వెతికారు।
3.61.21
तस्य शैलस्य सानूनि शिलाश्च शिखराणि च।
निखिलेन विचिन्वन्तौ नैव तामभिजग्मतुः ॥ ३.६१.२१ ॥
ఆ పర్వతపు వాలులు, రాళ్ళు, శిఖరాలు అన్నింటినీ పూర్తిగా వెతికినా వారు ఆమెను కనుగొనలేదు।
3.61.22
विचित्य सर्वतः शैलं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
नेह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीं पर्वते शुभाम् ॥ ३.६१.२२ ॥
పర్వతాన్ని అన్ని వైపులా వెతికిన తర్వాత రాముడు లక్ష్మణునితో అన్నాడు: 'సౌమిత్రీ, ఈ పర్వతంపై శుభవైదేహిని నేను చూడలేకపోతున్నాను.'
3.61.23
ततो दुःखाभिसंतप्तो लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
विचरन् दण्डकारण्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ ३.६१.२३ ॥
అప్పుడు దుఃఖంతో బాధపడిన లక్ష్మణుడు దండకారణ్యంలో తిరుగుతున్న, తేజస్వియైన సోదరుడితో ఈ మాటలు పలికాడు।
3.61.24
प्राप्स्यसे त्वं महाप्राज्ञ मैथिलीं जनकात्मजाम्।
यथा विष्णुर्महाबाहुर्बलिं बद्ध्वा महीमिमाम् ॥ ३.६१.२४ ॥
మహాప్రాజ్ఞా, మహాబాహువైన విష్ణువు బలిని బంధించి ఈ భూమిని పొందినట్లు, నీవు మైథిలి జనకపుత్రికను తప్పక పొందుతావు।
3.61.25
एवमुक्तस्तु वीरेण लक्ष्मणेन स राघवः।
उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः ॥ ३.६१.२५ ॥
వీరుడైన లక్ష్మణుడు ఇలా పలుకగా, దుఃఖంతో హతమైన మనస్సుతో రాఘవుడు దీనమైన స్వరంతో మాట్లాడాడు.
3.61.26
वनं सुविचितं सर्वं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः।
गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः।
नहि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् ॥ ३.६१.२६ ॥
ఈ అడవి అంతా అతి విచిత్రంగా ఉంది; వికసించిన తామరలతో కొలనులు ఉన్నాయి, ఓ మహాప్రాజ్ఞా, ఈ పర్వతమూ అనేక గుహలు, జలపాతాలతో ఉంది; కానీ ప్రాణాల కంటే ప్రియమైన వైదేహిని నేను చూడటం లేదు.
3.61.27
एवं स विलपन् रामः सीताहरणकर्षितः।
दीनः शोकसमाविष्टो मुहूर्तं विह्वलोऽभवत् ॥ ३.६१.२७ ॥
ఇలా విలపిస్తూ రాముడు, సీతాపహరణంతో క్షీణించి, దీనుడై, శోకంలో మునిగి, క్షణకాలం విహ్వలుడయ్యాడు.
3.61.28
स विह्वलितसर्वाङ्गो गतबुद्धिर्विचेतनः।
निषसादातुरो दीनो निःश्वस्याशीतमायतम् ॥ ३.६१.२८ ॥
ఆయన అవయవాలన్నీ విహ్వలమయ్యాయి, బుద్ధి తప్పి, చైతన్యం లేనివాడై, ఆతురుడై దీనుడై కూర్చుండి, దీర్ఘమైన వేడి నిట్టూర్పులు విడిచాడు.
3.61.29
बहुशः स तु निःश्वस्य रामो राजीवलोचनः।
हा प्रियेति विचुक्रोश बहुशो बाष्पगद्गदः ॥ ३.६१.२९ ॥
పదే పదే నిట్టూర్పులు విడిచిన కమలనేత్రుడైన రాముడు "హా ప్రియా!" అని పలుమార్లు కేకలు వేశాడు; కన్నీటితో గొంతు గద్గదమైంది.
3.61.30
तं सान्त्वयामास ततो लक्ष्मणः प्रियबान्धवम्।
बहुप्रकारं शोकार्तः प्रश्रितः प्रश्रिताञ्जलिः ॥ ३.६१.३० ॥
అప్పుడు శోకపీడితుడైన లక్ష్మణుడు వినయంతో అంజలి ఘటించి, తన ప్రియ బంధువును అనేక విధాలుగా ఓదార్చాడు.
3.61.31
अनादृत्य तु तद् वाक्यं लक्ष्मणोष्ठपुटच्युतम्।
अपश्यंस्तां प्रियां सीतां प्राक्रोशत् स पुनः पुनः ॥ ३.६१.३१ ॥
లక్ష్మణుని పెదవుల నుండి వెలువడిన ఆ మాటలను పట్టించుకోకుండా, తన ప్రియురాలు సీతను చూడక అతడు మళ్లీ మళ్లీ అరిచాడు.