વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.62.1
सीतामपश्यन् धर्मात्मा शोकोपहतचेतनः।
विललाप महाबाहू रामः कमललोचनः ॥ ३.६२.१ ॥
ધર્માત્મા રામ સીતાને ન જોઈને, શોકથી આહત ચેતનાવાળા થઈ વિલાપ કરવા લાગ્યા — તે મહાબાહુ, કમલનયન રામ.
3.62.2
पश्यन्निव च तां सीतामपश्यन्मन्मथार्दितः।
उवाच राघवो वाक्यं विलापाश्रयदुर्वचम् ॥ ३.६२.२ ॥
તેને જોતા હોય તેમ છતાં, સીતાને ન જોતા મન્મથથી પીડિત રાઘવે વિલાપમાંથી નીકળેલા કઠોર વચનો કહ્યાં.
3.62.3
त्वमशोकस्य शाखाभिः पुष्पप्रियतरा प्रिये।
आवृणोषि शरीरं ते मम शोकविवर्धनी ॥ ३.६२.३ ॥
પ્રિયે, ફૂલોને અત્યંત પ્રિય એવી તું અશોકની ડાળીઓથી તારું શરીર ઢાંકે છે — તે મારો શોક વધારે છે.
3.62.4
कदलीकाण्डसदृशौ कदल्या संवृतावुभौ।
ऊरू पश्यामि ते देवि नासि शक्ता निगूहितुम् ॥ ३.६२.४ ॥
દેવી, કેળના થડ જેવી તારી બંને જાંઘો કેળાથી ઢંકાયેલી મને દેખાય છે; તું તેમને છુપાવવા સમર્થ નથી.
3.62.5
कर्णिकारवनं भद्रे हसन्ती देवि सेवसे।
अलं ते परिहासेन मम बाधावहेन वै ॥ ३.६२.५ ॥
ભદ્રે, દેવી, હસતાં હસતાં તું કર્ણિકાર વનનું સેવન કરે છે; તારી આ મશ્કરી બસ છે — તે મને ખરેખર પીડા આપે છે.
3.62.6
विशेषेणाश्रमस्थाने हासोऽयं न प्रशस्यते।
अवगच्छामि ते शीलं परिहासप्रियं प्रिये ॥ ३.६२.६ ॥
ખાસ કરીને આશ્રમના સ્થાનમાં આ હાસ્ય પ્રશંસનીય નથી. પ્રિયે, તારો સ્વભાવ હું જાણું છું — તું મશ્કરીપ્રિય છે.
3.62.7
आगच्छ त्वं विशालाक्षि शून्योऽयमुटजस्तव।
सुव्यक्तं राक्षसैः सीता भक्षिता वा हृतापि वा ॥ ३.६२.७ ॥
આવ, વિશાળનયને! તારી આ ઝૂંપડી સૂની છે. રાક્ષસોએ સીતાને ભક્ષી લીધી છે કે હરી લીધી છે, તે સ્પષ્ટ છે.
3.62.8
न हि सा विलपन्तं मामुपसम्प्रैति लक्ष्मण।
एतानि मृगयूथानि साश्रुनेत्राणि लक्ष्मण ॥ ३.६२.८ ॥
લક્ષ્મણ, વિલાપ કરતા મારી પાસે તે આવતી નથી. લક્ષ્મણ, આ મૃગોના ટોળાં આંસુભરી આંખોવાળાં છે.
3.62.9
शंसन्तीव हि मे देवीं भक्षितां रजनीचरैः।
हा ममार्ये क्व यातासि हा साध्वि वरवर्णिनि ॥ ३.६२.९ ॥
રાત્રિચરોએ દેવીને ભક્ષી લીધાં છે, એમ જાણે આ મને કહી રહ્યાં છે. હાય મારી આર્યા, તું ક્યાં ગઈ? હાય સાધ્વી, હે સુંદર વર્ણવાળી!
3.62.10
हा सकामाद्य कैकेयी देवि मेऽद्य भविष्यति।
सीतया सह निर्यातो विना सीतामुपागतः ॥ ३.६२.१० ॥
હાય! આજે કૈકેયી પોતાની કામના પૂરી કરનારી બનશે. દેવી, આજે મારી દશા પણ એવી જ થશે. સીતા સાથે નીકળ્યો હતો; હવે સીતા વિના પાછો ફર્યો.
3.62.11
कथं नाम प्रवेक्ष्यामि शून्यमन्तःपुरं मम।
निर्वीर्य इति लोको मां निर्दयश्चेति वक्ष्यति ॥ ३.६२.११ ॥
સૂના મારા અંતઃપુરમાં હું કેવી રીતે પ્રવેશ કરું? લોકો મને નિર્બળ અને નિર્દય કહેશે.
3.62.12
कातरत्वं प्रकाशं हि सीतापनयनेन मे।
निवृत्तवनवासश्च जनकं मिथिलाधिपम् ॥ ३.६२.१२ ॥
સીતાના અપહરણથી મારી કાયરતા જાહેર થઈ જશે. વનવાસ પૂરો કરીને પાછો ફરીને મિથિલાના અધિપતિ જનકને (કેવી રીતે મળું).
3.62.13
कुशलं परिपृच्छन्तं कथं शक्ष्ये निरीक्षितुम्।
विदेहराजो नूनं मां दृष्ट्वा विरहितं तया ॥ ३.६२.१३ ॥
ખબર પૂછતા તેમને હું કેવી રીતે જોઈ શકીશ? વિદેહરાજ ચોક્કસ મને તેનાથી વિરહિત જોઈને.
3.62.14
सुताविनाशसंतप्तो मोहस्य वशमेष्यति।
अथवा न गमिष्यामि पुरीं भरतपालिताम् ॥ ३.६२.१४ ॥
પુત્રીના નાશથી સંતપ્ત થઈ તેઓ મોહને વશ થશે. અથવા ભરતથી પાલિત નગરીમાં હું નહીં જઉં.
3.62.15
स्वर्गोऽपि हि तया हीनः शून्य एव मतो मम।
तन्मामुत्सृज्य हि वने गच्छायोध्यापुरीं शुभाम् ॥ ३.६२.१५ ॥
તેના વિના સ્વર્ગ પણ મને શૂન્ય જ લાગે છે. તેથી મને વનમાં છોડીને શુભ અયોધ્યાપુરી જાઓ.
3.62.16
न त्वहं तां विना सीतां जीवेयं हि कथंचन।
गाढमाश्लिष्य भरतो वाच्यो मद्वचनात् त्वया ॥ ३.६२.१६ ॥
પણ સીતા વિના હું કોઈ પણ રીતે જીવી શકીશ નહીં. મારા કહેવાથી તમે ભરતને ગાઢ આલિંગન આપીને કહેજો.
3.62.17
अनुज्ञातोऽसि रामेण पालयेति वसुंधराम्।
अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो ॥ ३.६२.१७ ॥
'પૃથ્વીનું પાલન કરો' એવી રામે તમને અનુમતિ આપી છે. હે વિભુ, મારી માતા કૈકેયી અને સુમિત્રાનું પણ તમારે રક્ષણ કરવું.
3.62.18
कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाज्ञया।
रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तचारिणा ॥ ३.६२.१८ ॥
મારી આજ્ઞાથી કૌશલ્યાને પણ યથાવિધિ પ્રણામ કરજો. સદાચારી તમારે પ્રયત્નપૂર્વક તેમનું રક્ષણ કરવું.
3.62.19
सीतायाश्च विनाशोऽयं मम चामित्रसूदन।
विस्तरेण जनन्या मे विनिवेद्यस्त्वया भवेत् ॥ ३.६२.१९ ॥
હે શત્રુસૂદન, સીતાનો આ વિનાશ અને મારું આ દુઃખ તારે મારી માતાને વિસ્તારથી જણાવવું જોઈએ.
3.62.20
वनमुपगम्य तया विना सुकेश्या।
भयविकलमुखस्तु लक्ष्मणोऽपि
व्यथितमना भृशमातुरो बभूव ॥ ३.६२.२० ॥
સુકેશી સીતા વિના વનમાં પહોંચીને, ભયથી વિકળ મુખવાળો લક્ષ્મણ પણ મનથી અત્યંત વ્યથિત અને અતિ આતુર બની ગયો.