वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.62.1
सीतामपश्यन् धर्मात्मा शोकोपहतचेतनः।
विललाप महाबाहू रामः कमललोचनः ॥ ३.६२.१ ॥
धर्मात्मा राम सीतेला न पाहता, शोकाने आहत चित्ताने विलाप करू लागला — तो महाबाहू, कमलनयन राम.
3.62.2
पश्यन्निव च तां सीतामपश्यन्मन्मथार्दितः।
उवाच राघवो वाक्यं विलापाश्रयदुर्वचम् ॥ ३.६२.२ ॥
तिला पाहत असल्यासारखे असूनही, सीतेला न पाहता मन्मथपीडित राघव विलापातून निघालेले कठोर शब्द बोलला.
3.62.3
त्वमशोकस्य शाखाभिः पुष्पप्रियतरा प्रिये।
आवृणोषि शरीरं ते मम शोकविवर्धनी ॥ ३.६२.३ ॥
प्रिये, फुलांवर अत्यंत प्रेम करणारी तू, अशोकाच्या फांद्यांनी तुझे शरीर झाकतेस — ते माझे दुःख वाढवते.
3.62.4
कदलीकाण्डसदृशौ कदल्या संवृतावुभौ।
ऊरू पश्यामि ते देवि नासि शक्ता निगूहितुम् ॥ ३.६२.४ ॥
देवी, केळीच्या खोडासारखे तुझे दोन्ही मांड्या केळीने झाकलेले मला दिसत आहेत; तू त्यांना लपवू शकत नाहीस.
3.62.5
कर्णिकारवनं भद्रे हसन्ती देवि सेवसे।
अलं ते परिहासेन मम बाधावहेन वै ॥ ३.६२.५ ॥
भद्रे, देवी, हसत हसत तू कर्णिकार वनाची सेवा करतेस; तुझी ही थट्टा पुरे — ती मला खरोखर वेदना देते.
3.62.6
विशेषेणाश्रमस्थाने हासोऽयं न प्रशस्यते।
अवगच्छामि ते शीलं परिहासप्रियं प्रिये ॥ ३.६२.६ ॥
विशेषतः आश्रमाच्या ठिकाणी हे हसणे प्रशंसनीय नाही. प्रिये, तुझा स्वभाव मला ठाऊक आहे — तू थट्टेची आवड असलेली आहेस.
3.62.7
आगच्छ त्वं विशालाक्षि शून्योऽयमुटजस्तव।
सुव्यक्तं राक्षसैः सीता भक्षिता वा हृतापि वा ॥ ३.६२.७ ॥
ये, विशालनयने! ही तुझी पर्णकुटी रिकामी आहे. राक्षसांनी सीतेला खाल्ले किंवा पळवून नेले, हे उघड आहे.
3.62.8
न हि सा विलपन्तं मामुपसम्प्रैति लक्ष्मण।
एतानि मृगयूथानि साश्रुनेत्राणि लक्ष्मण ॥ ३.६२.८ ॥
लक्ष्मणा, विलाप करणाऱ्या माझ्याजवळ ती येत नाही. लक्ष्मणा, ही हरिणांची कळपे अश्रू भरलेल्या डोळ्यांनी आहेत.
3.62.9
शंसन्तीव हि मे देवीं भक्षितां रजनीचरैः।
हा ममार्ये क्व यातासि हा साध्वि वरवर्णिनि ॥ ३.६२.९ ॥
रात्रिचरांनी देवीला खाल्ले, असे जणू हे मला सांगत आहेत. हाय माझ्या आर्ये, तू कुठे गेलीस? हाय साध्वी, हे सुंदर वर्णाच्या!
3.62.10
हा सकामाद्य कैकेयी देवि मेऽद्य भविष्यति।
सीतया सह निर्यातो विना सीतामुपागतः ॥ ३.६२.१० ॥
हाय! आज कैकेयी आपली इच्छा पूर्ण झालेली असेल. देवी, आज माझी अवस्थाही तशीच होईल. सीतेसह निघालो होतो; आता सीतेविना परत आलो.
3.62.11
कथं नाम प्रवेक्ष्यामि शून्यमन्तःपुरं मम।
निर्वीर्य इति लोको मां निर्दयश्चेति वक्ष्यति ॥ ३.६२.११ ॥
रिकाम्या माझ्या अंतःपुरात मी कसा प्रवेश करू? लोक मला निर्बल आणि निर्दय म्हणतील.
3.62.12
कातरत्वं प्रकाशं हि सीतापनयनेन मे।
निवृत्तवनवासश्च जनकं मिथिलाधिपम् ॥ ३.६२.१२ ॥
सीता अपहरणामुळे माझी भ्याडपणाची गोष्ट उघड होईल. वनवास संपवून परत येऊन मिथिलेचा अधिपती जनकाला (कसे तोंड दाखवू).
3.62.13
कुशलं परिपृच्छन्तं कथं शक्ष्ये निरीक्षितुम्।
विदेहराजो नूनं मां दृष्ट्वा विरहितं तया ॥ ३.६२.१३ ॥
कुशल विचारणाऱ्या त्यांना मी कसे पाहू शकेन? विदेहराज निश्चितच मला तिच्यापासून विरहित पाहून.
3.62.14
सुताविनाशसंतप्तो मोहस्य वशमेष्यति।
अथवा न गमिष्यामि पुरीं भरतपालिताम् ॥ ३.६२.१४ ॥
कन्येच्या नाशाने संतप्त झालेले ते मोहाच्या वशात जातील. अथवा भरताने पालिलेल्या नगरीत मी जाणार नाही.
3.62.15
स्वर्गोऽपि हि तया हीनः शून्य एव मतो मम।
तन्मामुत्सृज्य हि वने गच्छायोध्यापुरीं शुभाम् ॥ ३.६२.१५ ॥
तिच्याशिवाय स्वर्गही मला शून्यच वाटतो. म्हणून मला वनात सोडून शुभ अयोध्यापुरीला जा.
3.62.16
न त्वहं तां विना सीतां जीवेयं हि कथंचन।
गाढमाश्लिष्य भरतो वाच्यो मद्वचनात् त्वया ॥ ३.६२.१६ ॥
पण सीतेशिवाय मी कोणत्याही प्रकारे जगू शकणार नाही. माझ्या सांगण्यावरून तू भरताला घट्ट आलिंगन देऊन सांग.
3.62.17
अनुज्ञातोऽसि रामेण पालयेति वसुंधराम्।
अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो ॥ ३.६२.१७ ॥
'पृथ्वीचे पालन कर' अशी राघवांनी तुला अनुमती दिली आहे. हे विभो, माझी माता कैकेयी आणि सुमित्रा यांचेही तू रक्षण कर.
3.62.18
कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाज्ञया।
रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तचारिणा ॥ ३.६२.१८ ॥
माझ्या आज्ञेनुसार माता कौसल्येलाही यथोचित वंदन कर. सदाचारी असलेल्या तू प्रयत्नपूर्वक तिचे रक्षण करावेस.
3.62.19
सीतायाश्च विनाशोऽयं मम चामित्रसूदन।
विस्तरेण जनन्या मे विनिवेद्यस्त्वया भवेत् ॥ ३.६२.१९ ॥
हे शत्रुसूदना, सीतेचा हा नाश आणि माझे हे दुःख माझ्या मातेला तू सविस्तर सांगायला हवे.
3.62.20
वनमुपगम्य तया विना सुकेश्या।
भयविकलमुखस्तु लक्ष्मणोऽपि
व्यथितमना भृशमातुरो बभूव ॥ ३.६२.२० ॥
सुकेशी सीतेशिवाय वनात पोहोचल्यावर भयाने विकल झालेल्या मुखाचा लक्ष्मणही मनाने अत्यंत व्यथित व अतिशय आतुर झाला.