ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 3.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.63.1
स राजपुत्रः प्रियया विहीनः
शोकेन मोहेन च पीड्यमानः।
विषादयन् भ्रातरमार्तरूपो
भूयो विषादं प्रविवेश तीव्रम् ॥ ३.६३.१ ॥
ପ୍ରିୟାଙ୍କଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତ ସେହି ରାଜପୁତ୍ର ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭାଇଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଷାଦରେ ପକାଇ, ପୁନର୍ବାର ତୀବ୍ର ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ।
3.63.2
स लक्ष्मणं शोकवशाभिपन्नं
शोके निमग्नो विपुले तु रामः।
उवाच वाक्यं व्यसनानुरूप-
मुष्णं विनिःश्वस्य रुदन् सशोकम् ॥ ३.६३.२ ॥
ଶୋକବଶ ହୋଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଭୀର ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ରାମ ସେହି ବିପଦ ଅନୁରୂପ ବାକ୍ୟ କହିଲେ; ଉଷ୍ଣ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଶୋକରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି।
3.63.3
न मद्विधो दुष्कृतकर्मकारी
मन्ये द्वितीयोऽस्ति वसुंधरायाम्।
शोकानुशोको हि परम्पराया
मामेति भिन्दन् हृदयं मनश्च ॥ ३.६३.३ ॥
ମୋ ପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଆଉ କେହି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ; ଶୋକ ଉପରେ ଶୋକର ପରମ୍ପରା ମୋର ହୃଦୟ ଓ ମନକୁ ଏପରି ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରୁଛି।
3.63.4
पूर्वं मया नूनमभीप्सितानि
पापानि कर्माण्यसकृत्कृतानि।
तत्रायमद्यापतितो विपाको
दुःखेन दुःखं यदहं विशामि ॥ ३.६३.४ ॥
ପୂର୍ବରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଇଚ୍ଛାରେ ବାରମ୍ବାର ପାପକର୍ମ କରିଥିଲି; ତାର ପରିପକ୍ୱ ଫଳ ଆଜି ମୋ ଉପରେ ଆସି ପଡ଼ିଛି; ତେଣୁ ଦୁଃଖରୁ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି।
3.63.5
राज्यप्रणाशः स्वजनैर्वियोगः
पितुर्विनाशो जननीवियोगः।
सर्वाणि मे लक्ष्मण शोकवेग-
मापूरयन्ति प्रविचिन्तितानि ॥ ३.६३.५ ॥
ରାଜ୍ୟନାଶ, ଆପଣାଙ୍କଠାରୁ ବିୟୋଗ, ପିତାଙ୍କ ବିନାଶ, ମାତାଙ୍କଠାରୁ ବିୟୋଗ — ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ଏସବୁ ମୋ ଶୋକର ବେଗକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଛି।
3.63.6
सर्वं तु दुःखं मम लक्ष्मणेदं
शान्तं शरीरे वनमेत्य क्लेशम्।
सीतावियोगात् पुनरप्युदीर्णं
काष्ठैरिवाग्निः सहसोपदीप्तः ॥ ३.६३.६ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବନକୁ ଆସି ମୋ ଶରୀରରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳେଶ ସୀତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ପୁଣି ଜଳି ଉଠିଛି, କାଠରେ ଅଚାନକ ଜଳାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
3.63.7
सा नूनमार्या मम राक्षसेन
ह्यभ्याहृता खं समुपेत्य भीरुः।
अपस्वरं सुस्वरविप्रलापा
भयेन विक्रन्दितवत्यभीक्ष्णम् ॥ ३.६३.७ ॥
ସେ ଆର୍ଯ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଆକାଶକୁ ନେଇ ଯାଇଥିବ; ଭୟରେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କରି ସେ ବାରମ୍ବାର କଠୋର ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିବେ।
3.63.8
तौ लोहितस्य प्रियदर्शनस्य
सदोचितावुत्तमचन्दनस्य।
वृत्तौ स्तनौ शोणितपङ्कदिग्धौ
नूनं प्रियाया मम नाभिपातः ॥ ३.६३.८ ॥
ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ, ଲାଲ ଓ ମନୋହର ସେହି ଦୁଇଟି, ମୋ ପ୍ରିୟାର ଗୋଲାକାର ସ୍ତନ ରକ୍ତ-କାଦୋରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
3.63.9
तच्छ्लक्ष्णसुव्यक्तमृदुप्रलापं
तस्या मुखं कुञ्चितकेशभारम्।
रक्षोवशं नूनमुपागताया
न भ्राजते राहुमुखे यथेन्दुः ॥ ३.६३.९ ॥
ତାଙ୍କର ସେହି କୋମଳ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମୃଦୁ ବିଳାପକାରୀ ମୁଖ, କୁଞ୍ଚିତ କେଶଭାରରେ ଯୁକ୍ତ, ରାକ୍ଷସର ବଶରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କ ମୁଖ ବର୍ତ୍ତମାନ ନିଶ୍ଚୟ ରାହୁଙ୍କ ମୁଖରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ।
3.63.10
तां हारपाशस्य सदोचितान्तां
ग्रीवां प्रियाया मम सुव्रतायाः।
रक्षांसि नूनं परिपीतवन्ति
शून्ये हि भित्त्वा रुधिराशनानि ॥ ३.६३.१० ॥
ମୋ ପ୍ରିୟା, ସୁବ୍ରତା ସୀତାଙ୍କର ସେହି ଗଳା, ଯାହା ସର୍ବଦା ହାରର ଦଉଡ଼ି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୂନ୍ୟକୁ ଚିରି ରକ୍ତଭୋଜୀ ହୋଇ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାନ କରିଦେଇଥିବେ।
3.63.11
मया विहीना विजने वने सा
रक्षोभिराहृत्य विकृष्यमाणा।
नूनं विनादं कुररीव दीना
सा मुक्तवत्यायतकान्तनेत्रा ॥ ३.६३.११ ॥
ମୋ ଠାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇ ନିର୍ଜନ ବନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ ସେହି ଦୀନା ନିଶ୍ଚୟ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଳାପ କରୁଥିବେ; ଦୀର୍ଘ ସୁନ୍ଦର ନୟନା ସେ।
3.63.12
अस्मिन् मया सार्धमुदारशीला
शिलातले पूर्वमुपोपविष्टा।
कान्तस्मिता लक्ष्मण जातहासा
त्वामाह सीता बहुवाक्यजातम् ॥ ३.६३.१२ ॥
ଏହି ଶିଳାତଳରେ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ସହିତ ବସିଥିବା ଉଦାରସ୍ୱଭାବା ସୀତା, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୋହର ହସ ଓ ହସ ସହିତ ତୁମକୁ ଅନେକ କଥା କହୁଥିଲେ।
3.63.13
गोदावरीयं सरितां वरिष्ठा
प्रिया प्रियाया मम नित्यकालम्।
अप्यत्र गच्छेदिति चिन्तयामि
नैकाकिनी याति हि सा कदाचित् ॥ ३.६३.१३ ॥
ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଗୋଦାବରୀ ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ହୁଏତ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବେ; କିନ୍ତୁ ସେ କଦାପି ଏକାକୀ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
3.63.14
पद्मानना पद्मपलाशनेत्रा
पद्मानि वानेतुमभिप्रयाता।
तदप्ययुक्तं नहि सा कदाचि-
न्मया विना गच्छति पङ्कजानि ॥ ३.६३.१४ ॥
ପଦ୍ମମୁଖୀ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ନୟନା ସେ ପଦ୍ମ ଆଣିବାକୁ ଯାଇଥିବେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ, କାରଣ ସେ ମୋ ବିନା କଦାପି ପଦ୍ମ ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
3.63.15
कामं त्विदं पुष्पितवृक्षषण्डं
नानाविधैः पक्षिगणैरुपेतम्।
वनं प्रयाता नु तदप्ययुक्त-
मेकाकिनी सातिबिभेति भीरुः ॥ ३.६३.१५ ॥
ଏହି ବନ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷସମୂହ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ତେଣୁ ସେ ହୁଏତ ଏହି ବନକୁ ଯାଇଥିବେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ, ଏକାକିନୀ ସେହି ଭୀରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟ କରନ୍ତି।
3.63.16
आदित्य भो लोककृताकृतज्ञ
लोकस्य सत्यानृतकर्मसाक्षिन्।
मम प्रिया सा क्व गता हृता वा
शंसस्व मे शोकहतस्य सर्वम् ॥ ३.६३.१६ ॥
ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ! ଆପଣ ଲୋକମାନଙ୍କ କୃତ ଓ ଅକୃତ କର୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ଲୋକର ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ। ମୋ ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଗଲେ, ବା କିଏ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା? ଶୋକାହତ ମୋତେ ସବୁ କୁହନ୍ତୁ।
3.63.17
लोकेषु सर्वेषु न नास्ति किंचिद्
यत् ते न नित्यं विदितं भवेत् तत्।
शंसस्व वायो कुलपालिनीं तां
मृता हृता वा पथि वर्तते वा ॥ ३.६३.१७ ॥
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏପରି କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ତୁମେ ସର୍ବଦା ଜାଣି ନ ଥାଅ। ହେ ବାୟୁ! କୁଳପାଳିନୀ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହ: ସେ ମରିଗଲେ, ହରଣ ହେଲେ, ନା ପଥରେ ଅଛନ୍ତି?
3.63.18
इतीव तं शोकविधेयदेहं
रामं विसंज्ञं विलपन्तमेव।
उवाच सौमित्रिरदीनसत्त्वो
न्याय्ये स्थितः कालयुतं च वाक्यम् ॥ ३.६३.१८ ॥
ଏହିପରି ଶୋକରେ ଦେହ ବିବଶ, ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ଓ ବିଳାପ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ, ଅଦୀନ ସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ନ୍ୟାୟରେ ସ୍ଥିର ରହି ସମୟୋପଯୋଗୀ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
3.63.19
शोकं विसृज्याद्य धृतिं भजस्व
सोत्साहता चास्तु विमार्गणेऽस्याः।
उत्साहवन्तो हि नरा न लोके
सीदन्ति कर्मस्वतिदुष्करेषु ॥ ३.६३.१९ ॥
ଏବେ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର; ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଉତ୍ସାହ ମଧ୍ୟ ରହୁ। କାରଣ ଜଗତରେ ଉତ୍ସାହୀ ମଣିଷମାନେ ଅତି କଠିନ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଅବସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
3.63.20
इतीव सौमित्रिमुदग्रपौरुषं
ब्रुवन्तमार्तो रघुवंशवर्धनः।
न चिन्तयामास धृतिं विमुक्तवान्
पुनश्च दुःखं महदभ्युपागमत् ॥ ३.६३.२० ॥
ଏହିପରି ଉନ୍ନତ ପୌରୁଷଶାଳୀ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) କହୁଥିବା ବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ବର୍ଦ୍ଧକ ପୀଡ଼ିତ ରାମ ତାହା ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ମହାଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଆସି ଘେରିଲା।