వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.63.1
स राजपुत्रः प्रियया विहीनः
शोकेन मोहेन च पीड्यमानः।
विषादयन् भ्रातरमार्तरूपो
भूयो विषादं प्रविवेश तीव्रम् ॥ ३.६३.१ ॥
ప్రియురాలిని కోల్పోయిన ఆ రాజకుమారుడు, శోకముచేత, మోహముచేత పీడింపబడి, దుఃఖితరూపుడై, తమ్ముడిని కూడా విషాదానికి గురిచేస్తూ, మళ్లీ తీవ్ర విషాదంలో మునిగిపోయాడు.
3.63.2
स लक्ष्मणं शोकवशाभिपन्नं
शोके निमग्नो विपुले तु रामः।
उवाच वाक्यं व्यसनानुरूप-
मुष्णं विनिःश्वस्य रुदन् सशोकम् ॥ ३.६३.२ ॥
శోకవశమైన లక్ష్మణుడిని చూసి, గొప్ప శోకంలో మునిగిన రాముడు ఆ విపత్తుకు తగిన మాటలు పలికాడు; వేడి నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, శోకంతో ఏడ్చుతూ.
3.63.3
न मद्विधो दुष्कृतकर्मकारी
मन्ये द्वितीयोऽस्ति वसुंधरायाम्।
शोकानुशोको हि परम्पराया
मामेति भिन्दन् हृदयं मनश्च ॥ ३.६३.३ ॥
నాలాంటి దుష్కర్మలు చేసినవాడు ఈ భూమిపై మరొకడు ఉన్నాడని నేను భావించను; శోకం మీద శోకం అనే పరంపర నా హృదయాన్ని, మనస్సును ఇలా చీల్చుతోంది.
3.63.4
पूर्वं मया नूनमभीप्सितानि
पापानि कर्माण्यसकृत्कृतानि।
तत्रायमद्यापतितो विपाको
दुःखेन दुःखं यदहं विशामि ॥ ३.६३.४ ॥
పూర్వం నేను నిశ్చయంగా కోరికతో పాపకర్మలను పలుమార్లు చేశాను; ఆ ఫలితమే ఈరోజు నాపై పడింది; దాని వలన దుఃఖం నుండి దుఃఖంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాను.
3.63.5
राज्यप्रणाशः स्वजनैर्वियोगः
पितुर्विनाशो जननीवियोगः।
सर्वाणि मे लक्ष्मण शोकवेग-
मापूरयन्ति प्रविचिन्तितानि ॥ ३.६३.५ ॥
రాజ్యనాశనం, స్వజనులతో వియోగం, తండ్రి మరణం, తల్లికి దూరం కావడం — లక్ష్మణా, నేను తలచిన ఇవన్నీ నా శోకవేగాన్ని నింపుతున్నాయి.
3.63.6
सर्वं तु दुःखं मम लक्ष्मणेदं
शान्तं शरीरे वनमेत्य क्लेशम्।
सीतावियोगात् पुनरप्युदीर्णं
काष्ठैरिवाग्निः सहसोपदीप्तः ॥ ३.६३.६ ॥
లక్ష్మణా, అడవికి వచ్చి నా శరీరంలో శాంతించిన ఈ దుఃఖమంతా సీత వియోగం వల్ల మళ్లీ రగులుకుంది; కట్టెలతో అకస్మాత్తుగా మండించిన అగ్నిలా.
3.63.7
सा नूनमार्या मम राक्षसेन
ह्यभ्याहृता खं समुपेत्य भीरुः।
अपस्वरं सुस्वरविप्रलापा
भयेन विक्रन्दितवत्यभीक्ष्णम् ॥ ३.६३.७ ॥
ఆ ఆర్య సీత నిశ్చయంగా రాక్షసుడిచే ఆకాశంలోకి తీసుకెళ్లబడింది; భయంతో మధుర స్వరంతో విలపిస్తూ, పదే పదే కఠిన స్వరంతో అరచి ఉంటుంది.
3.63.8
तौ लोहितस्य प्रियदर्शनस्य
सदोचितावुत्तमचन्दनस्य।
वृत्तौ स्तनौ शोणितपङ्कदिग्धौ
नूनं प्रियाया मम नाभिपातः ॥ ३.६३.८ ॥
ఎల్లప్పుడూ ఉత్తమ చందనంతో అలంకరించబడి, ఎరుపు రంగులో మనోహరంగా ఉండే ఆ రెండు, నా ప్రియురాలి గుండ్రని స్తనాలు రక్తపు బురదలో అద్దబడి నేలపై పడిపోయి ఉంటాయి.
3.63.9
तच्छ्लक्ष्णसुव्यक्तमृदुप्रलापं
तस्या मुखं कुञ्चितकेशभारम्।
रक्षोवशं नूनमुपागताया
न भ्राजते राहुमुखे यथेन्दुः ॥ ३.६३.९ ॥
ఆమె ఆ మృదువైన, స్పష్టమైన, సున్నితమైన విలాపంతో కూడిన ముఖం, గుంగురు కేశభారంతో, రాక్షసుని వశమైన ఆమెకు నిశ్చయంగా రాహువు నోటిలో చంద్రుడు ప్రకాశించనట్లు ప్రకాశించదు.
3.63.10
तां हारपाशस्य सदोचितान्तां
ग्रीवां प्रियाया मम सुव्रतायाः।
रक्षांसि नूनं परिपीतवन्ति
शून्ये हि भित्त्वा रुधिराशनानि ॥ ३.६३.१० ॥
నా ప్రియురాలు, సుశీల అయిన ఆమె మెడ, ఎల్లప్పుడూ హారపు తాడుకు తగినదిగా ఉండేది; రాక్షసులు శూన్యాన్ని చీల్చి రక్తభక్షకులై దానిని పూర్తిగా త్రాగి ఉంటారు.
3.63.11
मया विहीना विजने वने सा
रक्षोभिराहृत्य विकृष्यमाणा।
नूनं विनादं कुररीव दीना
सा मुक्तवत्यायतकान्तनेत्रा ॥ ३.६३.११ ॥
నన్ను విడిచి నిర్జనమైన అడవిలో రాక్షసులు ఎత్తుకుపోయి లాగుతుండగా, ఆ దీనురాలు కురరీ పక్షిలా ఆర్తనాదం చేసి ఉంటుంది; పొడవైన అందమైన కన్నులున్న ఆమె.
3.63.12
अस्मिन् मया सार्धमुदारशीला
शिलातले पूर्वमुपोपविष्टा।
कान्तस्मिता लक्ष्मण जातहासा
त्वामाह सीता बहुवाक्यजातम् ॥ ३.६३.१२ ॥
ఈ శిలపై గతంలో నాతో కూర్చుని ఉన్న ఉదారశీలురాలైన సీత, ఓ లక్ష్మణా, మనోహరమైన చిరునవ్వుతో, నవ్వులతో నీతో అనేక మాటలు పలికింది.
3.63.13
गोदावरीयं सरितां वरिष्ठा
प्रिया प्रियाया मम नित्यकालम्।
अप्यत्र गच्छेदिति चिन्तयामि
नैकाकिनी याति हि सा कदाचित् ॥ ३.६३.१३ ॥
నదులలో శ్రేష్ఠమైన ఈ గోదావరి నా ప్రియురాలికి ఎల్లప్పుడూ ప్రియమైనది. ఆమె ఇక్కడికి వెళ్ళిందేమో అని నేను అనుకుంటున్నాను; కానీ ఆమె ఎన్నడూ ఒంటరిగా వెళ్ళదు.
3.63.14
पद्मानना पद्मपलाशनेत्रा
पद्मानि वानेतुमभिप्रयाता।
तदप्ययुक्तं नहि सा कदाचि-
न्मया विना गच्छति पङ्कजानि ॥ ३.६३.१४ ॥
కమలముఖి, కమలదళ నేత్రాలు కలిగిన ఆమె, కమలాలను తెచ్చేందుకు బయలుదేరి ఉండవచ్చు; కానీ అదీ తగినది కాదు, ఎందుకంటే ఆమె నన్ను విడిచి కమలాల కోసం ఎన్నడూ వెళ్ళదు.
3.63.15
कामं त्विदं पुष्पितवृक्षषण्डं
नानाविधैः पक्षिगणैरुपेतम्।
वनं प्रयाता नु तदप्ययुक्त-
मेकाकिनी सातिबिभेति भीरुः ॥ ३.६३.१५ ॥
ఈ అడవి పూలు పూసిన చెట్ల గుంపులతో, అనేక రకాల పక్షి సమూహాలతో నిండి ఉంది; కాబట్టి ఆమె ఈ అడవికి వెళ్ళి ఉండవచ్చు; కానీ అదీ తగినది కాదు, ఒంటరిగా ఉన్న ఆ భీరువు చాలా భయపడుతుంది.
3.63.16
आदित्य भो लोककृताकृतज्ञ
लोकस्य सत्यानृतकर्मसाक्षिन्।
मम प्रिया सा क्व गता हृता वा
शंसस्व मे शोकहतस्य सर्वम् ॥ ३.६३.१६ ॥
ఓ సూర్యుడా! లోకాల కృతాకృతాలను తెలిసినవాడా, లోక సత్యాసత్య కర్మలకు సాక్షివైనవాడా! నా ప్రియురాలు ఎక్కడికి వెళ్ళింది, లేదా ఎవరైనా ఆమెను అపహరించారా? శోకంతో హతుడైన నాకు అంతా చెప్పు.
3.63.17
लोकेषु सर्वेषु न नास्ति किंचिद्
यत् ते न नित्यं विदितं भवेत् तत्।
शंसस्व वायो कुलपालिनीं तां
मृता हृता वा पथि वर्तते वा ॥ ३.६३.१७ ॥
లోకాలన్నింటిలో నీకు ఎప్పుడూ తెలియనిది ఏదీ లేదు. ఓ వాయూ! కులాన్ని కాపాడే ఆమె గురించి చెప్పు: ఆమె మరణించిందా, అపహరించబడిందా, లేక మార్గంలో ఉందా?
3.63.18
इतीव तं शोकविधेयदेहं
रामं विसंज्ञं विलपन्तमेव।
उवाच सौमित्रिरदीनसत्त्वो
न्याय्ये स्थितः कालयुतं च वाक्यम् ॥ ३.६३.१८ ॥
ఇలా శోకంతో దేహం కుంగిపోయి, మూర్ఛితుడై విలపిస్తున్న రాముడితో, అదీనసత్త్వుడైన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) న్యాయంలో నిలిచి, కాలానికి తగిన మాటలు పలికాడు.
3.63.19
शोकं विसृज्याद्य धृतिं भजस्व
सोत्साहता चास्तु विमार्गणेऽस्याः।
उत्साहवन्तो हि नरा न लोके
सीदन्ति कर्मस्वतिदुष्करेषु ॥ ३.६३.१९ ॥
ఇప్పుడు శోకాన్ని విడిచి ధైర్యాన్ని పొందు; ఆమెను వెతకడంలో ఉత్సాహం కూడా ఉండాలి. లోకంలో ఉత్సాహవంతులైన మనుషులు అతి కఠినమైన కార్యాలలో కూడా కుంగిపోరు.
3.63.20
इतीव सौमित्रिमुदग्रपौरुषं
ब्रुवन्तमार्तो रघुवंशवर्धनः।
न चिन्तयामास धृतिं विमुक्तवान्
पुनश्च दुःखं महदभ्युपागमत् ॥ ३.६३.२० ॥
ఇలా ఉన్నతమైన పౌరుషం కలిగిన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) మాట్లాడుతుండగా, రఘువంశాన్ని వర్ధిల్లజేసే రాముడు బాధతో ఆ మాటలను ఆలోచించలేదు; ధైర్యాన్ని విడిచిపెట్టాడు, మళ్లీ మహాదుఃఖం అతని మీదకు వచ్చింది.