ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्।
शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम् ॥ ३.६४.१ ॥
ಅವರು ದುಃಖಿತರಾಗಿ, ವಿಷಾದಭರಿತ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಬೇಗನೆ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಬಾ."
3.64.2
अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता।
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः पुनरेव हि ॥ ३.६४.२ ॥
ಬಹುಶಃ ಸೀತೆ ತಾವರೆ ಹೂಗಳನ್ನು ತರಲು ಗೋದಾವರಿಗೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು. ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತೆ ಹೊರಟನು.
3.64.3
नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः।
तां लक्ष्मणस्तीर्थवतीं विचित्वा राममब्रवीत् ॥ ३.६४.३ ॥
ವೇಗದ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಮಣೀಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಹೋದನು. ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
3.64.4
नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे।
कं नु सा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी ॥ ३.६४.४ ॥
ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ; ನಾನು ಕರೆದರೂ ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ದುಃಖನಾಶಿನಿ ವೈದೇಹಿ ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಳೋ?
3.64.5
नहि तं वेद्मि वै राम यत्र सा तनुमध्यमा।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संतापमोहितः ॥ ३.६४.५ ॥
ಓ ರಾಮ, ಆ ತೆಳ್ಳನೆಯ ನಡುವಿನವಳು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ರಾಮ ದುಃಖದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನು.
3.64.6
रामः समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्।
स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत् ॥ ३.६४.६ ॥
ರಾಮನು ತಾನೇ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದನು. ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ ರಾಮ, "ಸೀತೆ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
3.64.7
भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामपि।
न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी ॥ ३.६४.७ ॥
ಮರಣಾರ್ಹನಾದ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯೂ ರಾಮನಿಗೆ ಆಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.
3.64.8
ततः प्रचोदिता भूतैः शंस चास्मै प्रियामिति।
न च सा ह्यवदत् सीतां पृष्टा रामेण शोचता ॥ ३.६४.८ ॥
ನಂತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪ್ರೇರಿಸಿದರೂ, "ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ" ಎಂದು ಹೇಳೆಂದು ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮ ಕೇಳಿದರೂ, ಆ ನದಿ ಸೀತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.
3.64.9
रावणस्य च तद्रूपं कर्मापि च दुरात्मनः।
ध्यात्वा भयात् तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ह ॥ ३.६४.९ ॥
ರಾವಣನ ಆ ರೂಪವನ್ನೂ ಆ ದುರಾತ್ಮನ ಕೃತ್ಯವನ್ನೂ ಯೋಚಿಸಿ, ಭಯದಿಂದ ಆ ನದಿ ವೈದೇಹಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.
3.64.10
निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः।
उवाच रामः सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः ॥ ३.६४.१० ॥
ಆ ನದಿಯಿಂದ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಆಶೆ ನಿರಾಶೆಯಾಗಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಹಂಬಲದಿಂದ ಕೃಶನಾದ ರಾಮನು ಸೌಮಿತ್ರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
3.64.11
एषा गोदावरी सौम्य किंचिन्न प्रतिभाषते।
किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः ॥ ३.६४.११ ॥
ಸೌಮ್ಯನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಗೋದಾವರಿ ಏನನ್ನೂ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಜನಕನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ?
3.64.12
मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम्।
या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥ ३.६४.१२ ॥
ವೈದೇಹಿಯಿಲ್ಲದೆ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಆಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುವ ಆ ತಾಯಿಗೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ?
3.64.13
सर्वं व्यपानयच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता।
ज्ञातिवर्गविहीनस्य वैदेहीमप्यपश्यतः ॥ ३.६४.१३ ॥
ಎಲ್ಲ ಶೋಕವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿದರೂ, ವೈದೇಹಿ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದಳು? ಬಂಧುಗಳಿಲ್ಲದ ನನಗೆ ವೈದೇಹಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
3.64.14
मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः।
मन्दाकिनीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम् ॥ ३.६४.१४ ॥
ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುವ ನನಗೆ ರಾತ್ರಿಗಳು ದೀರ್ಘವಾಗುವವು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಂದಾಕಿನಿ, ಈ ಜನಸ್ಥಾನ, ಈ ಪ್ರಸ್ರವಣ ಪರ್ವತ.
3.64.15
सर्वाण्यनुचरिष्यामि यदि सीता हि लभ्यते।
एते महामृगा वीर मामीक्षन्ते पुनः पुनः ॥ ३.६४.१५ ॥
ಸೀತೆ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವಳನ್ನು ಹುಡುಕುವೆನು. ವೀರನೇ, ಈ ದೊಡ್ಡ ಜಿಂಕೆಗಳು ನನ್ನನ್ನೇ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ನೋಡುತ್ತಿವೆ.
3.64.16
वक्तुकामा इह हि मे इङ्गितान्युपलक्षये।
तांस्तु दृष्ट्वा नरव्याघ्रो राघवः प्रत्युवाच ह ॥ ३.६४.१६ ॥
ಇವು ನನಗೆ ಏನೋ ಹೇಳಬಯಸುತ್ತಿವೆ, ಅವುಗಳ ಸನ್ನೆಗಳು ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ರಾಘವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
3.64.17
क्व सीतेति निरीक्षन् वै बाष्पसंरुद्धया गिरा।
एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगाः सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.१७ ॥
'ಸೀತೆ ಎಲ್ಲಿ?' ಎಂದು ನೋಡುತ್ತ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದ್ಗದಿತ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ. ನರೇಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಆ ಜಿಂಕೆಗಳು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಎದ್ದವು.
3.64.18
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे दर्शयन्तो नभःस्थलम्।
मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामभ्यपद्यत ॥ ३.६४.१८ ॥
ಎಲ್ಲವೂ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ, ಆಕಾಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತ. ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಥಿಲಿ ಹೋದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅವು ತೋರಿಸಿದವು.
3.64.19
तेन मार्गेण गच्छन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।
येन मार्गं च भूमिं च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥ ३.६४.१९ ॥
ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಆ ಮೃಗಗಳು ನರಾಧಿಪನಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿದವು; ಯಾವ ದಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅವು ನೋಡಿದವೋ ಅದನ್ನೇ.
3.64.20
पुनर्नदन्तो गच्छन्ति लक्ष्मणेनोपलक्षिताः।
तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम् ॥ ३.६४.२० ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಗಮನಿಸಿದ ಆ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿವೆ; ಅವುಗಳ ಧ್ವನಿಯ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮತ್ತು ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಅವನು ಅರಿತನು.
3.64.21
उवाच लक्ष्मणो धीमान् ज्येष्ठं भ्रातरमार्तवत्।
क्व सीतेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.२१ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನೊಂದವನಂತೆ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಸೀತೆ ಎಲ್ಲಿ ಎಂದು ನೀನು ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ, ಇವು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಎದ್ದವು."
3.64.22
दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः।
साधु गच्छावहे देव दिशमेतां च नैर्ऋतीम् ॥ ३.६४.२२ ॥
ಆ ಮೃಗಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ. ದೇವನೇ, ನಾವು ಈ ನೈರೃತಿ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೋಗೋಣ.
3.64.23
यदि तस्यागमः कश्चिदार्या वा साथ लक्ष्यते।
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥ ३.६४.२३ ॥
ಅವಳ ಯಾವುದಾದರೂ ಕುರುಹು ಅಥವಾ ಆರ್ಯೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿದರೆ — "ಸರಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ರಾಮನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೊರಟನು.
3.64.24
लक्ष्मणानुगतः श्रीमान् वीक्षमाणो वसुंधराम्।
एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ ॥ ३.६४.२४ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ರಾಮನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿದನು. ಹೀಗೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿದರು.
3.64.25
वसुंधरायां पतितपुष्पमार्गमपश्यताम्।
पुष्पवृष्टिं निपतितां दृष्ट्वा रामो महीतले ॥ ३.६४.२५ ॥
ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಹೂವಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ನೋಡಿದರು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಮ.
3.64.26
उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः।
अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण ॥ ३.६४.२६ ॥
ದುಃಖಿತನಾದ ವೀರ ರಾಮ ದುಃಖಭರಿತ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಇಲ್ಲಿರುವ ಈ ಹೂಗಳನ್ನು ನಾನು ಗುರುತಿಸುತ್ತೇನೆ."
3.64.27
अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने।
मन्ये सूर्यश्च वायुश्च मेदिनी च यशस्विनी ॥ ३.६४.२७ ॥
ವೈದೇಹಿ (ಸೀತೆ)ಗಾಗಿ ನಾನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟ ಹೂಗಳು ಇವು. ಸೂರ್ಯ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಭೂಮಿ ಇವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
3.64.28
अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम्।
एवमुक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं पुरुषर्षभम् ॥ ३.६४.२८ ॥
"ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಇವು ಹೂಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿವೆ." ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾಬಾಹು ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ (ಮತ್ತೆ) ಹೇಳಿದನು.
3.64.29
उवाच रामो धर्मात्मा गिरिं प्रस्रवणाकुलम्।
कच्चित् क्षितिभृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ ३.६४.२९ ॥
ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮ ಝರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೇಳಿದನು: "ಪರ್ವತಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಿಯನ್ನು ನೀನು ಕಂಡೆಯಾ?"
3.64.30
रामा रम्ये वनोद्देशे मया विरहिता त्वया।
क्रुद्धोऽब्रवीद् गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.६४.३० ॥
"ಸುಂದರಿ, ಈ ರಮಣೀಯ ವನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಅಗಲಿರುವೆ." ಅಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ (ರಾಮ) ಆ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಸಿಂಹವು ಸಣ್ಣ ಜಿಂಕೆಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು.
3.64.31
तां हेमवर्णां हेमाङ्गीं सीतां दर्शय पर्वत।
यावत् सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम् ॥ ३.६४.३१ ॥
ಓ ಪರ್ವತವೇ, ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ದೇಹದ ಆ ಸೀತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸು; ನಾನು ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮೊದಲೇ.
3.64.32
एवमुक्तस्तु रामेण पर्वतो मैथिलीं प्रति।
दर्शयन्निव तां सीतां नादर्शयत राघवे ॥ ३.६४.३२ ॥
ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಆ ಪರ್ವತವು ಮೈಥಿಲಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ತೋರಿದರೂ, ರಾಘವನಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ.
3.64.33
ततो दाशरथी राम उवाच च शिलोच्चयम्।
मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि ॥ ३.६४.३३ ॥
ಆಗ ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನು ಆ ಬಂಡೆಗಳ ರಾಶಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ನನ್ನ ಬಾಣಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟು ನೀನು ಬೂದಿಯಾಗುವೆ.
3.64.34
असेव्यः सर्वतश्चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः।
इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.६४.३४ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಈ ಪರ್ವತವು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಲಾಗದ್ದು, ಹುಲ್ಲು, ಮರ, ಚಿಗುರುಗಳಿಲ್ಲದದ್ದು; ಇಂದು ಇದನ್ನು ಅಥವಾ ಈ ನದಿಯನ್ನು ಒಣಗಿಸುವೆನು.
3.64.35
यदि नाख्याति मे सीतामद्य चन्द्रनिभाननाम्।
एवं प्ररुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा ॥ ३.६४.३५ ॥
ಇಂದು ಚಂದ್ರಮುಖಿ ಸೀತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ನನಗೆ ಹೇಳದಿದ್ದರೆ—ಹೀಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಮನು ತನ್ನ ನೋಟದಿಂದಲೇ ಸುಡಲು ಬಯಸುವವನಂತೆ ತೋರಿದನು.
3.64.36
ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्।
त्रस्ताया रामकांक्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः ॥ ३.६४.३६ ॥
ಅವನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸನ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಕಂಡನು; ರಾಮನನ್ನು ಬಯಸಿದ, ಭಯಗೊಂಡ ಸೀತೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಓಡಿದ ಗುರುತುಗಳನ್ನೂ ಕಂಡನು.
3.64.37
राक्षसेनानुसृप्ताया वैदेह्याश्च पदानि तु।
स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च ॥ ३.६४.३७ ॥
ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೈದೇಹಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನೂ ರಾಕ್ಷಸನ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ (ರಾಮ ನುಡಿದ).
3.64.38
भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम्।
सम्भ्रान्तहृदयो रामः शशंस भ्रातरं प्रियम् ॥ ३.६४.३८ ॥
ಮುರಿದ ಬಿಲ್ಲು, ಬತ್ತಳಿಕೆ, ಹಲವು ತುಂಡಾಗಿ ಚದುರಿದ ರಥವನ್ನು ನೋಡಿ, ವ್ಯಾಕುಲ ಹೃದಯದ ರಾಮ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ತಮ್ಮನಿಗೆ ನುಡಿದ.
3.64.39
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या कीर्णाः कनकबिन्दवः।
भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥ ३.६४.३९ ॥
ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ! ವೈದೇಹಿಯ ಆಭರಣಗಳ ಚಿನ್ನದ ಹನಿಗಳು ಚದುರಿವೆ; ಸೌಮಿತ್ರಿ, ವಿವಿಧ ಮಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ.
3.64.40
तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः।
आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम् ॥ ३.६४.४० ॥
ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದ ಹನಿಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಆವೃತವಾದ ನೆಲವನ್ನು ನೋಡು, ಸೌಮಿತ್ರಿ.
3.64.41
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः।
भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥ ३.६४.४१ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪ ಧರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸರು ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಸೀಳಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತಿಂದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
3.64.42
तस्या निमित्तं सीताया द्वयोर्विवदमानयोः।
बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह ॥ ३.६४.४२ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಆ ಸೀತೆಯ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ಘೋರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು.
3.64.43
मुक्तामणिचितं चेदं रमणीयं विभूषितम्।
धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद् धनुः ॥ ३.६४.४३ ॥
ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಖಚಿತವಾದ ಈ ಸುಂದರ, ಅಲಂಕೃತ ಬಿಲ್ಲು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಓ ಸೌಮ್ಯನೇ, ಇದು ಯಾರ ಮುರಿದ ಮಹಾ ಬಿಲ್ಲು?
3.64.44
राक्षसानामिदं वत्स सुराणामथवापि वा।
तरुणादित्यसंकाशं वैदूर्यगुलिकाचितम् ॥ ३.६४.४४ ॥
ಮಗೂ, ಇದು ರಾಕ್ಷಸರದೋ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳದೋ? ಎಳೆಯ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ವೈಡೂರ್ಯ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿದೆ.
3.64.45
विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम्।
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ ३.६४.४५ ॥
ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಒಡೆದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಈ ಚಿನ್ನದ ಕವಚ ಯಾರದು? ನೂರು ಕಡ್ಡಿಗಳ ಈ ಛತ್ರ, ದಿವ್ಯ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯಾರದು?
3.64.46
भग्नदण्डमिदं सौम्य भूमौ कस्य निपातितम्।
काञ्चनोरश्छदाश्चेमे पिशाचवदनाः खराः ॥ ३.६४.४६ ॥
ಓ ಸೌಮ್ಯನೇ, ಮುರಿದ ದಂಡದ ಈ ರಥ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಯಾರಿಂದ ಕೆಡವಲ್ಪಟ್ಟಿತು? ಚಿನ್ನದ ಎದೆಕವಚ ಹಾಗೂ ಪಿಶಾಚಮುಖದ ಈ ಕತ್ತೆಗಳು ಯಾರವು?
3.64.47
भीमरूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे।
दीप्तपावकसंकाशो द्युतिमान् समरध्वजः ॥ ३.६४.४७ ॥
ಭಯಂಕರ ರೂಪದ, ಮಹಾಕಾಯದವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಂದ ಹತರಾದರು? ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಈ ಯುದ್ಧಧ್ವಜ ಯಾರದು?
3.64.48
अपविद्धश्च भग्नश्च कस्य साङ्ग्रामिको रथः।
रथाक्षमात्रा विशिखास्तपनीयविभूषणाः ॥ ३.६४.४८ ॥
ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಮುರಿದಿರುವ ಈ ಯುದ್ಧರಥ ಯಾರದು? ರಥದ ಅಚ್ಚಿನಷ್ಟು ಉದ್ದದ, ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರದ ಈ ಬಾಣಗಳು ಯಾರವು?
3.64.49
कस्येमे निहता बाणाः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः।
शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ॥ ३.६४.४९ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ಯಾರ ಈ ಭಯಂಕರ ಬಾಣಗಳು ಚೆಲ್ಲಾಡಿ ಬಿದ್ದಿವೆ? ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಎರಡು ಬತ್ತಳಿಕೆಗಳೂ ಒಡೆದು ಬಿದ್ದಿವೆ.
3.64.50
प्रतोदाभीषुहस्तोऽयं कस्य वा सारथिर्हतः।
पदवी पुरुषस्यैषा व्यक्तं कस्यापि रक्षसः ॥ ३.६४.५० ॥
ಅಂಕುಶ ಮತ್ತು ಲಗಾಮು ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಸಾರಥಿ ಯಾರದು, ಹತನಾದವನು? ಇದು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನ ಹಾದಿ; ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಇದು ಯಾವುದೋ ರಾಕ್ಷಸನದೂ ಆಗಿದೆ.
3.64.51
वैरं शतगुणं पश्य मम तैर्जीवितान्तकम्।
सुघोरहृदयैः सौम्य राक्षसैः कामरूपिभिः ॥ ३.६४.५१ ॥
ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ವೈರ ನೂರು ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ ನೋಡು; ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಅವರಿಂದ. ಓ ಸೌಮ್ಯನೇ, ಅವರು ಅತಿ ಕ್ರೂರ ಹೃದಯದ, ಇಚ್ಛೆಯ ರೂಪ ಧರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸರು.
3.64.52
हृता मृता वा वैदेही भक्षिता वा तपस्विनी।
न धर्मस्त्रायते सीतां ह्रियमाणां महावने ॥ ३.६४.५२ ॥
ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆ ಅಪಹೃತಳಾದಳೋ, ಮೃತಳಾದಳೋ, ಅಥವಾ ಭಕ್ಷಿತಳಾದಳೋ. ಈ ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸೀತೆಯನ್ನು ಧರ್ಮವೂ ರಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ.
3.64.53
भक्षितायां हि वैदेह्यां हृतायामपि लक्ष्मण।
के हि लोके प्रियं कर्तुं शक्ताः सौम्य ममेश्वराः ॥ ३.६४.५३ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ವೈದೇಹಿ ಭಕ್ಷಿತಳಾದರೂ ಅಪಹೃತಳಾದರೂ, ಓ ಸೌಮ್ಯನೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಶಕ್ತರಾದ ನನ್ನ ಒಡೆಯರು ಯಾರು?
3.64.54
कर्तारमपि लोकानां शूरं करुणवेदिनम्।
अज्ञानादवमन्येरन् सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.५४ ॥
ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನೂ, ಶೂರನೂ, ಕರುಣೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲವನೂ ಆದವನನ್ನೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು.
3.64.55
मृदुं लोकहिते युक्तं दान्तं करुणवेदिनम्।
निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनं मां त्रिदशेश्वराः ॥ ३.६४.५५ ॥
ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನೂ, ಮೃದುವೂ, ದಾಂತನೂ, ಕರುಣೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲವನೂ ಆದ ನನ್ನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಹೀನನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
3.64.56
मां प्राप्य हि गुणो दोषः संवृत्तः पश्य लक्ष्मण।
अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च ॥ ३.६४.५६ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ನನ್ನನ್ನು ಸೇರಿ ಗುಣವೇ ದೋಷವಾಗಿದೆ; ಇಂದೇ ಅದು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೂ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು.
3.64.57
संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान् सूर्य इवोदितः।
संहृत्यैव गुणान् सर्वान् मम तेजः प्रकाशते ॥ ३.६४.५७ ॥
ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮಹಾಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುವಂತೆ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
3.64.58
नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।
किंनरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥ ३.६४.५८ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿಶಾಚರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಕಿನ್ನರರು ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯರು—ಯಾರೂ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
3.64.59
ममास्त्रबाणसम्पूर्णमाकाशं पश्य लक्ष्मण।
असम्पातं करिष्यामि ह्यद्य त्रैलोक्यचारिणाम् ॥ ३.६४.५९ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನನ್ನ ಅಸ್ತ್ರಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡು; ಇಂದೇ ತ್ರಿಲೋಕ ಸಂಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ದಾರಿಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವೆನು.
3.64.60
संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।
विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम् ॥ ३.६४.६० ॥
ಗ್ರಹಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ತಡೆದು, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಅಗ್ನಿ ವಾಯು ಸೂರ್ಯದೀಪ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಆವೃತವಾದ (ಆಕಾಶ).
3.64.61
विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम् ॥ ३.६४.६१ ॥
ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳು ಪುಡಿಯಾಗಿವೆ, ಜಲಾಶಯಗಳು ಒಣಗುತ್ತಿವೆ, ಮರಗಳು ಬಳ್ಳಿಗಳು ಪೊದೆಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ, ಸಾಗರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿವೆ.
3.64.62
त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।
न ते कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः ॥ ३.६४.६२ ॥
ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಾಲಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆ ಒಡೆಯರು ನನಗೆ ಕ್ಷೇಮದಿಂದಿರುವ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
3.64.63
अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम्।
नाकाशमुत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.६३ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡುವವು; ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಯಾವ ಜೀವಿಯೂ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದು.
3.64.64
मम चापगुणोन्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम्।
मर्दितं मम नाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम् ॥ ३.६४.६४ ॥
ನನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಹೆದೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾರುವ ಬಾಣಗಳ ಜಾಲಗಳಿಂದ, ನನ್ನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗಿ, ಜಿಂಕೆಗಳೂ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಭ್ರಾಂತರಾಗಿ ಚದುರಿ ಹೋಗುವವು.
3.64.65
समाकुलममर्यादं जगत् पश्याद्य लक्ष्मण।
आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकदुरावरैः ॥ ३.६४.६५ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಇಂದು ನೋಡು, ಈ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಮರ್ಯಾದೆ ಇಲ್ಲದಾಗುತ್ತದೆ; ಕಿವಿಯವರೆಗೆ ಎಳೆದ ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಜೀವಲೋಕ ತಡೆಯಲಾಗದಂತೆ.
3.64.66
करिष्ये मैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसम्।
मम रोषप्रयुक्तानां विशिखानां बलं सुराः ॥ ३.६४.६६ ॥
ಮೈಥಿಲಿಯ (ಸೀತೆಯ) ಸಲುವಾಗಿ ಪಿಶಾಚರನ್ನೂ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಓ ದೇವತೆಗಳೇ, ನನ್ನ ಕೋಪದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬಾಣಗಳ ಬಲವನ್ನು ನೋಡಿರಿ.
3.64.67
द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तानाममर्षाद् दूरगामिनाम्।
नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ॥ ३.६४.६७ ॥
ಇಂದು ಅವರು ನೋಡುವರು, ಕೋಪದಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ದೂರ ಸಾಗುವ (ಬಾಣಗಳನ್ನು). ದೇವತೆಗಳಲ್ಲ, ದೈತ್ಯರಲ್ಲ, ಪಿಶಾಚರಲ್ಲ, ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲ.
3.64.68
भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते।
देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसामपि ॥ ३.६४.६८ ॥
ನನ್ನ ಕೋಪದಿಂದ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ, ದೇವ-ದಾನವ-ಯಕ್ಷರ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಲೋಕಗಳೂ (ನಾಶವಾಗುವವು).
3.64.69
बहुधा निपतिष्यन्ति बाणौघैः शकलीकृताः।
निर्मर्यादानिमाँल्लोकान् करिष्याम्यद्य सायकैः ॥ ३.६४.६९ ॥
ಬಾಣಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ತುಂಡಾಗಿ ಅವರು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವರು. ಇಂದು ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಈ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮರ್ಯಾದೆಯಿಲ್ಲದವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವೆನು.
3.64.70
हृतां मृतां वा सौमित्रे न दास्यन्ति ममेश्वराः।
तथारूपां हि वैदेहीं न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ॥ ३.६४.७० ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಸತ್ತರೂ, ನನ್ನ ಒಡೆಯರು (ದೇವತೆಗಳು) ಅವಳನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ರೂಪದ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಅವರು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ (ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುವುದು).
3.64.71
नाशयामि जगत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्।
यावद् दर्शनमस्या वै तापयामि च सायकैः ॥ ३.६४.७१ ॥
ಚರಾಚರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವೆನು; ಅವಳನ್ನು ನೋಡುವವರೆಗೆ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಡುವೆನು.
3.64.72
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षः स्फुरमाणोष्ठसम्पुटः।
वल्कलाजिनमाबद्ध्य जटाभारमबन्धयत् ॥ ३.६४.७२ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ನಡುಗುವ ತುಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ರಾಮ) ವಲ್ಕಲ ಮತ್ತು ಅಜಿನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಜಟಾಭಾರವನ್ನು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡನು.
3.64.73
तस्य क्रुद्धस्य रामस्य तथाभूतस्य धीमतः।
त्रिपुरं जघ्नुषः पूर्वं रुद्रस्येव बभौ तनुः ॥ ३.६४.७३ ॥
ಕೋಪಗೊಂಡ, ಹಾಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಮನ ದೇಹವು ಹಿಂದೆ ತ್ರಿಪುರವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ರುದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯಿತು.
3.64.74
लक्ष्मणादथ चादाय रामो निष्पीड्य कार्मुकम्।
शरमादाय संदीप्तं घोरमाशीविषोपमम् ॥ ३.६४.७४ ॥
ಬಳಿಕ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ, ಭಯಂಕರ, ವಿಷಸರ್ಪದಂತಿರುವ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
3.64.75
संदधे धनुषि श्रीमान् रामः परपुरञ्जयः।
युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६४.७५ ॥
ತೇಜಸ್ವಿಯೂ, ಶತ್ರುನಗರಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನೂ ಆದ ರಾಮನು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡಿ, ಯುಗಾಂತಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಕುಪಿತನಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
3.64.76
यथा जरा यथा मृत्युर्यथा कालो यथा विधिः।
नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण।
तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्योऽस्म्यसंशयम् ॥ ३.६४.७६ ॥
ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ಮೃತ್ಯು, ಕಾಲ, ವಿಧಿ ಹೇಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ತಡೆಯಲಾಗದೆ ಇರುತ್ತವೆಯೋ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೋಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಾನೂ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ತಡೆಯಲಾಗದವನು.
3.64.77
पुरेव मे चारुदतीमनिन्दितां
दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम्।
सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं
जगत् सशैलं परिवर्तयाम्यहम् ॥ ३.६४.७७ ॥
ಮೊದಲಿನಂತೆ ಸುಂದರ ಹಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ಮೈಥಿಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅವರು ಇಂದು ಹಿಂತಿರುಗಿಸದಿದ್ದರೆ, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಮನುಷ್ಯರು, ನಾಗರೊಂದಿಗೆ ಪರ್ವತಗಳ ಸಹಿತ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಮಗುಚಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.