వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्।
शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम् ॥ ३.६४.१ ॥
ఆయన దుఃఖితుడై, విచారపూరిత స్వరంతో లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "లక్ష్మణా, త్వరగా గోదావరీ నదికి వెళ్లి తెలుసుకుని రా."
3.64.2
अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता।
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः पुनरेव हि ॥ ३.६४.२ ॥
బహుశా సీత పద్మాలు తీసుకురావడానికి గోదావరికి వెళ్లి ఉండవచ్చు. రాముడు ఇలా చెప్పగానే లక్ష్మణుడు మళ్లీ వెళ్లాడు.
3.64.3
नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः।
तां लक्ष्मणस्तीर्थवतीं विचित्वा राममब्रवीत् ॥ ३.६४.३ ॥
వేగంగా నడిచే లక్ష్మణుడు రమణీయమైన గోదావరీ నదికి వెళ్లాడు. తీర్థాలతో నిండిన ఆ నదిలో వెతికి రాముడితో ఇలా అన్నాడు.
3.64.4
नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे।
कं नु सा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी ॥ ३.६४.४ ॥
తీర్థాలలో నేను ఆమెను చూడలేదు; నేను పిలిచినా ఆమె వినడం లేదు. దుఃఖాన్ని పోగొట్టే వైదేహి ఏ ప్రదేశానికి వెళ్లిందో?
3.64.5
नहि तं वेद्मि वै राम यत्र सा तनुमध्यमा।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संतापमोहितः ॥ ३.६४.५ ॥
ఓ రామా, ఆ సన్నని నడుము గలది ఎక్కడ ఉందో నాకు తెలియదు. లక్ష్మణుని మాటలు విని రాముడు బాధతో మోహితుడయ్యాడు.
3.64.6
रामः समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्।
स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत् ॥ ३.६४.६ ॥
రాముడు స్వయంగా గోదావరీ నది వైపు నడిచాడు. అక్కడికి చేరి రాముడు, "సీత ఎక్కడ?" అని అడిగాడు.
3.64.7
भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामपि।
न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी ॥ ३.६४.७ ॥
మరణార్హుడైన రాక్షసేంద్రుడు ఆమెను అపహరించినా, ప్రాణులు గానీ గోదావరీ నది గానీ ఆమె గురించి రాముడికి చెప్పలేదు.
3.64.8
ततः प्रचोदिता भूतैः शंस चास्मै प्रियामिति।
न च सा ह्यवदत् सीतां पृष्टा रामेण शोचता ॥ ३.६४.८ ॥
అప్పుడు ప్రాణులు ప్రేరేపించినా, "ఇదిగో నీ ప్రియురాలు" అని చెప్పమని, శోకిస్తున్న రాముడు అడిగినా, ఆ నది సీత గురించి ఏమీ చెప్పలేదు.
3.64.9
रावणस्य च तद्रूपं कर्मापि च दुरात्मनः।
ध्यात्वा भयात् तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ह ॥ ३.६४.९ ॥
రావణుడి ఆ రూపాన్ని, ఆ దురాత్ముడి కర్మను ఆలోచించి, భయంతో ఆ నది వైదేహి గురించి చెప్పలేదు.
3.64.10
निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः।
उवाच रामः सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः ॥ ३.६४.१० ॥
ఆ నది ద్వారా సీతను చూడాలన్న ఆశ నిరాశ అయ్యి, సీతను చూడాలన్న వేదనతో కృశించిన రాముడు సౌమిత్రితో ఇలా అన్నాడు.
3.64.11
एषा गोदावरी सौम्य किंचिन्न प्रतिभाषते।
किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः ॥ ३.६४.११ ॥
సౌమ్యా లక్ష్మణా, ఈ గోదావరి ఏమీ జవాబు ఇవ్వడం లేదు. లక్ష్మణా, జనకుడిని కలిసి నేను ఏమని చెప్పాలి?
3.64.12
मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम्।
या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥ ३.६४.१२ ॥
వైదేహి లేకుండా, రాజ్యం కోల్పోయి అడవిలో అడవి ఆహారంతో జీవిస్తున్న నన్ను చూసే ఆ తల్లితో నేనెలా చెప్పాలి?
3.64.13
सर्वं व्यपानयच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता।
ज्ञातिवर्गविहीनस्य वैदेहीमप्यपश्यतः ॥ ३.६४.१३ ॥
అన్ని శోకాలను తొలగించినా, వైదేహి ఎక్కడికి వెళ్ళింది? బంధువులు లేని నాకు వైదేహినీ చూడలేకపోతున్నాను.
3.64.14
मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः।
मन्दाकिनीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम् ॥ ३.६४.१४ ॥
మేల్కొని ఉన్న నాకు రాత్రులు దీర్ఘంగా ఉంటాయని అనుకుంటున్నాను. మందాకినీ, ఈ జనస్థానం, ఈ ప్రస్రవణ పర్వతం.
3.64.15
सर्वाण्यनुचरिष्यामि यदि सीता हि लभ्यते।
एते महामृगा वीर मामीक्षन्ते पुनः पुनः ॥ ३.६४.१५ ॥
సీత దొరికితే, అన్ని చోట్లా ఆమెను వెతుకుతాను. వీరా, ఈ పెద్ద జింకలు నన్నే పదే పదే చూస్తున్నాయి.
3.64.16
वक्तुकामा इह हि मे इङ्गितान्युपलक्षये।
तांस्तु दृष्ट्वा नरव्याघ्रो राघवः प्रत्युवाच ह ॥ ३.६४.१६ ॥
ఇవి నాతో ఏదో చెప్పాలనుకుంటున్నట్లున్నాయి, వాటి సంజ్ఞలు నాకు కనిపిస్తున్నాయి. వాటిని చూసి నరవ్యాఘ్రుడైన రాఘవుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.
3.64.17
क्व सीतेति निरीक्षन् वै बाष्पसंरुद्धया गिरा।
एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगाः सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.१७ ॥
'సీత ఎక్కడ?' అని చూస్తూ, కన్నీళ్లతో గద్గదమైన స్వరంతో. నరేంద్రుడు ఇలా అనగానే ఆ జింకలు హఠాత్తుగా లేచాయి.
3.64.18
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे दर्शयन्तो नभःस्थलम्।
मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामभ्यपद्यत ॥ ३.६४.१८ ॥
అందరూ దక్షిణ దిక్కుకు ముఖం తిప్పి, ఆకాశం వైపు చూపుతూ. అపహరించబడిన మైథిలి వెళ్ళిన దిక్కును వారు చూపారు.
3.64.19
तेन मार्गेण गच्छन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।
येन मार्गं च भूमिं च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥ ३.६४.१९ ॥
ఆ మార్గంలో వెళ్తూ ఆ మృగాలు నరాధిపుడైన రాముని వైపు చూశాయి; ఏ మార్గాన్ని, ఏ భూమిని అవి చూశాయో ఆ వైపే.
3.64.20
पुनर्नदन्तो गच्छन्ति लक्ष्मणेनोपलक्षिताः।
तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम् ॥ ३.६४.२० ॥
లక్ష్మణుడు గమనించిన ఆ మృగాలు మళ్లీ గర్జిస్తూ వెళ్తున్నాయి; వాటి ధ్వనుల పూర్తి అర్థాన్ని, సంకేతాన్ని అతడు గ్రహించాడు.
3.64.21
उवाच लक्ष्मणो धीमान् ज्येष्ठं भ्रातरमार्तवत्।
क्व सीतेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.२१ ॥
బుద్ధిమంతుడైన లక్ష్మణుడు బాధపడినవానిలా తన అన్నతో ఇలా అన్నాడు: "సీత ఎక్కడ అని నీవు అడిగినట్టుగా, ఇవి అకస్మాత్తుగా లేచాయి."
3.64.22
दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः।
साधु गच्छावहे देव दिशमेतां च नैर्ऋतीम् ॥ ३.६४.२२ ॥
ఆ మృగాలు భూమిని, దక్షిణ దిశను చూపిస్తున్నాయి. దేవా, మనం ఈ నైరృతి దిశవైపు సరిగా వెళ్దాం.
3.64.23
यदि तस्यागमः कश्चिदार्या वा साथ लक्ष्यते।
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥ ३.६४.२३ ॥
ఆమె జాడ ఏదైనా కనిపిస్తే, లేదా ఆర్య స్వయంగా కనిపిస్తే — "సరే" అని అని కాకుత్స్థుడైన రాముడు దక్షిణ దిశ వైపు బయలుదేరాడు.
3.64.24
लक्ष्मणानुगतः श्रीमान् वीक्षमाणो वसुंधराम्।
एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ ॥ ३.६४.२४ ॥
లక్ష్మణుడు వెంట రాగా శ్రీమంతుడైన రాముడు భూమిని చూస్తూ నడిచాడు. ఈ విధంగా ఆ ఇద్దరు సోదరులు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుంటూ వెళ్ళారు.
3.64.25
वसुंधरायां पतितपुष्पमार्गमपश्यताम्।
पुष्पवृष्टिं निपतितां दृष्ट्वा रामो महीतले ॥ ३.६४.२५ ॥
నేలపై రాలిన పూల దారిని వారిద్దరూ చూశారు. నేలపై రాలిన పుష్పవృష్టిని చూసి రాముడు.
3.64.26
उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः।
अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण ॥ ३.६४.२६ ॥
దుఃఖితుడైన వీరుడు రాముడు దుఃఖభరిత మాటలతో లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "లక్ష్మణా, ఇక్కడ ఉన్న ఈ పూలను నేను గుర్తు పడుతున్నాను."
3.64.27
अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने।
मन्ये सूर्यश्च वायुश्च मेदिनी च यशस्विनी ॥ ३.६४.२७ ॥
వైదేహి (సీత) కోసం నేను అడవిలో గుచ్చి ఇచ్చిన పూలు ఇవి. సూర్యుడు, వాయువు, యశస్విని అయిన భూమి ఇవి అని నేను భావిస్తున్నాను.
3.64.28
अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम्।
एवमुक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं पुरुषर्षभम् ॥ ३.६४.२८ ॥
"నా ప్రియాన్ని చేస్తూ ఈ పూలను రక్షిస్తున్నారు." ఇలా చెప్పి మహాబాహువైన, నరశ్రేష్ఠుడైన రాముడు లక్ష్మణునితో (ఇంకా) అన్నాడు.
3.64.29
उवाच रामो धर्मात्मा गिरिं प्रस्रवणाकुलम्।
कच्चित् क्षितिभृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ ३.६४.२९ ॥
ధర్మాత్ముడైన రాముడు ప్రవాహాలతో నిండిన పర్వతంతో ఇలా అన్నాడు: "పర్వతాలకు ప్రభువా, సర్వాంగసుందరిని నువ్వు చూశావా?"
3.64.30
रामा रम्ये वनोद्देशे मया विरहिता त्वया।
क्रुद्धोऽब्रवीद् गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.६४.३० ॥
"సుందరీ, ఈ రమణీయ వనప్రదేశంలో నువ్వు నా నుండి విడిపోయావు." అక్కడ కోపంతో (రాముడు) ఆ పర్వతంతో సింహం చిన్న జింకతో అన్నట్లు అన్నాడు.
3.64.31
तां हेमवर्णां हेमाङ्गीं सीतां दर्शय पर्वत।
यावत् सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम् ॥ ३.६४.३१ ॥
ఓ పర్వతమా, బంగారు వర్ణం, బంగారు దేహం కలిగిన ఆ సీతను చూపించు; నేను నీ శిఖరాలన్నిటినీ నాశనం చేయకముందే.
3.64.32
एवमुक्तस्तु रामेण पर्वतो मैथिलीं प्रति।
दर्शयन्निव तां सीतां नादर्शयत राघवे ॥ ३.६४.३२ ॥
రాముడు ఇలా అనగా, ఆ పర్వతం మైథిలి గురించి, సీతను చూపుతున్నట్లుగా ఉన్నప్పటికీ, రాఘవునికి ఆమెను చూపలేదు.
3.64.33
ततो दाशरथी राम उवाच च शिलोच्चयम्।
मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि ॥ ३.६४.३३ ॥
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడైన రాముడు ఆ రాళ్ళ రాశితో ఇలా అన్నాడు: నా బాణాగ్నితో దగ్ధమై నీవు బూడిదవుతావు.
3.64.34
असेव्यः सर्वतश्चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः।
इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.६४.३४ ॥
లక్ష్మణా, ఈ పర్వతం అన్ని వైపులా చేరరానిది, గడ్డి, చెట్లు, చిగుళ్ళు లేనిది; నేడు దీనిని లేదా ఈ నదిని ఎండింపజేస్తాను.
3.64.35
यदि नाख्याति मे सीतामद्य चन्द्रनिभाननाम्।
एवं प्ररुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा ॥ ३.६४.३५ ॥
ఈ రోజు చంద్రముఖి అయిన సీత గురించి ఇది నాకు చెప్పకపోతే—ఇలా కోపించిన రాముడు తన చూపుతోనే దహించివేయాలనుకున్నట్లున్నాడు.
3.64.36
ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्।
त्रस्ताया रामकांक्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः ॥ ३.६४.३६ ॥
అతడు నేలపై ఒక రాక్షసుని పెద్ద పాదముద్రను చూశాడు; రాముని కోరుకుంటున్న, భయపడిన సీత ఇటు అటు పరుగెత్తిన గుర్తులను కూడా చూశాడు.
3.64.37
राक्षसेनानुसृप्ताया वैदेह्याश्च पदानि तु।
स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च ॥ ३.६४.३७ ॥
రాక్షసుడు వెంబడించగా వైదేహి అడుగుజాడలను, రాక్షసుని అడుగుజాడలను చూసి (రాముడు పలికాడు).
3.64.38
भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम्।
सम्भ्रान्तहृदयो रामः शशंस भ्रातरं प्रियम् ॥ ३.६४.३८ ॥
విరిగిన విల్లును, అంబులపొది, ముక్కలుగా చెదరిన రథాన్ని చూసి, కలత చెందిన హృదయంతో రాముడు ప్రియ సోదరునితో పలికాడు.
3.64.39
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या कीर्णाः कनकबिन्दवः।
भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥ ३.६४.३९ ॥
చూడు లక్ష్మణా! వైదేహి ఆభరణాల బంగారు బిందువులు చెల్లాచెదరుగా ఉన్నాయి; సౌమిత్రీ, వివిధ రకాల మాలలూ ఉన్నాయి.
3.64.40
तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः।
आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम् ॥ ३.६४.४० ॥
కరిగిన బంగారు బిందువుల వంటి, రక్తపు బిందువులతో చుట్టూ కప్పబడిన భూమిని చూడు, సౌమిత్రీ.
3.64.41
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः।
भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥ ३.६४.४१ ॥
లక్ష్మణా, కామరూపులైన రాక్షసులు వైదేహిని ముక్కలుగా చీల్చి విభజించారో, లేదా భక్షించారో అని నేను భావిస్తున్నాను.
3.64.42
तस्या निमित्तं सीताया द्वयोर्विवदमानयोः।
बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह ॥ ३.६४.४२ ॥
సౌమిత్రీ, ఆ సీత కారణంగా ఇక్కడ వివాదపడుతున్న ఇద్దరు రాక్షసుల మధ్య ఘోర యుద్ధం జరిగింది.
3.64.43
मुक्तामणिचितं चेदं रमणीयं विभूषितम्।
धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद् धनुः ॥ ३.६४.४३ ॥
ముత్యాలు, మణులతో అలంకరించబడిన ఈ అందమైన, అలంకృత ధనుస్సు నేలపై పడి ఉంది. ఓ సౌమ్యా, ఇది ఎవరిదో విరిగిన మహా ధనుస్సు?
3.64.44
राक्षसानामिदं वत्स सुराणामथवापि वा।
तरुणादित्यसंकाशं वैदूर्यगुलिकाचितम् ॥ ३.६४.४४ ॥
ఓ వత్సా, ఇది రాక్షసులదా లేక దేవతలదా? ఉదయిస్తున్న సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తోంది, వైడూర్య మణి గుళికలతో అలంకరించబడింది.
3.64.45
विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम्।
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ ३.६४.४५ ॥
నేలపై చెల్లాచెదురుగా పడిఉన్న ఈ బంగారు కవచం ఎవరిది? వంద పుల్లలున్న ఈ గొడుగు, దివ్య మాలలతో అలంకరించబడింది, దీనిది ఎవరిది?
3.64.46
भग्नदण्डमिदं सौम्य भूमौ कस्य निपातितम्।
काञ्चनोरश्छदाश्चेमे पिशाचवदनाः खराः ॥ ३.६४.४६ ॥
ఓ సౌమ్యా, విరిగిన దండం కలిగిన ఈ రథం నేలపై ఎవరిచేత పడగొట్టబడింది? బంగారు వక్షకవచాలు కలిగిన, పిశాచ ముఖాల ఈ గాడిదలు ఎవరివి?
3.64.47
भीमरूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे।
दीप्तपावकसंकाशो द्युतिमान् समरध्वजः ॥ ३.६४.४७ ॥
భయంకర రూపాలు, మహాకాయాలు కలవారు యుద్ధంలో ఎవరిచేత చంపబడ్డారు? ప్రజ్వలిస్తున్న అగ్నివలె ప్రకాశించే ఈ యుద్ధ ధ్వజం ఎవరిది?
3.64.48
अपविद्धश्च भग्नश्च कस्य साङ्ग्रामिको रथः।
रथाक्षमात्रा विशिखास्तपनीयविभूषणाः ॥ ३.६४.४८ ॥
విసిరివేయబడి విరిగిన ఈ యుద్ధ రథం ఎవరిది? రథాక్షం అంత పొడవైన, బంగారు అలంకారాలున్న ఈ బాణాలు ఎవరివి?
3.64.49
कस्येमे निहता बाणाः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः।
शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ॥ ३.६४.४९ ॥
లక్ష్మణా, చూడు, ఎవరివో ఈ భయంకర బాణాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి. బాణాలతో నిండిన రెండు అంబులపొదులు చిందరవందరగా పగిలి ఉన్నాయి.
3.64.50
प्रतोदाभीषुहस्तोऽयं कस्य वा सारथिर्हतः।
पदवी पुरुषस्यैषा व्यक्तं कस्यापि रक्षसः ॥ ३.६४.५० ॥
అంకుశం, కళ్ళెం చేతిలో ఉన్న ఈ సారథి ఎవరిది, చంపబడ్డవాడు? ఇది ఒక పురుషుని మార్గం; స్పష్టంగా ఇది ఏదో రాక్షసుడిదీ.
3.64.51
वैरं शतगुणं पश्य मम तैर्जीवितान्तकम्।
सुघोरहृदयैः सौम्य राक्षसैः कामरूपिभिः ॥ ३.६४.५१ ॥
నా మీద వైరం నూరు రెట్లు పెరిగినదని చూడు; నా ప్రాణాన్ని అంతం చేయాలనుకునే వారివల్ల. ఓ సౌమ్యుడా, వారు అత్యంత క్రూర హృదయులైన, ఇష్టరూపధారులైన రాక్షసులు.
3.64.52
हृता मृता वा वैदेही भक्षिता वा तपस्विनी।
न धर्मस्त्रायते सीतां ह्रियमाणां महावने ॥ ३.६४.५२ ॥
వైదేహి సీత అపహరింపబడిందో, చనిపోయిందో, లేక తినబడిందో. ఈ మహా అరణ్యంలో అపహరించబడుతున్న సీతను ధర్మమూ రక్షించలేదు.
3.64.53
भक्षितायां हि वैदेह्यां हृतायामपि लक्ष्मण।
के हि लोके प्रियं कर्तुं शक्ताः सौम्य ममेश्वराः ॥ ३.६४.५३ ॥
లక్ష్మణా, వైదేహి భక్షింపబడినా, అపహరింపబడినా, ఓ సౌమ్యా, లోకంలో నాకు ప్రియం చేయగల నా ప్రభువులు ఎవరు?
3.64.54
कर्तारमपि लोकानां शूरं करुणवेदिनम्।
अज्ञानादवमन्येरन् सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.५४ ॥
లోకాలను సృష్టించినవాడు, శూరుడు, కరుణను తెలిసినవాడు కూడా, లక్ష్మణా, సర్వప్రాణులూ అజ్ఞానంతో అవమానించగలవు.
3.64.55
मृदुं लोकहिते युक्तं दान्तं करुणवेदिनम्।
निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनं मां त्रिदशेश्वराः ॥ ३.६४.५५ ॥
లోక హితంలో నిమగ్నుడను, మృదువైనవాడను, దాంతుడను, కరుణను ఎరిగినవాడను అయిన నన్ను దేవేంద్రాదులు నిశ్చయంగా బలహీనుడని భావిస్తున్నారు.
3.64.56
मां प्राप्य हि गुणो दोषः संवृत्तः पश्य लक्ष्मण।
अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च ॥ ३.६४.५६ ॥
లక్ష్మణా, చూడు! నన్ను చేరినందున గుణమే దోషమైంది; ఈ రోజే అది సర్వప్రాణులకూ రాక్షసులకూ వినాశం కలిగిస్తుంది.
3.64.57
संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान् सूर्य इवोदितः।
संहृत्यैव गुणान् सर्वान् मम तेजः प्रकाशते ॥ ३.६४.५७ ॥
చంద్రుని వెన్నెలను ఉపసంహరించుకొని మహాసూర్యుడు ఉదయించినట్లు, నా సమస్త గుణాలను ఉపసంహరించి నా తేజస్సు ప్రకాశిస్తోంది.
3.64.58
नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।
किंनरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥ ३.६४.५८ ॥
లక్ష్మణా, యక్షులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు, మనుషులు—ఎవరూ సుఖాన్ని పొందలేరు.
3.64.59
ममास्त्रबाणसम्पूर्णमाकाशं पश्य लक्ष्मण।
असम्पातं करिष्यामि ह्यद्य त्रैलोक्यचारिणाम् ॥ ३.६४.५९ ॥
లక్ష్మణా, నా అస్త్రబాణాలతో నిండిన ఆకాశాన్ని చూడు; ఈ రోజే త్రిలోకసంచారులకు దానిని దాటరాని దానిగా చేస్తాను.
3.64.60
संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।
विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम् ॥ ३.६४.६० ॥
గ్రహసమూహాన్ని ఆపి, చంద్రుని కప్పి, అగ్ని వాయువులను, సూర్యకాంతిని పూర్తిగా నశింపజేసి కప్పబడిన (ఆకాశం).
3.64.61
विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम् ॥ ३.६४.६१ ॥
పర్వత శిఖరాలు నలిగిపోయాయి, జలాశయాలు ఎండిపోతున్నాయి, వృక్షాలు, లతలు, పొదలు ధ్వంసమయ్యాయి, సముద్రాలు పూర్తిగా నాశనమయ్యాయి.
3.64.62
त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।
न ते कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः ॥ ३.६४.६२ ॥
మూడు లోకాలను కాలకర్మతో బంధిస్తాను; ఆ ప్రభువులు నాకు క్షేమంగా ఉన్న సీతను తిరిగి ఇవ్వరు.
3.64.63
अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम्।
नाकाशमुत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.६३ ॥
సౌమిత్రీ, ఈ క్షణంలోనే సర్వప్రాణులు నా పరాక్రమాన్ని చూస్తాయి; లక్ష్మణా, ఏ ప్రాణీ ఆకాశంలోకి ఎగిరి తప్పించుకోదు.
3.64.64
मम चापगुणोन्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम्।
मर्दितं मम नाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम् ॥ ३.६४.६४ ॥
నా విల్లు నారినుండి నిరంతరం విడువబడిన బాణజాలాలతో, నా ఇనుప బాణాలతో నలిగి, మృగాలు పక్షులు భ్రాంతి చెంది చెదరిపోతాయి.
3.64.65
समाकुलममर्यादं जगत् पश्याद्य लक्ष्मण।
आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकदुरावरैः ॥ ३.६४.६५ ॥
లక్ష్మణా, ఈ రోజు చూడు, ఈ జగత్తు పూర్తిగా కల్లోలమై మర్యాద లేకుండా పోతుంది; చెవుల వరకు లాగి వేసిన బాణాలతో, జీవలోకం ఆపలేనట్లు.
3.64.66
करिष्ये मैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसम्।
मम रोषप्रयुक्तानां विशिखानां बलं सुराः ॥ ३.६४.६६ ॥
మైథిలి (సీత) కోసం పిశాచాలను రాక్షసులను కూడా విడిచిపెట్టను; ఓ దేవతలారా, నా కోపంతో ప్రయోగించిన బాణాల బలాన్ని చూడండి.
3.64.67
द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तानाममर्षाद् दूरगामिनाम्।
नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ॥ ३.६४.६७ ॥
ఈరోజు వారు చూస్తారు, కోపంతో విడిచిన దూరం వెళ్ళే (బాణాలను). దేవతలు కాదు, దైత్యులు కాదు, పిశాచులు కాదు, రాక్షసులు కాదు.
3.64.68
भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते।
देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसामपि ॥ ३.६४.६८ ॥
నా కోపం వల్ల, మూడు లోకాలు నాశనమైనప్పుడు, దేవ-దానవ-యక్షుల లోకాలు, రాక్షసుల లోకాలు కూడా (నశిస్తాయి).
3.64.69
बहुधा निपतिष्यन्ति बाणौघैः शकलीकृताः।
निर्मर्यादानिमाँल्लोकान् करिष्याम्यद्य सायकैः ॥ ३.६४.६९ ॥
బాణాల ప్రవాహాలతో ముక్కలై వారు అనేక విధాలుగా పడిపోతారు. ఈరోజు నా బాణాలతో ఈ లోకాలను మర్యాదలేనివిగా చేస్తాను.
3.64.70
हृतां मृतां वा सौमित्रे न दास्यन्ति ममेश्वराः।
तथारूपां हि वैदेहीं न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ॥ ३.६४.७० ॥
సౌమిత్రీ, అపహరించబడినా, చచ్చిపోయినా, నా ప్రభువులు (దేవతలు) నాకు ఇవ్వరు. అటువంటి రూపంలో ఉన్న నా ప్రియురాలు వైదేహిని వారు ఇవ్వకపోతే (ఇలాగే జరుగుతుంది).
3.64.71
नाशयामि जगत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्।
यावद् दर्शनमस्या वै तापयामि च सायकैः ॥ ३.६४.७१ ॥
చరాచరాలతో కూడిన మూడు లోకాలను, సమస్త జగత్తును నాశనం చేస్తాను; ఆమెను చూసే వరకు బాణాలతో వాటిని తపింపజేస్తాను.
3.64.72
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षः स्फुरमाणोष्ठसम्पुटः।
वल्कलाजिनमाबद्ध्य जटाभारमबन्धयत् ॥ ३.६४.७२ ॥
ఇలా చెప్పి, కోపంతో ఎర్రబారిన కళ్ళతో, వణుకుతున్న పెదవులతో (రాముడు) వల్కలాన్ని, అజినాన్ని ధరించి, జటాభారాన్ని కట్టుకున్నాడు.
3.64.73
तस्य क्रुद्धस्य रामस्य तथाभूतस्य धीमतः।
त्रिपुरं जघ्नुषः पूर्वं रुद्रस्येव बभौ तनुः ॥ ३.६४.७३ ॥
కోపంతో ఉన్న, ఆ విధంగా మారిన బుద్ధిమంతుడైన రాముని శరీరం, పూర్వం త్రిపురాలను సంహరించిన రుద్రుని వలె ప్రకాశించింది.
3.64.74
लक्ष्मणादथ चादाय रामो निष्पीड्य कार्मुकम्।
शरमादाय संदीप्तं घोरमाशीविषोपमम् ॥ ३.६४.७४ ॥
అనంతరం రాముడు లక్ష్మణుని నుండి ధనస్సును తీసుకుని, దానిని బిగించి, మండుతున్న, భయంకరమైన, విషసర్పంలా ఉన్న ఒక బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
3.64.75
संदधे धनुषि श्रीमान् रामः परपुरञ्जयः।
युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६४.७५ ॥
తేజోవంతుడు, శత్రుపురాలను జయించినవాడు అయిన రాముడు ధనస్సుపై బాణాన్ని సంధించి, యుగాంతాగ్నిలా కోపించి ఈ మాటలు పలికాడు.
3.64.76
यथा जरा यथा मृत्युर्यथा कालो यथा विधिः।
नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण।
तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्योऽस्म्यसंशयम् ॥ ३.६४.७६ ॥
ముసలితనం, మృత్యువు, కాలం, విధి ఎలాగైతే సమస్త ప్రాణులలో ఎప్పుడూ ఆటంకం లేకుండా ఉంటాయో, లక్ష్మణా, అలాగే కోపంతో కూడిన నన్ను నిస్సందేహంగా ఆపలేము.
3.64.77
पुरेव मे चारुदतीमनिन्दितां
दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम्।
सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं
जगत् सशैलं परिवर्तयाम्यहम् ॥ ३.६४.७७ ॥
ముందులాగే అందమైన దంతాలు కలిగిన, నిర్దోషురాలైన మైథిలి సీతను వారు ఈ రోజు తిరిగి ఇవ్వకపోతే, దేవతలు, గంధర్వులు, మానవులు, నాగులతో కూడిన ఈ జగత్తును పర్వతాలతో సహా నేను తలకిందులు చేస్తాను.