ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्।
शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम् ॥ ३.६४.१ ॥
ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਗ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਛੇਤੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਕਰ।"
3.64.2
अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता।
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः पुनरेव हि ॥ ३.६४.२ ॥
ਸ਼ਾਇਦ ਸੀਤਾ ਕਮਲ ਲਿਆਉਣ ਗੋਦਾਵਰੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਫਿਰ ਤੁਰ ਪਏ।
3.64.3
नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः।
तां लक्ष्मणस्तीर्थवतीं विचित्वा राममब्रवीत् ॥ ३.६४.३ ॥
ਤੇਜ਼ ਕਦਮਾਂ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੁੰਦਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
3.64.4
नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे।
कं नु सा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी ॥ ३.६४.४ ॥
ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਮੇਰੇ ਪੁਕਾਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ। ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ?
3.64.5
नहि तं वेद्मि वै राम यत्र सा तनुमध्यमा।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संतापमोहितः ॥ ३.६४.५ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਰਾਮ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।
3.64.6
रामः समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्।
स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत् ॥ ३.६४.६ ॥
ਰਾਮ ਆਪ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?"
3.64.7
भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामपि।
न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी ॥ ३.६४.७ ॥
ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।
3.64.8
ततः प्रचोदिता भूतैः शंस चास्मै प्रियामिति।
न च सा ह्यवदत् सीतां पृष्टा रामेण शोचता ॥ ३.६४.८ ॥
ਫਿਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨ ਤੇ ਵੀ, ਸੋਗੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਨਦੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।
3.64.9
रावणस्य च तद्रूपं कर्मापि च दुरात्मनः।
ध्यात्वा भयात् तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ह ॥ ३.६४.९ ॥
ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦਾ ਕਰਮ ਸੋਚ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨਦੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।
3.64.10
निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः।
उवाच रामः सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः ॥ ३.६४.१० ॥
ਉਸ ਨਦੀ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤੜਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.64.11
एषा गोदावरी सौम्य किंचिन्न प्रतिभाषते।
किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः ॥ ३.६४.११ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਗੋਦਾਵਰੀ ਕੁਝ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਨਕ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ?
3.64.12
मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम्।
या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥ ३.६४.१२ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਜ ਗਵਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂਗਾ?
3.64.13
सर्वं व्यपानयच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता।
ज्ञातिवर्गविहीनस्य वैदेहीमप्यपश्यतः ॥ ३.६४.१३ ॥
ਸਾਰਾ ਸੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਬੰਧੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
3.64.14
मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः।
मन्दाकिनीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम् ॥ ३.६४.१४ ॥
ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ। ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਇਹ ਜਨਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਰਬਤ।
3.64.15
सर्वाण्यनुचरिष्यामि यदि सीता हि लभ्यते।
एते महामृगा वीर मामीक्षन्ते पुनः पुनः ॥ ३.६४.१५ ॥
ਜੇ ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸਦੀ ਭਾਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਹਿਰਨ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
3.64.16
वक्तुकामा इह हि मे इङ्गितान्युपलक्षये।
तांस्तु दृष्ट्वा नरव्याघ्रो राघवः प्रत्युवाच ह ॥ ३.६४.१६ ॥
ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
3.64.17
क्व सीतेति निरीक्षन् वै बाष्पसंरुद्धया गिरा।
एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगाः सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.१७ ॥
'ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?' ਇਹ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਧੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ। ਨਰੇਂਦਰ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਹਿਰਨ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
3.64.18
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे दर्शयन्तो नभःस्थलम्।
मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामभ्यपद्यत ॥ ३.६४.१८ ॥
ਸਭ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹਰੀ ਜਾਂਦੀ ਮੈਥਿਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖਾਈ।
3.64.19
तेन मार्गेण गच्छन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।
येन मार्गं च भूमिं च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥ ३.६४.१९ ॥
ਉਸੇ ਰਾਹ ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਨਰਾਧਿਪ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ; ਜਿਸ ਰਾਹ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਵੱਲ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਸਨ।
3.64.20
पुनर्नदन्तो गच्छन्ति लक्ष्मणेनोपलक्षिताः।
तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम् ॥ ३.६४.२० ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੇਖੇ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਫਿਰ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ।
3.64.21
उवाच लक्ष्मणो धीमान् ज्येष्ठं भ्रातरमार्तवत्।
क्व सीतेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.२१ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦੁੱਖੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।"
3.64.22
दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः।
साधु गच्छावहे देव दिशमेतां च नैर्ऋतीम् ॥ ३.६४.२२ ॥
ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੈਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲੀਏ।
3.64.23
यदि तस्यागमः कश्चिदार्या वा साथ लक्ष्यते।
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥ ३.६४.२३ ॥
ਜੇ ਉਸ (ਸੀਤਾ) ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਉਹ ਆਰਯਾ ਆਪ ਦਿਸੇ — "ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.64.24
लक्ष्मणानुगतः श्रीमान् वीक्षमाणो वसुंधराम्।
एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ ॥ ३.६४.२४ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਤੁਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਗਏ।
3.64.25
वसुंधरायां पतितपुष्पमार्गमपश्यताम्।
पुष्पवृष्टिं निपतितां दृष्ट्वा रामो महीतले ॥ ३.६४.२५ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ।
3.64.26
उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः।
अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण ॥ ३.६४.२६ ॥
ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਵੀਰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੱਥੇ ਪਏ ਇਹ ਫੁੱਲ ਮੈਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ।"
3.64.27
अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने।
मन्ये सूर्यश्च वायुश्च मेदिनी च यशस्विनी ॥ ३.६४.२७ ॥
ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਲਈ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਇਹ ਫੁੱਲ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੂਰਜ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਧਰਤੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
3.64.28
अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम्।
एवमुक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं पुरुषर्षभम् ॥ ३.६४.२८ ॥
"ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ (ਫਿਰ) ਕਿਹਾ।
3.64.29
उवाच रामो धर्मात्मा गिरिं प्रस्रवणाकुलम्।
कच्चित् क्षितिभृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ ३.६४.२९ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਰਵਾਂਗਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?"
3.64.30
रामा रम्ये वनोद्देशे मया विरहिता त्वया।
क्रुद्धोऽब्रवीद् गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.६४.३० ॥
"ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਇਸ ਮਨਮੋਹਕ ਬਨ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਈ ਹੈਂ।" ਉੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ (ਰਾਮ) ਨੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਛੋਟੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
3.64.31
तां हेमवर्णां हेमाङ्गीं सीतां दर्शय पर्वत।
यावत् सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम् ॥ ३.६४.३१ ॥
ਹੇ ਪਰਬਤ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
3.64.32
एवमुक्तस्तु रामेण पर्वतो मैथिलीं प्रति।
दर्शयन्निव तां सीतां नादर्शयत राघवे ॥ ३.६४.३२ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਪਰਬਤ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਬਾਰੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਵਰਗਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵਿਖਾਇਆ।
3.64.33
ततो दाशरथी राम उवाच च शिलोच्चयम्।
मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि ॥ ३.६४.३३ ॥
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਤੂੰ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
3.64.34
असेव्यः सर्वतश्चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः।
इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.६४.३४ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਪਰਬਤ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਅਣਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਘਾਹ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੋਪਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਜਾਂ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿਆਂਗਾ।
3.64.35
यदि नाख्याति मे सीतामद्य चन्द्रनिभाननाम्।
एवं प्ररुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा ॥ ३.६४.३५ ॥
ਜੇ ਅੱਜ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਨਾ ਦੱਸੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਮ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ।
3.64.36
ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्।
त्रस्ताया रामकांक्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः ॥ ३.६४.३६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਦੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਵੇਖੇ।
3.64.37
राक्षसेनानुसृप्ताया वैदेह्याश्च पदानि तु।
स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च ॥ ३.६४.३७ ॥
ਰਾਖਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ (ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ)।
3.64.38
भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम्।
सम्भ्रान्तहृदयो रामः शशंस भ्रातरं प्रियम् ॥ ३.६४.३८ ॥
ਟੁੱਟਿਆ ਧਨੁਸ਼, ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰਿਆ ਰਥ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.64.39
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या कीर्णाः कनकबिन्दवः।
भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥ ३.६४.३९ ॥
ਵੇਖ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ।
3.64.40
तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः।
आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम् ॥ ३.६४.४० ॥
ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਢਕੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ।
3.64.41
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः।
भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥ ३.६४.४१ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਛਾ-ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ ਵੰਡ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
3.64.42
तस्या निमित्तं सीताया द्वयोर्विवदमानयोः।
बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह ॥ ३.६४.४२ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਉਸ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਝਗੜ ਰਹੇ ਦੋ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
3.64.43
मुक्तामणिचितं चेदं रमणीयं विभूषितम्।
धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद् धनुः ॥ ३.६४.४३ ॥
ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੌਮਿਆ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਟੁੱਟਿਆ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ ਹੈ?
3.64.44
राक्षसानामिदं वत्स सुराणामथवापि वा।
तरुणादित्यसंकाशं वैदूर्यगुलिकाचितम् ॥ ३.६४.४४ ॥
ਪੁੱਤਰਾ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ? ਇਹ ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਦੂਰਯ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3.64.45
विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम्।
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ ३.६४.४५ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿੱਲਰਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਵਚ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਸੌ ਤੀਲਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਇਹ ਛਤਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
3.64.46
भग्नदण्डमिदं सौम्य भूमौ कस्य निपातितम्।
काञ्चनोरश्छदाश्चेमे पिशाचवदनाः खराः ॥ ३.६४.४६ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਆ, ਟੁੱਟੇ ਦੰਡੇ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਥ ਕਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ? ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੀਨੇ-ਕਵਚ ਵਾਲੇ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਇਹ ਖੱਚਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?
3.64.47
भीमरूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे।
दीप्तपावकसंकाशो द्युतिमान् समरध्वजः ॥ ३.६४.४७ ॥
ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰੇ? ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਇਹ ਜੰਗੀ ਝੰਡਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
3.64.48
अपविद्धश्च भग्नश्च कस्य साङ्ग्रामिको रथः।
रथाक्षमात्रा विशिखास्तपनीयविभूषणाः ॥ ३.६४.४८ ॥
ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਇਹ ਜੰਗੀ ਰਥ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਰਥ ਦੇ ਧੁਰੇ ਜਿੰਨੇ ਲੰਬੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਇਹ ਤੀਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?
3.64.49
कस्येमे निहता बाणाः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः।
शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ॥ ३.६४.४९ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਕਿਸ ਦੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਹਨ? ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰਕਸ਼ ਟੁੱਟੇ ਪਏ ਹਨ।
3.64.50
प्रतोदाभीषुहस्तोऽयं कस्य वा सारथिर्हतः।
पदवी पुरुषस्यैषा व्यक्तं कस्यापि रक्षसः ॥ ३.६४.५० ॥
ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਗਾਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਇਹ ਸਾਰਥੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।
3.64.51
वैरं शतगुणं पश्य मम तैर्जीवितान्तकम्।
सुघोरहृदयैः सौम्य राक्षसैः कामरूपिभिः ॥ ३.६४.५१ ॥
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਵੇਖ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ। ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਉਹ ਅਤਿ ਕਰੂਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ।
3.64.52
हृता मृता वा वैदेही भक्षिता वा तपस्विनी।
न धर्मस्त्रायते सीतां ह्रियमाणां महावने ॥ ३.६४.५२ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਹਰੀ ਗਈ, ਜਾਂ ਮਰ ਗਈ, ਜਾਂ ਖਾਧੀ ਗਈ। ਇਸ ਮਹਾਂਬਣ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ।
3.64.53
भक्षितायां हि वैदेह्यां हृतायामपि लक्ष्मण।
के हि लोके प्रियं कर्तुं शक्ताः सौम्य ममेश्वराः ॥ ३.६४.५३ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਖਾਧੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਰੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹਨ?
3.64.54
कर्तारमपि लोकानां शूरं करुणवेदिनम्।
अज्ञानादवमन्येरन् सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.५४ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਸੂਰਮਾ, ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
3.64.55
मृदुं लोकहिते युक्तं दान्तं करुणवेदिनम्।
निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनं मां त्रिदशेश्वराः ॥ ३.६४.५५ ॥
ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਕੋਮਲ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿਰਬਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
3.64.56
मां प्राप्य हि गुणो दोषः संवृत्तः पश्य लक्ष्मण।
अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च ॥ ३.६४.५६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਗੁਣ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ।
3.64.57
संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान् सूर्य इवोदितः।
संहृत्यैव गुणान् सर्वान् मम तेजः प्रकाशते ॥ ३.६४.५७ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਸਮੇਟ ਕੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਮੇਰਾ ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.64.58
नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।
किंनरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥ ३.६४.५८ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਕਿੰਨਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ—ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ।
3.64.59
ममास्त्रबाणसम्पूर्णमाकाशं पश्य लक्ष्मण।
असम्पातं करिष्यामि ह्यद्य त्रैलोक्यचारिणाम् ॥ ३.६४.५९ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਸਮਾਨ ਵੇਖ; ਅੱਜ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਰਾਹ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
3.64.60
संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।
विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम् ॥ ३.६४.६० ॥
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ, ਅਗਨੀ-ਪਵਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ (ਅਸਮਾਨ)।
3.64.61
विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम् ॥ ३.६४.६१ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਲਾਸ਼ਏ ਸੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਰੁੱਖ, ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
3.64.62
त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।
न ते कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः ॥ ३.६४.६२ ॥
ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਆਂਗਾ; ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖੀ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮੋੜਨਗੇ।
3.64.63
अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम्।
नाकाशमुत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.६३ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿੱਤ੍ਰੀ, ਇਸੇ ਪਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖਣਗੇ; ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਕੇ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ।
3.64.64
मम चापगुणोन्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम्।
मर्दितं मम नाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम् ॥ ३.६४.६४ ॥
ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣੀ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਛੁੱਟਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਕੇ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਭਟਕ ਕੇ ਖਿੱਲਰ ਜਾਣਗੇ।
3.64.65
समाकुलममर्यादं जगत् पश्याद्य लक्ष्मण।
आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकदुरावरैः ॥ ३.६४.६५ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਵੇਖ, ਇਹ ਜਗਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾਹੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਖਿੱਚੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ।
3.64.66
करिष्ये मैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसम्।
मम रोषप्रयुक्तानां विशिखानां बलं सुराः ॥ ३.६४.६६ ॥
ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮੈਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖੋ।
3.64.67
द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तानाममर्षाद् दूरगामिनाम्।
नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ॥ ३.६४.६७ ॥
ਅੱਜ ਉਹ ਵੇਖਣਗੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਗਏ ਦੂਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ (ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ)। ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਦੈਂਤ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ।
3.64.68
भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते।
देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसामपि ॥ ३.६४.६८ ॥
ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੇਵ-ਦਾਨਵ-ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੀ (ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਗੇ)।
3.64.69
बहुधा निपतिष्यन्ति बाणौघैः शकलीकृताः।
निर्मर्यादानिमाँल्लोकान् करिष्याम्यद्य सायकैः ॥ ३.६४.६९ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣਗੇ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਰਯਾਦਾਹੀਨ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
3.64.70
हृतां मृतां वा सौमित्रे न दास्यन्ति ममेश्वराः।
तथारूपां हि वैदेहीं न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ॥ ३.६४.७० ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਚੁਰਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰੀ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ (ਦੇਵਤੇ) ਉਸਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ। ਉਸ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਦੇਣ (ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ)।
3.64.71
नाशयामि जगत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्।
यावद् दर्शनमस्या वै तापयामि च सायकैः ॥ ३.६४.७१ ॥
ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੈਂ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਾਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਸਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਵਾਂਗਾ।
3.64.72
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षः स्फुरमाणोष्ठसम्पुटः।
वल्कलाजिनमाबद्ध्य जटाभारमबन्धयत् ॥ ३.६४.७२ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਬਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ (ਰਾਮ) ਨੇ ਵਲਕਲ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
3.64.73
तस्य क्रुद्धस्य रामस्य तथाभूतस्य धीमतः।
त्रिपुरं जघ्नुषः पूर्वं रुद्रस्येव बभौ तनुः ॥ ३.६४.७३ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਐਸੇ ਰੂਪ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
3.64.74
लक्ष्मणादथ चादाय रामो निष्पीड्य कार्मुकम्।
शरमादाय संदीप्तं घोरमाशीविषोपमम् ॥ ३.६४.७४ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਬਲਦਾ, ਭਿਆਨਕ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ।
3.64.75
संदधे धनुषि श्रीमान् रामः परपुरञ्जयः।
युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६४.७५ ॥
ਤੇਜਸਵੀ, ਵੈਰੀ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.64.76
यथा जरा यथा मृत्युर्यथा कालो यथा विधिः।
नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण।
तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्योऽस्म्यसंशयम् ॥ ३.६४.७६ ॥
ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੈਂ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
3.64.77
पुरेव मे चारुदतीमनिन्दितां
दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम्।
सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं
जगत् सशैलं परिवर्तयाम्यहम् ॥ ३.६४.७७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਲਟਾ ਦਿਆਂਗਾ।