รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्।
शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम् ॥ ३.६४.१ ॥
ราวณะจึงกล่าวถ้อยคำนั้นต่อพระลักษมณ์ด้วยน้ำเสียงโศกเศร้า ว่า พระลักษมณ์ จงรีบไปแม่น้ำโคทาวารีแล้วสืบดูเถิด
3.64.2
अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता।
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः पुनरेव हि ॥ ३.६४.२ ॥
บางทีนางสีดาอาจไปแม่น้ำโคทาวารีเพื่อเก็บดอกบัว เมื่อพระรามตรัสดังนั้น พระลักษมณ์จึงออกไปอีกครั้ง
3.64.3
नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः।
तां लक्ष्मणस्तीर्थवतीं विचित्वा राममब्रवीत् ॥ ३.६४.३ ॥
พระลักษมณ์ผู้ก้าวเดินว่องไว ได้ไปยังแม่น้ำโคทาวารีอันงดงาม ค้นหานางในแม่น้ำที่มีท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์มากมายแล้วจึงกลับมากราบทูลพระราม
3.64.4
नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे।
कं नु सा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी ॥ ३.६४.४ ॥
ข้าพระองค์ไม่เห็นนางที่ท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ และนางก็ไม่ได้ยินเมื่อข้าพระองค์ร้องเรียก นางวิเทหีผู้ขจัดความทุกข์ไปยังดินแดนใดแล้วกันหนอ
3.64.5
नहि तं वेद्मि वै राम यत्र सा तनुमध्यमा।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संतापमोहितः ॥ ३.६४.५ ॥
ข้าแต่พระราม ข้าพระองค์ไม่รู้ว่านางร่างบางเอวคอดนั้นอยู่ที่ใด เมื่อได้ฟังคำของพระลักษมณ์ พระรามผู้โศกเศร้าก็ถูกความทุกข์ระทมและความหลงครอบงำ
3.64.6
रामः समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्।
स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत् ॥ ३.६४.६ ॥
พระรามเสด็จไปยังแม่น้ำโคทาวารีด้วยพระองค์เอง เมื่อถึงที่นั้นแล้วพระรามตรัสว่า นางสีดาอยู่ที่ไหน
3.64.7
भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामपि।
न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी ॥ ३.६४.७ ॥
แม้ราชาแห่งรากษสผู้สมควรถูกฆ่าจะพานางไป สัตว์ทั้งหลายและแม่น้ำโคทาวารีก็มิได้บอกพระรามถึงนาง
3.64.8
ततः प्रचोदिता भूतैः शंस चास्मै प्रियामिति।
न च सा ह्यवदत् सीतां पृष्टा रामेण शोचता ॥ ३.६४.८ ॥
แม้สัตว์ทั้งหลายจะเร่งให้บอกว่า นี่คือผู้เป็นที่รักของท่าน และแม้พระรามผู้โศกเศร้าจะตรัสถาม แม่น้ำนั้นก็มิได้กล่าวถึงนางสีดาเลย
3.64.9
रावणस्य च तद्रूपं कर्मापि च दुरात्मनः।
ध्यात्वा भयात् तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ह ॥ ३.६४.९ ॥
เพราะระลึกถึงรูปลักษณ์ของราวณะและการกระทำของผู้ชั่วร้ายนั้น แม่น้ำนั้นด้วยความกลัวจึงมิได้กล่าวถึงนางวิเทหี
3.64.10
निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः।
उवाच रामः सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः ॥ ३.६४.१० ॥
เมื่อหมดหวังที่จะได้เห็นนางสีดาผ่านแม่น้ำนั้น พระรามผู้ซูบผอมเพราะคิดถึงการได้เห็นนางสีดา จึงตรัสกับพระสุมิตรา
3.64.11
एषा गोदावरी सौम्य किंचिन्न प्रतिभाषते।
किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः ॥ ३.६४.११ ॥
ดูก่อนพระลักษมณ์ผู้อ่อนโยน แม่น้ำโคทาวารีนี้ไม่พูดสิ่งใดเลย พระลักษมณ์ เมื่อพบพระชนก เราจะกล่าวถ้อยคำอย่างไรดีเล่า
3.64.12
मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम्।
या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥ ३.६४.१२ ॥
หากปราศจากนางวิเทหี เราจะเผชิญหน้ามารดานั้นได้อย่างไร ท่านจะเห็นเราผู้สิ้นราชสมบัติ เป็นอยู่ด้วยอาหารป่าในดงพงไพร
3.64.13
सर्वं व्यपानयच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता।
ज्ञातिवर्गविहीनस्य वैदेहीमप्यपश्यतः ॥ ३.६४.१३ ॥
แม้เราจะขับไล่ความโศกทั้งปวงไปได้ แต่นางวิเทหีไปอยู่ที่ไหนเล่า เมื่อปราศจากญาติพี่น้อง แม้แต่จะได้เห็นนางวิเทหี เราก็ไม่อาจทำได้
3.64.14
मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः।
मन्दाकिनीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम् ॥ ३.६४.१४ ॥
เราคิดว่าราตรีของเราจะยาวนานเมื่อต้องตื่นนอนอยู่ ทั้งแม่น้ำมันทากินี ชนสถาน และภูเขาประสรวณะนี้
3.64.15
सर्वाण्यनुचरिष्यामि यदि सीता हि लभ्यते।
एते महामृगा वीर मामीक्षन्ते पुनः पुनः ॥ ३.६४.१५ ॥
หากสามารถพบนางสีดา เราจะค้นหาทุกหนทุกแห่ง ดูก่อนวีรบุรุษ กวางใหญ่เหล่านี้จ้องมองเราอีกแล้วอีกเล่า
3.64.16
वक्तुकामा इह हि मे इङ्गितान्युपलक्षये।
तांस्तु दृष्ट्वा नरव्याघ्रो राघवः प्रत्युवाच ह ॥ ३.६४.१६ ॥
ดูเหมือนพวกมันปรารถนาจะพูดกับเรา เราเห็นท่าทางของพวกมัน เมื่อเห็นพวกมัน พระราฆพ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ จึงตรัสตอบ
3.64.17
क्व सीतेति निरीक्षन् वै बाष्पसंरुद्धया गिरा।
एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगाः सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.१७ ॥
พระองค์มองไปรอบ ๆ ด้วยเสียงสะอื้นว่า นางสีดาอยู่ที่ไหน เมื่อพระมหากษัตริย์ตรัสดังนั้น กวางเหล่านั้นก็ลุกขึ้นทันที
3.64.18
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे दर्शयन्तो नभःस्थलम्।
मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामभ्यपद्यत ॥ ३.६४.१८ ॥
กวางทั้งหมดหันหน้าไปทางทิศใต้ ชี้ไปยังท้องฟ้า แสดงทิศทางที่นางไมถิลีผู้ถูกลักพาไป
3.64.19
तेन मार्गेण गच्छन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।
येन मार्गं च भूमिं च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥ ३.६४.१९ ॥
กวางเหล่านั้นเดินไปตามทางเดียวกัน หันมองกลับไปยังพระมหากษัตริย์ และหันมองทั้งทางและพื้นดินที่พวกมันจ้องมอง
3.64.20
पुनर्नदन्तो गच्छन्ति लक्ष्मणेनोपलक्षिताः।
तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम् ॥ ३.६४.२० ॥
พระลักษมณ์สังเกตเห็นกวางเหล่านั้นจึงร้องคำรามและเดินต่อไปอีก พระองค์ทรงเข้าใจความหมายทั้งหมดของเสียงร้องและท่าทางของพวกมัน
3.64.21
उवाच लक्ष्मणो धीमान् ज्येष्ठं भ्रातरमार्तवत्।
क्व सीतेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.२१ ॥
พระลักษมณ์ผู้มีปัญญากล่าวด้วยความทุกข์แก่พี่ชายผู้เป็นพี่ใหญ่ว่า เหมือนที่พระองค์ตรัสถามว่า สีดาอยู่ที่ไหน เหล่านี้จึงได้ผุดขึ้นมาในทันใด
3.64.22
दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः।
साधु गच्छावहे देव दिशमेतां च नैर्ऋतीम् ॥ ३.६४.२२ ॥
เนื้อทั้งหลายชี้ไปยังพื้นดินและทิศใต้ พระองค์ผู้เป็นเจ้า ให้พวกเราไปตามทางที่ถูกต้องสู่ทิศตะวันตกเฉียงใต้นี้เถิด
3.64.23
यदि तस्यागमः कश्चिदार्या वा साथ लक्ष्यते।
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥ ३.६४.२३ ॥
หากมีร่องรอยของพระนางเกิดขึ้นตรงนั้น หรือเห็นนางผู้ประเสริฐอยู่ที่นั่นจริง พระรามกากุตสถ์ตรัสว่า ดีแล้ว แล้วก็ออกเดินทางไปยังทิศใต้
3.64.24
लक्ष्मणानुगतः श्रीमान् वीक्षमाणो वसुंधराम्।
एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ ॥ ३.६४.२४ ॥
พระรามผู้รุ่งเรืองเดินไปพร้อมกับพระลักษมณ์ มองดูพื้นแผ่นดิน พี่น้องทั้งสองสนทนากันไปเช่นนี้
3.64.25
वसुंधरायां पतितपुष्पमार्गमपश्यताम्।
पुष्पवृष्टिं निपतितां दृष्ट्वा रामो महीतले ॥ ३.६४.२५ ॥
ทั้งสองเห็นทางที่โปรยด้วยดอกไม้ร่วงหล่นอยู่บนพื้นดิน เมื่อพระรามเห็นดอกไม้ที่ร่วงหล่นลงบนพื้นดิน
3.64.26
उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः।
अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण ॥ ३.६४.२६ ॥
วีรบุรุษพระรามผู้เศร้าโศกกล่าวถ้อยคำอันเศร้าสร้อยแก่พระลักษมณ์ว่า ลักษมณ์ เราจำดอกไม้เหล่านี้ที่วางอยู่ตรงนี้ได้
3.64.27
अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने।
मन्ये सूर्यश्च वायुश्च मेदिनी च यशस्विनी ॥ ३.६४.२७ ॥
ดอกไม้เหล่านี้เป็นดอกที่เราร้อยขึ้นในป่าแล้วมอบให้แก่เวเทหี (สีดา) เราคิดว่าดวงอาทิตย์ ลม และแผ่นดินอันรุ่งเรืองกำลังคุ้มครองอยู่
3.64.28
अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम्।
एवमुक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं पुरुषर्षभम् ॥ ३.६४.२८ ॥
ดอกไม้เหล่านั้นกำลังคุ้มครองอยู่ และกระทำสิ่งที่เป็นที่รักของเรา เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระรามผู้มีแขนใหญ่ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ตรัสแก่พระลักษมณ์
3.64.29
उवाच रामो धर्मात्मा गिरिं प्रस्रवणाकुलम्।
कच्चित् क्षितिभृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ ३.६४.२९ ॥
พระรามผู้มีจิตใจชอบธรรมตรัสกับภูเขาที่เต็มไปด้วยลำธารว่า ข้าแต่เจ้าแห่งขุนเขา ท่านได้เห็นนางผู้งดงามทุกส่วนของร่างกายบ้างหรือไม่
3.64.30
रामा रम्ये वनोद्देशे मया विरहिता त्वया।
क्रुद्धोऽब्रवीद् गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.६४.३० ॥
โอ้ผู้งดงาม ในป่าอันรื่นรมย์นี้ เจ้าได้พรากเราให้พลัดพรากจากนาง พระรามทรงกริ้วตรัสต่อภูเขานั้น เหมือนสิงโตตรัสต่อกวางตัวเล็ก
3.64.31
तां हेमवर्णां हेमाङ्गीं सीतां दर्शय पर्वत।
यावत् सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम् ॥ ३.६४.३१ ॥
ข้าแต่ภูเขา จงแสดงสีดานั้นแก่เรา ผู้มีสีทองและมีร่างกายสีทอง ก่อนที่เราจะทำลายยอดทั้งหมดของท่านให้พินาศ
3.64.32
एवमुक्तस्तु रामेण पर्वतो मैथिलीं प्रति।
दर्शयन्निव तां सीतां नादर्शयत राघवे ॥ ३.६४.३२ ॥
เมื่อพระรามตรัสดังนี้ ภูเขาก็ไม่แสดงสีดาแก่พระราฆพะ ราวกับแสดงให้พระไมถิลีเห็น แต่ก็มิได้แสดงนางเลย
3.64.33
ततो दाशरथी राम उवाच च शिलोच्चयम्।
मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि ॥ ३.६४.३३ ॥
ครั้นนั้น พระรามผู้เป็นโอรสของท้าวทศรถตรัสแก่กองศิลาว่า เจ้าจะถูกไฟแห่งลูกศรของเราเผาไหม้จนกลายเป็นเถ้าธุลี
3.64.34
असेव्यः सर्वतश्चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः।
इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.६४.३४ ॥
ลักษมณ์ ภูเขานี้ไม่อาจเข้าถึงได้จากทุกด้าน ปราศจากหญ้า ต้นไม้ และใบอ่อน วันนี้เราจะทำให้ทั้งภูเขานี้หรือแม่น้ำนี้แห้งเหือดไป
3.64.35
यदि नाख्याति मे सीतामद्य चन्द्रनिभाननाम्।
एवं प्ररुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा ॥ ३.६४.३५ ॥
หากวันนี้มันไม่บอกเราถึงสีดาผู้มีใบหน้างามดุจจันทร์ พระรามผู้ทรงพระพิโรธเช่นนั้นราวกับจะเผาภูเขาด้วยสายพระเนตร
3.64.36
ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्।
त्रस्ताया रामकांक्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः ॥ ३.६४.३६ ॥
พระองค์ทอดพระเนตรเห็นรอยเท้ายักษ์ขนาดใหญ่บนพื้นดิน และรอยเท้าของสีดาผู้หวาดกลัวและโหยหาพระราม ที่วิ่งไปมาทั่วทุกทิศ
3.64.37
राक्षसेनानुसृप्ताया वैदेह्याश्च पदानि तु।
स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च ॥ ३.६४.३७ ॥
เมื่อทอดพระเนตรรอยเท้าของเวเทหีที่ถูกยักษ์ไล่ตาม และรอยเท้าของยักษ์ พระรามจึงตรัส
3.64.38
भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम्।
सम्भ्रान्तहृदयो रामः शशंस भ्रातरं प्रियम् ॥ ३.६४.३८ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นธนูหัก แล่งลูกศร และรถศึกที่แตกกระจัดกระจายเป็นหลายชิ้น พระรามผู้มีพระทัยสับสน ตรัสแก่พระอนุชาผู้เป็นที่รัก
3.64.39
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या कीर्णाः कनकबिन्दवः।
भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥ ३.६४.३९ ॥
ลักษมณ์ ดูเถิด เม็ดทองจากเครื่องประดับของเวเทหีกระจัดกระจายอยู่ โอ้โอรสของสุมิตรา และยังมีพวงมาลัยหลายชนิดด้วย
3.64.40
तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः।
आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम् ॥ ३.६४.४० ॥
โอ้โอรสของสุมิตรา ดูเถิด พื้นแผ่นดินถูกปกคลุมไปทั่วด้วยหยดสีสันงดงามดุจทองหลอมเหลว และด้วยหยดเลือด
3.64.41
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः।
भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥ ३.६४.४१ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่า ลักษมณ์เอ๋ย พวกรากษสที่แปลงกายได้ตามใจปรารถนา คงได้ฉีกและแบ่งพระวิเทหี หรือไม่ก็กินเสียแล้ว
3.64.42
तस्या निमित्तं सीताया द्वयोर्विवदमानयोः।
बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह ॥ ३.६४.४२ ॥
เพราะนางสีดา ได้เกิดการรบอันดุเดือดขึ้นที่นี่ ระหว่างรากษสสองตนที่กำลังทะเลาะกัน ท่านสุมิตราเอ๋ย
3.64.43
मुक्तामणिचितं चेदं रमणीयं विभूषितम्।
धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद् धनुः ॥ ३.६४.४३ ॥
คันธนูอันงดงามประดับด้วยไข่มุกและอัญมณีนี้ นอนหักอยู่บนพื้นดิน ท่านผู้มีจิตอ่อนโยนเอ๋ย คันธนูอันใหญ่หักนี้เป็นของผู้ใดกัน
3.64.44
राक्षसानामिदं वत्स सुराणामथवापि वा।
तरुणादित्यसंकाशं वैदूर्यगुलिकाचितम् ॥ ३.६४.४४ ॥
น้องรักเอ๋ย นี่เป็นของพวกรากษสหรือของเหล่าเทวดากัน มันส่องแสงดุจพระอาทิตย์อ่อน และประดับด้วยเม็ดไพฑูรย์
3.64.45
विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम्।
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ ३.६४.४५ ॥
เกราะทองคำที่แตกกระจายนอนอยู่บนพื้นดินนี้ เป็นของผู้ใดกัน และร่มที่มีก้านร้อยก้านพร้อมพวงมาลัยทิพย์ประดับนี้ เป็นของผู้ใดกัน
3.64.46
भग्नदण्डमिदं सौम्य भूमौ कस्य निपातितम्।
काञ्चनोरश्छदाश्चेमे पिशाचवदनाः खराः ॥ ३.६४.४६ ॥
ท่านผู้มีจิตอ่อนโยนเอ๋ย รถศึกที่แอกหักนี้ถูกทิ้งลงบนพื้นดินโดยของผู้ใดกัน และลาเหล่านี้ที่สวมเกราะอกทองคำ มีใบหน้าดุจปีศาจ เป็นของผู้ใดกัน
3.64.47
भीमरूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे।
दीप्तपावकसंकाशो द्युतिमान् समरध्वजः ॥ ३.६४.४७ ॥
ร่างน่ากลัวและกายมหึมาเหล่านี้ ถูกใครฆ่าตายในการรบ และธงรบอันรุ่งโรจน์ที่ส่องประกายดุจไฟลุกโชนนี้ เป็นของผู้ใดกัน
3.64.48
अपविद्धश्च भग्नश्च कस्य साङ्ग्रामिको रथः।
रथाक्षमात्रा विशिखास्तपनीयविभूषणाः ॥ ३.६४.४८ ॥
รถศึกที่ถูกทิ้งและหักนี้เป็นของผู้ใดกัน และลูกศรเหล่านี้ยาวเท่าเพลารถ ประดับด้วยทอง เป็นของผู้ใดกัน
3.64.49
कस्येमे निहता बाणाः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः।
शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ॥ ३.६४.४९ ॥
ลักษมณ์เอ๋ย ดูเถิด ลูกศรอันน่ากลัวที่กระจัดกระจายอยู่ที่นี่ถูกยิงโดยผู้ใดกัน และแล้วก็ปลอกลูกศรทั้งสองที่เต็มไปด้วยลูกศรก็แตกทำลายอยู่
3.64.50
प्रतोदाभीषुहस्तोऽयं कस्य वा सारथिर्हतः।
पदवी पुरुषस्यैषा व्यक्तं कस्यापि रक्षसः ॥ ३.६४.५० ॥
สารถีผู้ถูกฆ่านี้ มือถือไม้แทงช้างและบังเหียน เป็นของผู้ใดกัน นี่เป็นรอยเท้าของมนุษย์ และแน่นอนว่าก็เป็นของรากษสบางตนด้วย
3.64.51
वैरं शतगुणं पश्य मम तैर्जीवितान्तकम्।
सुघोरहृदयैः सौम्य राक्षसैः कामरूपिभिः ॥ ३.६४.५१ ॥
ดูเถิด ความเป็นศัตรูที่เขามีต่อข้าพเจ้าได้เพิ่มพูนขึ้นร้อยเท่า พวกเขาคิดจะปลงชีวิตข้าพเจ้า ท่านผู้มีจิตอ่อนโยนเอ๋ย พวกเขาเป็นรากษสที่มีจิตใจโหดร้ายยิ่ง และแปลงกายได้ตามปรารถนา
3.64.52
हृता मृता वा वैदेही भक्षिता वा तपस्विनी।
न धर्मस्त्रायते सीतां ह्रियमाणां महावने ॥ ३.६४.५२ ॥
ไม่ว่าพระวิเทหีสีดาจะถูกพาตัวไป ตายไป หรือถูกกินไปแล้ว ผู้มีตบะเอ๋ย ธรรมก็มิได้คุ้มครองนางสีดาที่กำลังถูกพาไปในป่าใหญ่
3.64.53
भक्षितायां हि वैदेह्यां हृतायामपि लक्ष्मण।
के हि लोके प्रियं कर्तुं शक्ताः सौम्य ममेश्वराः ॥ ३.६४.५३ ॥
ลักษมณ์เอ๋ย แม้พระวิเทหีจะถูกกินหรือถูกพาตัวไปแล้ว ท่านผู้มีจิตอ่อนโยนเอ๋ย ใครในโลกนี้เล่าที่เป็นนายของข้าพเจ้าและจะทำสิ่งอันเป็นที่รักของข้าพเจ้าได้
3.64.54
कर्तारमपि लोकानां शूरं करुणवेदिनम्।
अज्ञानादवमन्येरन् सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.५४ ॥
แม้ผู้สร้างโลกทั้งหลาย ผู้กล้าหาญและรู้จักความกรุณา ลักษมณ์เอ๋ย สรรพสัตว์ทั้งปวงก็อาจดูหมิ่นท่านเพราะความไม่รู้ได้
3.64.55
मृदुं लोकहिते युक्तं दान्तं करुणवेदिनम्।
निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनं मां त्रिदशेश्वराः ॥ ३.६४.५५ ॥
ข้าพเจ้าอุทิศตนเพื่อความผาสุกของโลก มีจิตอ่อนโยน ข่มใจได้ และรู้จักความกรุณา แต่เหล่าเจ้าแห่งเทวดาสามสิบองค์คงคิดว่าข้าพเจ้าไร้กำลังเป็นแน่
3.64.56
मां प्राप्य हि गुणो दोषः संवृत्तः पश्य लक्ष्मण।
अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च ॥ ३.६४.५६ ॥
ลักษมณ์เอ๋ย ดูเถิด เมื่อมาถึงข้าพเจ้า แม้คุณความดีก็กลายเป็นโทษ วันนี้จะกลายเป็นความพินาศของสรรพสัตว์และของพวกรากษสเป็นแน่
3.64.57
संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान् सूर्य इवोदितः।
संहृत्यैव गुणान् सर्वान् मम तेजः प्रकाशते ॥ ३.६४.५७ ॥
ดุจพระอาทิตย์ผู้ยิ่งใหญ่ที่ขึ้นมา โดยดึงแสงจันทร์กลับไปเสียก่อน เดชะของข้าพเจ้าก็ส่องแสงออกมา โดยดึงคุณสมบัติทั้งปวงกลับไปเสียก่อนเช่นกัน
3.64.58
नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।
किंनरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥ ३.६४.५८ ॥
ลักษมณ์เอ๋ย ไม่ว่ายักษ์ คนธรรพ์ ปิศาจ รากษส กินนร หรือมนุษย์ ก็จะไม่ได้รับความสุขเลย
3.64.59
ममास्त्रबाणसम्पूर्णमाकाशं पश्य लक्ष्मण।
असम्पातं करिष्यामि ह्यद्य त्रैलोक्यचारिणाम् ॥ ३.६४.५९ ॥
ลักษมณ์เอ๋ย ดูเถิด ท้องฟ้าเต็มไปด้วยอาวุธและลูกศรของข้าพเจ้า วันนี้ข้าพเจ้าจะทำให้ท้องฟ้านี้ไม่อาจผ่านได้สำหรับผู้ที่เดินทางในไตรโลก
3.64.60
संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।
विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम् ॥ ३.६४.६० ॥
ท้องฟ้าที่หมู่ดาวถูกขัดขวาง พระจันทร์ถูกบดบัง ไฟและลมถูกทำลายสิ้น ถูกปกคลุมด้วยแสงของพระอาทิตย์
3.64.61
विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम् ॥ ३.६४.६१ ॥
ยอดเขาถูกบดจนแหลกละเอียด บึงน้ำค่อยๆ แห้งเหือด ต้นไม้ เถาวัลย์ และพุ่มไม้ถูกทำลายจนราบ มหาสมุทรถูกทำลายจนสิ้นเชิง
3.64.62
त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।
न ते कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः ॥ ३.६४.६२ ॥
ข้าจะผูกโลกทั้งสามไว้กับกาลและการกระทำของกาลเวลา เจ้านายทั้งหลายเหล่านั้นจะไม่คืนนางสีดาให้ข้าโดยไม่บุบสลาย
3.64.63
अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम्।
नाकाशमुत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.६३ ॥
โอ้เสาวมิตริ ในชั่วขณะนี้เอง สรรพสัตว์ทั้งปวงจะได้เห็นความกล้าหาญของข้า โอ้พระลักษมณ์ ไม่มีสัตว์ใดจะบินขึ้นสู่ท้องฟ้าเพื่อหนีรอดได้
3.64.64
मम चापगुणोन्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम्।
मर्दितं मम नाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम् ॥ ३.६४.६४ ॥
ถูกตาข่ายลูกศรที่พุ่งออกจากสายธนูของข้าอย่างต่อเนื่องบดขยี้ และถูกลูกศรเหล็กของข้าทำร้าย ฝูงกวางและนกจะกระจัดกระจายไปด้วยความงุนงง
3.64.65
समाकुलममर्यादं जगत् पश्याद्य लक्ष्मण।
आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकदुरावरैः ॥ ३.६४.६५ ॥
โอ้พระลักษมณ์ วันนี้ท่านจงดูเถิดว่าโลกจะวุ่นวายไร้ขอบเขตเพียงใด ด้วยลูกศรที่ถูกดึงจนสุดสาย ซึ่งโลกของสิ่งมีชีวิตไม่อาจต้านทานได้
3.64.66
करिष्ये मैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसम्।
मम रोषप्रयुक्तानां विशिखानां बलं सुराः ॥ ३.६४.६६ ॥
เพื่อพระแม่ไมถิลี ข้าจะไม่ละเว้นแม้แต่ปีศาจและยักษ์รากษสทั้งหลาย โอ้เหล่าเทวดา จงดูพลังของลูกศรที่ถูกยิงออกไปด้วยความโกรธของข้าเถิด
3.64.67
द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तानाममर्षाद् दूरगामिनाम्।
नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ॥ ३.६४.६७ ॥
วันนี้พวกเขาจะได้เห็นลูกศรที่ถูกปล่อยออกไปด้วยความโกรธและพุ่งไปไกล ว่าไม่ว่าจะเป็นเทวดา อสูรไดตยะ ปีศาจ หรือรากษส ก็จะไม่มีผู้ใดรอดพ้นไปได้
3.64.68
भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते।
देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसामपि ॥ ३.६४.६८ ॥
เมื่อโลกทั้งสามถูกทำลายล่มจม ด้วยความโกรธของข้า โลกของเทวดา ทานพ โลกของยักษ์ และแม้แต่โลกของรากษสก็จะถูกทำลายไปด้วย
3.64.69
बहुधा निपतिष्यन्ति बाणौघैः शकलीकृताः।
निर्मर्यादानिमाँल्लोकान् करिष्याम्यद्य सायकैः ॥ ३.६४.६९ ॥
ร่างของพวกเขาจะถูกลูกศรนับไม่ถ้วนฟันเป็นชิ้นๆ และร่วงหล่นลงมาในหลายรูปแบบ วันนี้ข้าจะทำให้โลกเหล่านี้ไร้ซึ่งขอบเขตด้วยลูกศรของข้า
3.64.70
हृतां मृतां वा सौमित्रे न दास्यन्ति ममेश्वराः।
तथारूपां हि वैदेहीं न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ॥ ३.६४.७० ॥
โอ้เสาวมิตริ ไม่ว่านางจะถูกลักพาไปหรือตายแล้ว เจ้านายทั้งหลาย (เหล่าเทวดา) จะไม่คืนนางให้ข้า หากพวกเขาไม่คืนไวเทหีที่รักของข้าซึ่งมีรูปโฉมเช่นนั้น เรื่องนี้ก็จะเกิดขึ้นจริง
3.64.71
नाशयामि जगत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्।
यावद् दर्शनमस्या वै तापयामि च सायकैः ॥ ३.६४.७१ ॥
ข้าจะทำลายโลกทั้งมวล โลกทั้งสามพร้อมสรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนไหวได้และไม่ได้ และตราบใดที่ข้ายังไม่ได้พบนาง ข้าจะเผาผลาญพวกมันด้วยลูกศรของข้า
3.64.72
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षः स्फुरमाणोष्ठसम्पुटः।
वल्कलाजिनमाबद्ध्य जटाभारमबन्धयत् ॥ ३.६४.७२ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ดวงตาของพระองค์แดงก่ำด้วยความโกรธ ริมฝีปากสั่นระริก พระองค์สวมเครื่องนุ่งห่มจากเปลือกไม้และหนังกวาง แล้วรวบมวยผมที่รุงรังให้เข้าที่
3.64.73
तस्य क्रुद्धस्य रामस्य तथाभूतस्य धीमतः।
त्रिपुरं जघ्नुषः पूर्वं रुद्रस्येव बभौ तनुः ॥ ३.६४.७३ ॥
ร่างของพระรามผู้ทรงปัญญา ผู้ทรงพิโรธและแปรเปลี่ยนเป็นเช่นนั้น เปล่งประกายดุจรูปของพระรุทรในอดีต เมื่อครั้งที่พระองค์ทรงทำลายนครไตรบุรทั้งสาม
3.64.74
लक्ष्मणादथ चादाय रामो निष्पीड्य कार्मुकम्।
शरमादाय संदीप्तं घोरमाशीविषोपमम् ॥ ३.६४.७४ ॥
จากนั้นพระรามทรงรับคันธนูจากพระลักษมณ์ และทรงดึงสายให้แน่น แล้วทรงหยิบลูกศรที่ลุกโชนและน่ากลัว ดุจงูพิษ
3.64.75
संदधे धनुषि श्रीमान् रामः परपुरञ्जयः।
युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६४.७५ ॥
พระรามผู้รุ่งโรจน์ ผู้ทรงพิชิตนครของศัตรู ทรงใส่ลูกศรเข้ากับคันธนู ทรงพิโรธดุจเพลิงในวาระสิ้นยุค แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
3.64.76
यथा जरा यथा मृत्युर्यथा कालो यथा विधिः।
नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण।
तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्योऽस्म्यसंशयम् ॥ ३.६४.७६ ॥
ดังที่ชรา ความตาย กาล และชะตา ไม่เคยถูกขัดขวางในหมู่สรรพสัตว์ฉันใด โอ้พระลักษมณ์ ข้าเองก็เช่นกัน เมื่อถูกความโกรธครอบงำ ย่อมไม่อาจถูกยับยั้งได้ โดยไม่ต้องสงสัยเลย
3.64.77
पुरेव मे चारुदतीमनिन्दितां
दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम्।
सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं
जगत् सशैलं परिवर्तयाम्यहम् ॥ ३.६४.७७ ॥
หากวันนี้พวกเขาไม่คืนนางสีดา พระแม่ไมถิลีผู้มีฟันงามและปราศจากมลทิน ดังเช่นที่เคยเป็นมาก่อน ข้าจะพลิกคว่ำโลกนี้พร้อมทั้งเทวดา คนธรรพ์ มนุษย์ นาค และภูเขาทั้งหลาย