ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्।
शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम् ॥ ३.६४.१ ॥
ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶୋକଭରା ସ୍ୱରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ ଖୋଜ କର।"
3.64.2
अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता।
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः पुनरेव हि ॥ ३.६४.२ ॥
ହୁଏତ ସୀତା ପଦ୍ମ ଆଣିବାକୁ ଗୋଦାବରୀ ଯାଇଥିବେ। ରାମଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଣି ଯାତ୍ରା କଲେ।
3.64.3
नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः।
तां लक्ष्मणस्तीर्थवतीं विचित्वा राममब्रवीत् ॥ ३.६४.३ ॥
ଦ୍ରୁତପଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁନ୍ଦର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ। ତୀର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ନଦୀରେ ଖୋଜି ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.64.4
नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे।
कं नु सा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी ॥ ३.६४.४ ॥
ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ; ମୁଁ ଡାକିଲେ ବି ସେ ଶୁଣୁନାହାଁନ୍ତି। ଦୁଃଖନାଶିନୀ ବୈଦେହୀ କେଉଁ ଦେଶକୁ ଗଲେ?
3.64.5
नहि तं वेद्मि वै राम यत्र सा तनुमध्यमा।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संतापमोहितः ॥ ३.६४.५ ॥
ହେ ରାମ, ସେହି ପତଳା କଟିବିଶିଷ୍ଟା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ରାମ ସନ୍ତାପରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ।
3.64.6
रामः समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्।
स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत् ॥ ३.६४.६ ॥
ରାମ ନିଜେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ରାମ କହିଲେ, "ସୀତା କେଉଁଠି?"
3.64.7
भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामपि।
न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी ॥ ३.६४.७ ॥
ବଧଯୋଗ୍ୟ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏବଂ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ ନାହିଁ।
3.64.8
ततः प्रचोदिता भूतैः शंस चास्मै प्रियामिति।
न च सा ह्यवदत् सीतां पृष्टा रामेण शोचता ॥ ३.६४.८ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୋକାକୁଳ ରାମ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନଦୀ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ।
3.64.9
रावणस्य च तद्रूपं कर्मापि च दुरात्मनः।
ध्यात्वा भयात् तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ह ॥ ३.६४.९ ॥
ରାବଣଙ୍କର ସେହି ରୂପ ଓ ସେହି ଦୁରାତ୍ମାର କର୍ମ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟରୁ ସେ ନଦୀ ବୈଦେହୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲା ନାହିଁ।
3.64.10
निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः।
उवाच रामः सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः ॥ ३.६४.१० ॥
ସେ ନଦୀ ଦେଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆଶା ନିରାଶ ହେଲା, ସୀତାଦର୍ଶନର ଆକୁଳତାରେ କ୍ଷୀଣ ରାମ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.64.11
एषा गोदावरी सौम्य किंचिन्न प्रतिभाषते।
किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः ॥ ३.६४.११ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏ ଗୋଦାବରୀ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜନକଙ୍କୁ ଭେଟି ମୁଁ କ'ଣ କହିବି?
3.64.12
मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम्।
या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥ ३.६४.१२ ॥
ବୈଦେହୀଙ୍କ ବିନା, ରାଜ୍ୟହରା ହୋଇ ବନରେ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରେ ବଞ୍ଚୁଥିବା ମୋତେ ଦେଖିବା ସେହି ମାତାଙ୍କୁ ମୁଁ କ'ଣ କହିବି?
3.64.13
सर्वं व्यपानयच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता।
ज्ञातिवर्गविहीनस्य वैदेहीमप्यपश्यतः ॥ ३.६४.१३ ॥
ସମସ୍ତ ଶୋକ ଦୂର କଲେ ବି ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଆତ୍ମୀୟହୀନ ମୋତେ ବୈଦେହୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉ ନାହାଁନ୍ତି।
3.64.14
मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः।
मन्दाकिनीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम् ॥ ३.६४.१४ ॥
ଜାଗ୍ରତ ଥିବା ମୋ ପାଇଁ ରାତ୍ରି ଦୀର୍ଘ ହେବ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି। ମନ୍ଦାକିନୀ, ଏ ଜନସ୍ଥାନ ଓ ଏ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତ।
3.64.15
सर्वाण्यनुचरिष्यामि यदि सीता हि लभ्यते।
एते महामृगा वीर मामीक्षन्ते पुनः पुनः ॥ ३.६४.१५ ॥
ସୀତା ମିଳିଲେ ସର୍ବତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବି। ହେ ବୀର, ଏ ବଡ଼ ହରିଣମାନେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
3.64.16
वक्तुकामा इह हि मे इङ्गितान्युपलक्षये।
तांस्तु दृष्ट्वा नरव्याघ्रो राघवः प्रत्युवाच ह ॥ ३.६४.१६ ॥
ଏମାନେ ମୋତେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍କେତ ବୁଝିପାରୁଛି। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ନରବ୍ୟାଘ୍ର ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
3.64.17
क्व सीतेति निरीक्षन् वै बाष्पसंरुद्धया गिरा।
एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगाः सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.१७ ॥
'ସୀତା କୁଆଡ଼େ?' ବୋଲି ଚାହିଁ, ଲୁହରେ ରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ। ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏପରି କହିବାରେ ସେ ହରିଣମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠି ଠିଆ ହେଲେ।
3.64.18
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे दर्शयन्तो नभःस्थलम्।
मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामभ्यपद्यत ॥ ३.६४.१८ ॥
ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଆକାଶ ଦେଖାଉ ଦେଖାଉ। ହରଣ ହୋଇଥିବା ମୈଥିଲୀ ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଗଲେ ସେହି ଦିଗ ସେମାନେ ଦେଖାଇଲେ।
3.64.19
तेन मार्गेण गच्छन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।
येन मार्गं च भूमिं च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥ ३.६४.१९ ॥
ସେହି ପଥରେ ଯାଉଥିବା ସେହି ମୃଗମାନେ ନରାଧିପ (ରାମ)ଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଯେଉଁ ପଥ ଓ ଭୂମିକୁ ସେମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ।
3.64.20
पुनर्नदन्तो गच्छन्ति लक्ष्मणेनोपलक्षिताः।
तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम् ॥ ३.६४.२० ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ସେହି ମୃଗମାନେ ପୁଣି ଗର୍ଜନ କରି ଯାଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ବାଣୀର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଓ ସଙ୍କେତ ସେ ବୁଝିଲେ।
3.64.21
उवाच लक्ष्मणो धीमान् ज्येष्ठं भ्रातरमार्तवत्।
क्व सीतेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः ॥ ३.६४.२१ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପରି ନିଜ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ: "ସୀତା କେଉଁଠି ବୋଲି ତୁମେ ପଚାରିଲ, ସେହିପରି ଏମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିଲେ।"
3.64.22
दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः।
साधु गच्छावहे देव दिशमेतां च नैर्ऋतीम् ॥ ३.६४.२२ ॥
ସେହି ମୃଗମାନେ ଭୂମି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ହେ ଦେବ, ଆସ ଆମେ ଏହି ନୈର୍ଋତ ଦିଗକୁ ଭଲରେ ଯିବା।
3.64.23
यदि तस्यागमः कश्चिदार्या वा साथ लक्ष्यते।
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥ ३.६४.२३ ॥
ଯଦି ତାଙ୍କର (ସୀତାଙ୍କର) କୌଣସି ଚିହ୍ନ ବା ସେହି ଆର୍ଯ୍ୟା ନିଜେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି — "ଠିକ୍" ବୋଲି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
3.64.24
लक्ष्मणानुगतः श्रीमान् वीक्षमाणो वसुंधराम्।
एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ ॥ ३.६४.२४ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଶ୍ରୀମାନ ରାମ ଧରିତ୍ରୀକୁ ଦେଖି ଦେଖି ଚାଲିଲେ। ଏହିପରି ସେହି ଦୁଇ ଭାଇ ପରସ୍ପର ସହ କଥା ହୋଇ ଚାଲିଲେ।
3.64.25
वसुंधरायां पतितपुष्पमार्गमपश्यताम्।
पुष्पवृष्टिं निपतितां दृष्ट्वा रामो महीतले ॥ ३.६४.२५ ॥
ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲର ପଥ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଦେଖିଲେ। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଦେଖି ରାମ।
3.64.26
उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः।
अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण ॥ ३.६४.२६ ॥
ଦୁଃଖିତ ବୀର ରାମ ଦୁଃଖଭରା ବାଣୀରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନୁଛି।"
3.64.27
अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने।
मन्ये सूर्यश्च वायुश्च मेदिनी च यशस्विनी ॥ ३.६४.२७ ॥
ବୈଦେହୀ (ସୀତା)ଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ବନରେ ଗୁନ୍ଥି ଦେଇଥିବା ଫୁଲ ଏଗୁଡ଼ିକ। ମୋର ମନେ ହୁଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ ପୃଥିବୀ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
3.64.28
अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम्।
एवमुक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं पुरुषर्षभम् ॥ ३.६४.२८ ॥
"ମୋର ପ୍ରିୟ କରୁ କରୁ ଏମାନେ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।" ଏହା କହି ମହାବାହୁ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ (ପୁଣି) କହିଲେ।
3.64.29
उवाच रामो धर्मात्मा गिरिं प्रस्रवणाकुलम्।
कच्चित् क्षितिभृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ ३.६४.२९ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଝରଣାରେ ଭରା ପର୍ବତକୁ କହିଲେ, "ହେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ କି?"
3.64.30
रामा रम्ये वनोद्देशे मया विरहिता त्वया।
क्रुद्धोऽब्रवीद् गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.६४.३० ॥
"ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ରମଣୀୟ ବନ ପ୍ରଦେଶରେ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ।" ସେଠାରେ କ୍ରୋଧିତ (ରାମ) ସେହି ପର୍ବତକୁ ସିଂହ ଛୋଟ ହରିଣକୁ କହେ ସେପରି କହିଲେ।
3.64.31
तां हेमवर्णां हेमाङ्गीं सीतां दर्शय पर्वत।
यावत् सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम् ॥ ३.६४.३१ ॥
ହେ ପର୍ବତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗୀ ସେହି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଅ; ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଶିଖର ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପୂର୍ବରୁ।
3.64.32
एवमुक्तस्तु रामेण पर्वतो मैथिलीं प्रति।
दर्शयन्निव तां सीतां नादर्शयत राघवे ॥ ३.६४.३२ ॥
ରାମଙ୍କ ଏପରି କହିବାରେ, ସେ ପର୍ବତ ମୈଥିଲୀ ବିଷୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଉଥିବା ଭଳି କଲେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲା ନାହିଁ।
3.64.33
ततो दाशरथी राम उवाच च शिलोच्चयम्।
मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि ॥ ३.६४.३३ ॥
ଏଥର ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ସେହି ଶିଳାସ୍ତୂପକୁ କହିଲେ: ମୋ ବାଣର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ।
3.64.34
असेव्यः सर्वतश्चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः।
इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.६४.३४ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପର୍ବତ ସବୁ ପଟରୁ ଅଗମ୍ୟ, ତୃଣ, ବୃକ୍ଷ ଓ ପଲ୍ଲବ ଶୂନ୍ୟ; ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ କିମ୍ବା ଏ ନଦୀକୁ ଶୁଖାଇ ଦେବି।
3.64.35
यदि नाख्याति मे सीतामद्य चन्द्रनिभाननाम्।
एवं प्ररुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा ॥ ३.६४.३५ ॥
ଆଜି ଯଦି ଏ ମୋତେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବ ନାହିଁ—ଏହିପରି କ୍ରୋଧିତ ରାମ ଯେପରି ଆଖିରେ ହିଁ ତାହାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ।
3.64.36
ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्।
त्रस्ताया रामकांक्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः ॥ ३.६४.३६ ॥
ସେ ଭୂମିରେ ଗୋଟିଏ ରାକ୍ଷସର ବଡ଼ ପାଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭୀତ ସୀତା ଏଣେତେଣେ ଦୌଡ଼ିଥିବାର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
3.64.37
राक्षसेनानुसृप्ताया वैदेह्याश्च पदानि तु।
स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च ॥ ३.६४.३७ ॥
ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତା ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏବଂ ରାକ୍ଷସର ପାଦଚିହ୍ନ ଦେଖି (ରାମ କହିଲେ)।
3.64.38
भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम्।
सम्भ्रान्तहृदयो रामः शशंस भ्रातरं प्रियम् ॥ ३.६४.३८ ॥
ଭଗ୍ନ ଧନୁ, ତୂଣୀର ଏବଂ ବହୁଧା ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ରଥ ଦେଖି, ବିଚଳିତ ହୃଦୟରେ ରାମ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.64.39
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या कीर्णाः कनकबिन्दवः।
भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥ ३.६४.३९ ॥
ଦେଖ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରର ସୁନା ବୁନ୍ଦାଗୁଡ଼ିକ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ଛଡ଼ା ପଡ଼ିଛି; ହେ ସୌମିତ୍ରି, ବିବିଧ ମାଳା ମଧ୍ୟ।
3.64.40
तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः।
आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम् ॥ ३.६४.४० ॥
ତପ୍ତ ସୁନାର ବୁନ୍ଦା ପରି ଓ ରକ୍ତ ବୁନ୍ଦାରେ ଚାରିଦିଗରେ ଆବୃତ ଭୂତଳ ଦେଖ, ହେ ସୌମିତ୍ରି।
3.64.41
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः।
भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥ ३.६४.४१ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି ବାଣ୍ଟି ନେଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଖାଇ ଦେଇଛନ୍ତି।
3.64.42
तस्या निमित्तं सीताया द्वयोर्विवदमानयोः।
बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह ॥ ३.६४.४२ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସେହି ସୀତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଏଠାରେ ବିବାଦ କରୁଥିବା ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
3.64.43
मुक्तामणिचितं चेदं रमणीयं विभूषितम्।
धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद् धनुः ॥ ३.६४.४३ ॥
ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଖଚିତ ଏହି ସୁନ୍ଦର, ଅଳଙ୍କୃତ ଧନୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ହେ ସୌମ୍ୟ, ଏହା କାହାର ଭଗ୍ନ ମହାଧନୁ?
3.64.44
राक्षसानामिदं वत्स सुराणामथवापि वा।
तरुणादित्यसंकाशं वैदूर्यगुलिकाचितम् ॥ ३.६४.४४ ॥
ବତ୍ସ, ଏହା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନା ଦେବତାମାନଙ୍କର? ଏହା ନବୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ ମଣିରେ ଖଚିତ।
3.64.45
विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम्।
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ ३.६४.४५ ॥
ଭୂମିରେ ବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ କାହାର? ଶହେ ଶଳାକାଯୁକ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଛତ୍ର ବା କାହାର?
3.64.46
भग्नदण्डमिदं सौम्य भूमौ कस्य निपातितम्।
काञ्चनोरश्छदाश्चेमे पिशाचवदनाः खराः ॥ ३.६४.४६ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ଭଗ୍ନ ଦଣ୍ଡଯୁକ୍ତ ଏହି ରଥ କାହା ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପକାଯାଇଛି? ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବକ୍ଷକବଚଯୁକ୍ତ, ପିଶାଚ ମୁଖର ଏହି ଗଧମାନେ କାହାର?
3.64.47
भीमरूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे।
दीप्तपावकसंकाशो द्युतिमान् समरध्वजः ॥ ३.६४.४७ ॥
ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ବିଶାଳ ଶରୀରଧାରୀ ଏମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କାହା ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ? ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ଯୁଦ୍ଧଧ୍ୱଜ କାହାର?
3.64.48
अपविद्धश्च भग्नश्च कस्य साङ्ग्रामिको रथः।
रथाक्षमात्रा विशिखास्तपनीयविभूषणाः ॥ ३.६४.४८ ॥
ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ଭଗ୍ନ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରଥ କାହାର? ରଥ-ଅକ୍ଷ ପରି ଲମ୍ବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଏହି ବାଣ କାହାର?
3.64.49
कस्येमे निहता बाणाः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः।
शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ॥ ३.६४.४९ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, କାହାର ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି? ବାଣରେ ଭରା ଦୁଇଟି ତୂଣୀର ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି।
3.64.50
प्रतोदाभीषुहस्तोऽयं कस्य वा सारथिर्हतः।
पदवी पुरुषस्यैषा व्यक्तं कस्यापि रक्षसः ॥ ३.६४.५० ॥
ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଲଗାମ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଏହି ସାରଥି କାହାର, ଯିଏ ହତ ହୋଇଛି? ଏହା ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥ; ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଏହା କୌଣସି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟ।
3.64.51
वैरं शतगुणं पश्य मम तैर्जीवितान्तकम्।
सुघोरहृदयैः सौम्य राक्षसैः कामरूपिभिः ॥ ३.६४.५१ ॥
ମୋ ପ୍ରତି ବୈର ଶହଗୁଣ ହୋଇଛି ଦେଖ, ମୋ ପ୍ରାଣର ଅନ୍ତ ଚାହୁଁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା। ହେ ସୌମ୍ୟ, ସେମାନେ ଅତି କ୍ରୂର ହୃଦୟର, ଇଚ୍ଛାରୂପଧାରୀ ରାକ୍ଷସ।
3.64.52
हृता मृता वा वैदेही भक्षिता वा तपस्विनी।
न धर्मस्त्रायते सीतां ह्रियमाणां महावने ॥ ३.६४.५२ ॥
ବୈଦେହୀ ସୀତା ହରଣ ହୋଇଗଲେ, ନା ମରିଗଲେ, ନା ଖିଆଗଲେ। ଏହି ମହାବନରେ ହରଣ ହେଉଥିବା ସୀତାକୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କଲା ନାହିଁ।
3.64.53
भक्षितायां हि वैदेह्यां हृतायामपि लक्ष्मण।
के हि लोके प्रियं कर्तुं शक्ताः सौम्य ममेश्वराः ॥ ३.६४.५३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ ଭକ୍ଷିତା ହେଲେ ବା ହରଣ ହେଲେ, ହେ ସୌମ୍ୟ, ଜଗତରେ ମୋର ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ମୋର ପ୍ରଭୁ କିଏ?
3.64.54
कर्तारमपि लोकानां शूरं करुणवेदिनम्।
अज्ञानादवमन्येरन् सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.५४ ॥
ଲୋକମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତା, ଶୂର, କରୁଣା ଜାଣିଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଅବଜ୍ଞା କରିପାରନ୍ତି।
3.64.55
मृदुं लोकहिते युक्तं दान्तं करुणवेदिनम्।
निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनं मां त्रिदशेश्वराः ॥ ३.६४.५५ ॥
ଲୋକହିତରେ ନିରତ, ମୃଦୁ, ସଂଯମୀ ଓ କରୁଣା ଜାଣିଥିବା ମୋତେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଧିପତିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
3.64.56
मां प्राप्य हि गुणो दोषः संवृत्तः पश्य लक्ष्मण।
अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च ॥ ३.६४.५६ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ମୋତେ ପାଇ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ହୋଇଗଲାଣି; ଆଜି ହିଁ ତାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶର କାରଣ ହେବ।
3.64.57
संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान् सूर्य इवोदितः।
संहृत्यैव गुणान् सर्वान् मम तेजः प्रकाशते ॥ ३.६४.५७ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ୟୋତି ସଂହାର କରି ମହାସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଉଥିବା ପରି, ମୋର ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ସଂହାର କରି ମୋର ତେଜ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।
3.64.58
नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।
किंनरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥ ३.६४.५८ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ—କେହି ସୁଖ ପାଇବେ ନାହିଁ।
3.64.59
ममास्त्रबाणसम्पूर्णमाकाशं पश्य लक्ष्मण।
असम्पातं करिष्यामि ह्यद्य त्रैलोक्यचारिणाम् ॥ ३.६४.५९ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ଅସ୍ତ୍ର-ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ ଦେଖ; ଆଜି ହିଁ ତ୍ରିଲୋକଚାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାକୁ ପଥହୀନ କରିଦେବି।
3.64.60
संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।
विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम् ॥ ३.६४.६० ॥
ଗ୍ରହଗଣଙ୍କୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି, ଅଗ୍ନି-ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଦ୍ୟୁତିକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଆବୃତ (ଆକାଶ)।
3.64.61
विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम् ॥ ३.६४.६१ ॥
ପର୍ବତଶିଖର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଜଳାଶୟ ଶୁଖିଯାଉଛି, ବୃକ୍ଷ, ଲତା ଓ ଝୋପ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
3.64.62
त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।
न ते कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः ॥ ३.६४.६२ ॥
ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକକୁ କାଳକର୍ମରେ ବାନ୍ଧିବି; ସେହି ପ୍ରଭୁମାନେ ମୋତେ କୁଶଳରେ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବେ ନାହିଁ।
3.64.63
अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम्।
नाकाशमुत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण ॥ ३.६४.६३ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସର୍ବଭୂତ ମୋ ପରାକ୍ରମ ଦେଖିବେ; ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ି ପଳାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।
3.64.64
मम चापगुणोन्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम्।
मर्दितं मम नाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम् ॥ ३.६४.६४ ॥
ମୋ ଧନୁର ଗୁଣରୁ ନିରନ୍ତର ଛୁଟୁଥିବା ବାଣଜାଲ ଓ ମୋ ଲୌହବାଣରେ ପେଷି ହୋଇ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେବେ।
3.64.65
समाकुलममर्यादं जगत् पश्याद्य लक्ष्मण।
आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकदुरावरैः ॥ ३.६४.६५ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆଜି ଦେଖ, ଏ ଜଗତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୁଳ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ ହେବ; କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟଣା ଯାଇଥିବା ବାଣରେ, ଯାହା ଜୀବଲୋକ ରୋକି ପାରିବ ନାହିଁ।
3.64.66
करिष्ये मैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसम्।
मम रोषप्रयुक्तानां विशिखानां बलं सुराः ॥ ३.६४.६६ ॥
ମୈଥିଳୀ (ସୀତା) ପାଇଁ ମୁଁ ପିଶାଚ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ; ହେ ଦେବଗଣ, ମୋ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥିବା ବାଣର ବଳ ଦେଖ।
3.64.67
द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तानाममर्षाद् दूरगामिनाम्।
नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ॥ ३.६४.६७ ॥
ଆଜି ସେମାନେ ଦେଖିବେ, କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ଦୂରଗାମୀ (ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ)। ଦେବତା ନୁହଁନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ପିଶାଚ ନୁହଁନ୍ତି, ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
3.64.68
भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते।
देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसामपि ॥ ३.६४.६८ ॥
ମୋ କ୍ରୋଧରେ, ତ୍ରିଲୋକ ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦେବ-ଦାନବ-ଯକ୍ଷଙ୍କ ଯେଉଁ ଲୋକସବୁ ଅଛି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମଧ୍ୟ (ସେସବୁ ବିନଷ୍ଟ ହେବେ)।
3.64.69
बहुधा निपतिष्यन्ति बाणौघैः शकलीकृताः।
निर्मर्यादानिमाँल्लोकान् करिष्याम्यद्य सायकैः ॥ ३.६४.६९ ॥
ବାଣର ସ୍ରୋତରେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାରରେ ପଡ଼ିବେ। ଆଜି ମୁଁ ମୋ ସାୟକଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକସବୁକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ କରିବି।
3.64.70
हृतां मृतां वा सौमित्रे न दास्यन्ति ममेश्वराः।
तथारूपां हि वैदेहीं न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ॥ ३.६४.७० ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଅପହୃତ ହେଉ ବା ମୃତ ହେଉ, ମୋ ଈଶ୍ୱର (ଦେବତା) ମାନେ ତାକୁ ମୋତେ ଦେବେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ରୂପବତୀ ମୋ ପ୍ରିୟା ବୈଦେହୀକୁ ଯଦି ସେମାନେ ନ ଦିଅନ୍ତି (ତେବେ ଏହା ହେବ)।
3.64.71
नाशयामि जगत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्।
यावद् दर्शनमस्या वै तापयामि च सायकैः ॥ ३.६४.७१ ॥
ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୁଁ ବିନାଶ କରିବି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାକୁ ନ ଦେଖିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାୟକଦ୍ୱାରା ସେସବୁକୁ ତପାଇବି।
3.64.72
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षः स्फुरमाणोष्ठसम्पुटः।
वल्कलाजिनमाबद्ध्य जटाभारमबन्धयत् ॥ ३.६४.७२ ॥
ଏହା କହି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି ଓ କମ୍ପିତ ଓଠ ସହିତ (ରାମ) ବଲ୍କଳ ଓ ଅଜିନ ପରିଧାନ କରି ଜଟାଭାର ବାନ୍ଧିଲେ।
3.64.73
तस्य क्रुद्धस्य रामस्य तथाभूतस्य धीमतः।
त्रिपुरं जघ्नुषः पूर्वं रुद्रस्येव बभौ तनुः ॥ ३.६४.७३ ॥
କ୍ରୋଧିତ, ସେପରି ରୂପାନ୍ତରିତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ପୂର୍ବେ ତ୍ରିପୁର ବଧ କରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲା।
3.64.74
लक्ष्मणादथ चादाय रामो निष्पीड्य कार्मुकम्।
शरमादाय संदीप्तं घोरमाशीविषोपमम् ॥ ३.६४.७४ ॥
ତା'ପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଧନୁ ନେଇ, ତାହାକୁ ଚାପି ଧରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ବିଷଧର ସାପ ପରି ଏକ ବାଣ ଉଠାଇଲେ।
3.64.75
संदधे धनुषि श्रीमान् रामः परपुरञ्जयः।
युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६४.७५ ॥
ତେଜସ୍ୱୀ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟକାରୀ ରାମ ଧନୁରେ ବାଣ ଯୋଡ଼ି, ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
3.64.76
यथा जरा यथा मृत्युर्यथा कालो यथा विधिः।
नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण।
तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्योऽस्म्यसंशयम् ॥ ३.६४.७६ ॥
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ଓ ବିଧି ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଦା ଅପ୍ରତିହତ ରହନ୍ତି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେହିପରି କ୍ରୋଧରେ ଯୁକ୍ତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିବାରଣୀୟ ନୁହେଁ।
3.64.77
पुरेव मे चारुदतीमनिन्दितां
दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम्।
सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं
जगत् सशैलं परिवर्तयाम्यहम् ॥ ३.६४.७७ ॥
ପୂର୍ବ ପରି ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତବିଶିଷ୍ଟା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଯଦି ସେମାନେ ଆଜି ଫେରାଇ ନ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ ସହିତ ପର୍ବତ ସମେତ ଏହି ଜଗତକୁ ମୁଁ ଓଲଟାଇ ଦେବି।