वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.65.1
तप्यमानं तदा रामं सीताहरणकर्शितम्।
लोकानामभवे युक्तं सांवर्तकमिवानलम् ॥ ३.६५.१ ॥
सीताहरणाने क्षीण आणि संतप्त झालेला राम तेव्हा लोकांचा नाश करण्यास सिद्ध झालेल्या प्रलयाग्नीसारखा दिसत होता.
3.65.2
वीक्षमाणं धनुः सज्यं निःश्वसन्तं पुनः पुनः।
दग्धुकामं जगत् सर्वं युगान्ते च यथा हरम् ॥ ३.६५.२ ॥
प्रत्यंचा चढवलेल्या धनुष्याकडे पाहत, वारंवार निःश्वास टाकत, युगांती हराप्रमाणे सर्व जग जाळू इच्छिणारा राम.
3.65.3
अदृष्टपूर्वं संक्रुद्धं दृष्ट्वा रामं स लक्ष्मणः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ ३.६५.३ ॥
यापूर्वी कधी न पाहिलेल्या अत्यंत संतप्त रामाला पाहून लक्ष्मणाने शुष्क मुखाने हात जोडून हे शब्द म्हटले.
3.65.4
पुरा भूत्वा मृदुर्दान्तः सर्वभूतहिते रतः।
न क्रोधवशमापन्नः प्रकृतिं हातुमर्हसि ॥ ३.६५.४ ॥
आपण पूर्वी मृदू, संयमी आणि सर्व प्राणिमात्रांच्या हितात रमणारे होता. क्रोधाच्या अधीन होऊन आपला स्वभाव सोडणे आपल्याला योग्य नाही.
3.65.5
चन्द्रे लक्ष्मीः प्रभा सूर्ये गतिर्वायौ भुवि क्षमा।
एतच्च नियतं नित्यं त्वयि चानुत्तमं यशः ॥ ३.६५.५ ॥
चंद्रात शोभा, सूर्यात प्रभा, वायूत गती, पृथ्वीत क्षमा — हे नियत आहे; आणि आपल्यातही अनुपम यश सदैव नियत आहे.
3.65.6
एकस्य नापराधेन लोकान् हन्तुं त्वमर्हसि।
ननु जानामि कस्यायं भग्नः सांग्रामिको रथः ॥ ३.६५.६ ॥
एकाच्या अपराधासाठी आपण सर्व लोकांचा नाश करणे योग्य नाही. हा भग्न युद्धरथ कोणाचा आहे, हे मी जाणतो.
3.65.7
केन वा कस्य वा हेतोः सयुगः सपरिच्छदः।
खुरनेमिक्षतश्चायं सिक्तो रुधिरबिन्दुभिः ॥ ३.६५.७ ॥
जू आणि सर्व सामानासह हा रथ कोणी, कोणत्या कारणाने मोडला? घोड्यांच्या खुरांनी आणि चाकांच्या कडांनी जखमी होऊन तो रक्ताच्या थेंबांनी भिजला आहे.
3.65.8
देशो निर्वृत्तसंग्रामः सुघोरः पार्थिवात्मज।
एकस्य तु विमर्दोऽयं न द्वयोर्वदतां वर ॥ ३.६५.८ ॥
हे राजपुत्रा, हे भयंकर युद्ध संपलेले ठिकाण आहे. हा विध्वंस एकाचाच आहे, दोघांचा नाही, हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा.
3.65.9
नहि वृत्तं हि पश्यामि बलस्य महतः पदम्।
नैकस्य तु कृते लोकान् विनाशयितुमर्हसि ॥ ३.६५.९ ॥
येथे मला मोठ्या सैन्याचे पदचिन्ह दिसत नाही. एकासाठी तू लोकांचा नाश करणे योग्य नाही.
3.65.10
युक्तदण्डा हि मृदवः प्रशान्ता वसुधाधिपाः।
सदा त्वं सर्वभूतानां शरण्यः परमा गतिः ॥ ३.६५.१० ॥
दंडाचा योग्य उपयोग करणारे राजे सौम्य व शांत असतात. तू मात्र सर्व प्राण्यांचा सदैव आश्रय आणि परम आधार आहेस.
3.65.11
को नु दारप्रणाशं ते साधु मन्येत राघव।
सरितः सागराः शैला देवगन्धर्वदानवाः ॥ ३.६५.११ ॥
हे राघवा, तुझ्या पत्नीचा नाश कोण चांगला मानेल? नद्या, सागर, पर्वत, देव, गंधर्व आणि दानवसुद्धा तसे मानणार नाहीत.
3.65.12
नालं ते विप्रियं कर्तुं दीक्षितस्येव साधवः।
येन राजन् हृता सीता तमन्वेषितुमर्हसि ॥ ३.६५.१२ ॥
जसे सज्जन दीक्षित व्यक्तीचे अप्रिय करू शकत नाहीत, तसे कोणीही तुझे अप्रिय करू शकत नाही. हे राजा, ज्याने सीतेचे हरण केले त्याचा तू शोध घेतला पाहिजेस.
3.65.13
मद्द्वितीयो धनुष्पाणिः सहायैः परमर्षिभिः।
समुद्रं वा विचेष्यामः पर्वतांश्च वनानि च ॥ ३.६५.१३ ॥
माझ्यासह दुसरा होऊन, हाती धनुष्य घेऊन, परम ऋषींच्या साहाय्याने, आपण समुद्र किंवा पर्वत आणि वने शोधू.
3.65.14
गुहाश्च विविधा घोराः पद्मिन्यो विविधास्तथा।
देवगन्धर्वलोकांश्च विचेष्यामः समाहिताः ॥ ३.६५.१४ ॥
विविध भयंकर गुहा, विविध कमळसरोवरे, तसेच देव-गंधर्वांची लोकेही, एकाग्र होऊन आपण शोधू.
3.65.15
यावन्नाधिगमिष्यामस्तव भार्यापहारिणम्।
न चेत् साम्ना प्रदास्यन्ति पत्नीं ते त्रिदशेश्वराः।
कोसलेन्द्र ततः पश्चात् प्राप्तकालं करिष्यसि ॥ ३.६५.१५ ॥
तुझ्या पत्नीचे अपहरण करणाऱ्याला आपण शोधून काढेपर्यंत; आणि जर त्रिदशेश्वर सामनीतीने तुझी पत्नी परत देणार नाहीत, हे कोसलेंद्रा, तर त्यानंतर योग्य वेळी तू कृती करशील.
3.65.16
शीलेन साम्ना विनयेन सीतां
नयेन न प्राप्स्यसि चेन्नरेन्द्र।
ततः समुत्सादय हेमपुङ्खै-
र्महेन्द्रवज्रप्रतिमैः शरौघैः ॥ ३.६५.१६ ॥
शील, साम, विनय आणि नीतीने सीता तुला मिळाली नाही, तर हे नरेंद्रा, मग सोनेरी पंखांच्या, इंद्राच्या वज्रासारख्या बाणांच्या समूहांनी त्यांना पूर्णपणे नष्ट कर.