વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.66.1
तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तमनाथवत्।
मोहेन महता युक्तं परिद्यूनमचेतसम् ॥ ३.६६.१ ॥
શોકથી સંતપ્ત થઈ અનાથની જેમ વિલાપ કરતા, મહાન મોહથી ઘેરાયેલા, દુર્બળ અને અચેત એવા તેમને (જોયા).
3.66.2
ततः सौमित्रिराश्वस्य मुहूर्तादिव लक्ष्मणः।
रामं सम्बोधयामास चरणौ चाभिपीडयन् ॥ ३.६६.२ ॥
ત્યારે સુમિત્રાપુત્ર લક્ષ્મણ ક્ષણવારમાં આશ્વસ્ત થઈ, રામના ચરણ દબાવતા તેમને સંબોધવા લાગ્યા.
3.66.3
महता तपसा चापि महता चापि कर्मणा।
राज्ञा दशरथेनासील्लब्धोऽमृतमिवामरैः ॥ ३.६६.३ ॥
મહાન તપ અને મહાન કર્મથી રાજા દશરથે તે પ્રાપ્ત કર્યું હતું, જેમ દેવોએ અમૃત મેળવ્યું હોય.
3.66.4
तव चैव गुणैर्बद्धस्त्वद्वियोगान्महीपतिः।
राजा देवत्वमापन्नो भरतस्य यथा श्रुतम् ॥ ३.६६.४ ॥
તારા ગુણોથી બંધાયેલા રાજા તારા વિયોગથી, ભરતે સાંભળ્યું તે પ્રમાણે, દેવત્વ પામ્યા છે.
3.66.5
यदि दुःखमिदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे।
प्राकृतश्चाल्पसत्त्वश्च इतरः कः सहिष्यति ॥ ३.६६.५ ॥
હે કાકુત્સ્થ, જો આ દુઃખ આવી પડ્યું ત્યારે તમે જ સહન ન કરી શકો, તો સામાન્ય અને અલ્પસત્ત્વવાળો બીજો કોણ સહન કરશે?
3.66.6
आश्वसिहि नरश्रेष्ठ प्राणिनः कस्य नापदः।
संस्पृशन्त्यग्निवद् राजन् क्षणेन व्यपयान्ति च ॥ ३.६६.६ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, આશ્વસ્ત થાઓ. હે રાજન, કયા પ્રાણીને આપત્તિઓ આવતી નથી? તે અગ્નિની જેમ સ્પર્શે છે અને ક્ષણમાં દૂર પણ થઈ જાય છે.
3.66.7
दुःखितो हि भवाँल्लोकांस्तेजसा यदि धक्ष्यते।
आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम् ॥ ३.६६.७ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, જો તમે દુઃખી થઈને તમારા તેજથી લોકોને બાળશો, તો પીડિત પ્રજા ક્યાં શાંતિ પામશે?
3.66.8
लोकस्वभाव एवैष ययातिर्नहुषात्मजः।
गतः शक्रेण सालोक्यमनयस्तं समस्पृशत् ॥ ३.६६.८ ॥
આ જ લોકસ્વભાવ છે; નહુષના પુત્ર યયાતિ ઇન્દ્ર સાથે તે જ લોકમાં ગયા, છતાં અનર્થે તેમને પણ સ્પર્શ કર્યો.
3.66.9
महर्षिर्यो वसिष्ठस्तु यः पितुर्नः पुरोहितः।
अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर्हतम् ॥ ३.६६.९ ॥
અમારા પિતાના પુરોહિત મહર્ષિ વસિષ્ઠને એક જ દિવસમાં સો પુત્રો જન્મ્યા; પછી તેઓ પણ એ જ રીતે હણાઈ ગયા.
3.66.10
या चेयं जगतो माता सर्वलोकनमस्कृता।
अस्याश्च चलनं भूमेर्दृश्यते कोसलेश्वर ॥ ३.६६.१० ॥
જગતની માતા, સર્વ લોકો દ્વારા નમસ્કૃત આ પૃથ્વીનું પણ કંપન દેખાય છે, હે કોસલેશ્વર.
3.66.11
यौ धर्मौ जगतो नेत्रौ यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्।
आदित्यचन्द्रौ ग्रहणमभ्युपेतौ महाबलौ ॥ ३.६६.११ ॥
જગતની જે બે આંખો છે, જેમાં સર્વ કંઈ પ્રતિષ્ઠિત છે, તે મહાબળવાન સૂર્ય અને ચંદ્ર ગ્રહણને પામ્યા છે.
3.66.12
सुमहान्त्यपि भूतानि देवाश्च पुरुषर्षभ।
न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः ॥ ३.६६.१२ ॥
હે પુરુષર્ષભ, અતિ મહાન પ્રાણીઓ અને દેવો પણ દૈવથી મુક્ત થતા નથી; દેહધારી સર્વ પ્રાણીઓ પણ એવા જ છે.
3.66.13
शक्रादिष्वपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ।
श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ३.६६.१३ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, ઇન્દ્ર વગેરે દેવતાઓમાં પણ સારા અને ખરાબ નસીબ હોવાનું સંભળાય છે; તેથી તમારે શોક ન કરવો જોઈએ.
3.66.14
मृतायामपि वैदेह्यां नष्टायामपि राघव।
शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ ३.६६.१४ ॥
હે રાઘવ, હે વીર, વૈદેહી મૃત્યુ પામી હોય કે ખોવાઈ ગઈ હોય તોપણ, સામાન્ય માણસની જેમ તમારે શોક ન કરવો જોઈએ.
3.66.15
त्वद्विधा नहि शोचन्ति सततं सर्वदर्शनाः।
सुमहत्स्वपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शनाः ॥ ३.६६.१५ ॥
તમારા જેવા, સર્વ જોનારા, ભારે કષ્ટમાં પણ અવિચલ દૃષ્ટિવાળા લોકો હંમેશાં શોક કરતા નથી.
3.66.16
तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय।
बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे ॥ ३.६६.१६ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, ખરેખર બુદ્ધિથી સારી રીતે વિચારો; બુદ્ધિમાન મહાજ્ઞાનીઓ જ શુભ અને અશુભ ઓળખે છે.
3.66.17
अदृष्टगुणदोषाणामध्रुवाणां तु कर्मणाम्।
नान्तरेण क्रियां तेषां फलमिष्टं च वर्तते ॥ ३.६६.१७ ॥
ગુણ-દોષ ન દેખાય એવાં, અસ્થિર કર્મોનું ફળ તે કર્મ વિના થતું નથી; ઇચ્છિત ફળ પણ તેમનાથી જ મળે છે.
3.66.18
मामेवं हि पुरा वीर त्वमेव बहुशोक्तवान्।
अनुशिष्याद्धि को नु त्वामपि साक्षाद् बृहस्पतिः ॥ ३.६६.१८ ॥
હે વીર, પહેલાં તમે જ મને આવું ઘણી વાર કહ્યું છે; તો હવે તમને કોણ શિખામણ આપી શકે, સાક્ષાત બૃહસ્પતિ પણ હોય તોપણ?
3.66.19
बुद्धिश्च ते महाप्राज्ञ देवैरपि दुरन्वया।
शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं सम्बोधयाम्यहम् ॥ ३.६६.१९ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, તારી બુદ્ધિ દેવોને પણ અગમ્ય છે. શોકથી તારું જ્ઞાન ગાઢ નિદ્રામાં છે; હું તેને જગાડું છું.
3.66.20
दिव्यं च मानुषं चैवमात्मनश्च पराक्रमम्।
इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां वधे ॥ ३.६६.२० ॥
હે ઇક્ષ્વાકુવૃષભ, તારા દિવ્ય અને માનુષ પરાક્રમને સ્મરીને શત્રુઓના વધ માટે પ્રયત્ન કર.
3.66.21
किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ।
तमेव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुमर्हसि ॥ ३.६६.२१ ॥
હે પુરુષર્ષભ, સર્વનો વિનાશ કરવાથી તને શું લાભ? તે પાપી શત્રુને ઓળખીને તેનું મૂળમાંથી ઉન્મૂલન કરવું એ જ તને યોગ્ય છે.