ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 3.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.66.1
तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तमनाथवत्।
मोहेन महता युक्तं परिद्यूनमचेतसम् ॥ ३.६६.१ ॥
ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଅନାଥ ପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ମହାମୋହରେ ଆବୃତ, କ୍ଷୀଣ ଓ ଅଚେତନ ସେହି ଜଣଙ୍କୁ (ଦେଖିଲେ).
3.66.2
ततः सौमित्रिराश्वस्य मुहूर्तादिव लक्ष्मणः।
रामं सम्बोधयामास चरणौ चाभिपीडयन् ॥ ३.६६.२ ॥
ତା'ପରେ ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ପାଦ ଚାପି ଚାପି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
3.66.3
महता तपसा चापि महता चापि कर्मणा।
राज्ञा दशरथेनासील्लब्धोऽमृतमिवामरैः ॥ ३.६६.३ ॥
ମହାନ ତପସ୍ୟା ଓ ମହାନ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦଶରଥ ତାହା ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଇଥିଲେ।
3.66.4
तव चैव गुणैर्बद्धस्त्वद्वियोगान्महीपतिः।
राजा देवत्वमापन्नो भरतस्य यथा श्रुतम् ॥ ३.६६.४ ॥
ତୁମ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଥିବା ରାଜା ତୁମ ବିୟୋଗରୁ, ଭରତ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲେ, ଦେବତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି।
3.66.5
यदि दुःखमिदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे।
प्राकृतश्चाल्पसत्त्वश्च इतरः कः सहिष्यति ॥ ३.६६.५ ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯଦି ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିପଡ଼ିଲେ ତୁମେ ହିଁ ସହ୍ୟ କରି ନ ପାର, ତେବେ ସାଧାରଣ ଓ ଦୁର୍ବଳ ମନର ଆଉ କିଏ ସହିବ?
3.66.6
आश्वसिहि नरश्रेष्ठ प्राणिनः कस्य नापदः।
संस्पृशन्त्यग्निवद् राजन् क्षणेन व्यपयान्ति च ॥ ३.६६.६ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୁଅ। ହେ ରାଜନ, କେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ? ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଛୁଇଁ ଯାଆନ୍ତି ଓ କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ଦୂର ହୋଇଯାନ୍ତି।
3.66.7
दुःखितो हि भवाँल्लोकांस्तेजसा यदि धक्ष्यते।
आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम् ॥ ३.६६.७ ॥
ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯଦି ନିଜ ତେଜରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବେ, ତେବେ ଆର୍ତ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ କେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ?
3.66.8
लोकस्वभाव एवैष ययातिर्नहुषात्मजः।
गतः शक्रेण सालोक्यमनयस्तं समस्पृशत् ॥ ३.६६.८ ॥
ଏହା ଲୋକସ୍ୱଭାବ; ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯଯାତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସେହି ଲୋକକୁ ଗଲେ, ତଥାପି ଅନର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କଲା।
3.66.9
महर्षिर्यो वसिष्ठस्तु यः पितुर्नः पुरोहितः।
अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर्हतम् ॥ ३.६६.९ ॥
ଆମ ପିତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ମହର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର ଏକ ଦିନରେ ଶହେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେହିପରି ହତ ହେଲେ।
3.66.10
या चेयं जगतो माता सर्वलोकनमस्कृता।
अस्याश्च चलनं भूमेर्दृश्यते कोसलेश्वर ॥ ३.६६.१० ॥
ଜଗତର ମାତା, ସର୍ବଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣମ୍ୟା ଏହି ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟ କମ୍ପନ ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ କୋଶଳେଶ୍ୱର।
3.66.11
यौ धर्मौ जगतो नेत्रौ यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्।
आदित्यचन्द्रौ ग्रहणमभ्युपेतौ महाबलौ ॥ ३.६६.११ ॥
ଜଗତର ଯେଉଁ ଦୁଇ ନେତ୍ର, ଯାହାଙ୍କଠାରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେହି ମହାବଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
3.66.12
सुमहान्त्यपि भूतानि देवाश्च पुरुषर्षभ।
न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः ॥ ३.६६.१२ ॥
ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ଅତି ମହାନ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୈବରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଦେହଧାରୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
3.66.13
शक्रादिष्वपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ।
श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ३.६६.१३ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଥିବାର ଶୁଣାଯାଏ; ତେଣୁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.66.14
मृतायामपि वैदेह्यां नष्टायामपि राघव।
शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ ३.६६.१४ ॥
ହେ ରାଘବ, ହେ ବୀର, ବୈଦେହୀ ମୃତ ହୋଇଥିଲେ ବା ହଜି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.66.15
त्वद्विधा नहि शोचन्ति सततं सर्वदर्शनाः।
सुमहत्स्वपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शनाः ॥ ३.६६.१५ ॥
ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସବୁ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ଅତି କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିଧାରୀ, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
3.66.16
तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय।
बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे ॥ ३.६६.१६ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରକୃତରେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କର; ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାଜ୍ଞାନୀମାନେ ହିଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଜାଣନ୍ତି।
3.66.17
अदृष्टगुणदोषाणामध्रुवाणां तु कर्मणाम्।
नान्तरेण क्रियां तेषां फलमिष्टं च वर्तते ॥ ३.६६.१७ ॥
ଗୁଣ-ଦୋଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର କର୍ମଗୁଡ଼ିକର ଫଳ ସେହି କ୍ରିୟା ବିନା ହୁଏ ନାହିଁ; ଇଷ୍ଟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେଥିରୁ ହିଁ ମିଳେ।
3.66.18
मामेवं हि पुरा वीर त्वमेव बहुशोक्तवान्।
अनुशिष्याद्धि को नु त्वामपि साक्षाद् बृहस्पतिः ॥ ३.६६.१८ ॥
ହେ ବୀର, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ହିଁ ମୋତେ ଏହିପରି ଅନେକ ଥର କହିଛ; ତେବେ ତୁମକୁ କିଏ ଉପଦେଶ ଦେଇ ପାରିବ, ସାକ୍ଷାତ ବୃହସ୍ପତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ?
3.66.19
बुद्धिश्च ते महाप्राज्ञ देवैरपि दुरन्वया।
शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं सम्बोधयाम्यहम् ॥ ३.६६.१९ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ। ଶୋକରେ ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅଛି; ମୁଁ ତାହାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି।
3.66.20
दिव्यं च मानुषं चैवमात्मनश्च पराक्रमम्।
इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां वधे ॥ ३.६६.२० ॥
ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବୃଷଭ, ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନୁଷ ପରାକ୍ରମ ସ୍ମରଣ କରି ଶତ୍ରୁ ବଧ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
3.66.21
किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ।
तमेव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुमर्हसि ॥ ३.६६.२१ ॥
ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ସବୁକିଛି ବିନାଶ କରି ତୁମର କ'ଣ ଲାଭ? ସେଇ ପାପୀ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନି ତାକୁ ମୂଳୁ ଉପାଡ଼ିବା ହିଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।