ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.66.1
तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तमनाथवत्।
मोहेन महता युक्तं परिद्यूनमचेतसम् ॥ ३.६६.१ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਮਹਾਨ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਵੇਖਿਆ).
3.66.2
ततः सौमित्रिराश्वस्य मुहूर्तादिव लक्ष्मणः।
रामं सम्बोधयामास चरणौ चाभिपीडयन् ॥ ३.६६.२ ॥
ਫਿਰ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ।
3.66.3
महता तपसा चापि महता चापि कर्मणा।
राज्ञा दशरथेनासील्लब्धोऽमृतमिवामरैः ॥ ३.६६.३ ॥
ਮਹਾਨ ਤਪ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ।
3.66.4
तव चैव गुणैर्बद्धस्त्वद्वियोगान्महीपतिः।
राजा देवत्वमापन्नो भरतस्य यथा श्रुतम् ॥ ३.६६.४ ॥
ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਤ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
3.66.5
यदि दुःखमिदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे।
प्राकृतश्चाल्पसत्त्वश्च इतरः कः सहिष्यति ॥ ३.६६.५ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਜੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਆਮ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋਰ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ?
3.66.6
आश्वसिहि नरश्रेष्ठ प्राणिनः कस्य नापदः।
संस्पृशन्त्यग्निवद् राजन् क्षणेन व्यपयान्ति च ॥ ३.६६.६ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਸ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ? ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
3.66.7
दुःखितो हि भवाँल्लोकांस्तेजसा यदि धक्ष्यते।
आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम् ॥ ३.६६.७ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਓਗੇ, ਤਾਂ ਪੀੜਤ ਪਰਜਾ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਵੇਗੀ?
3.66.8
लोकस्वभाव एवैष ययातिर्नहुषात्मजः।
गतः शक्रेण सालोक्यमनयस्तं समस्पृशत् ॥ ३.६६.८ ॥
ਇਹੀ ਲੋਕ-ਸੁਭਾਉ ਹੈ; ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਉਸੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਨਰਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹਿਆ।
3.66.9
महर्षिर्यो वसिष्ठस्तु यः पितुर्नः पुरोहितः।
अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर्हतम् ॥ ३.६६.९ ॥
ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ।
3.66.10
या चेयं जगतो माता सर्वलोकनमस्कृता।
अस्याश्च चलनं भूमेर्दृश्यते कोसलेश्वर ॥ ३.६६.१० ॥
ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕਾਰੀ ਗਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਵੀ ਹਿੱਲਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਕੋਸਲੇਸ਼ਵਰ।
3.66.11
यौ धर्मौ जगतो नेत्रौ यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्।
आदित्यचन्द्रौ ग्रहणमभ्युपेतौ महाबलौ ॥ ३.६६.११ ॥
ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਜੋ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
3.66.12
सुमहान्त्यपि भूतानि देवाश्च पुरुषर्षभ।
न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः ॥ ३.६६.१२ ॥
ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਦੈਵ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਦੇਹਧਾਰੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
3.66.13
शक्रादिष्वपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ।
श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ३.६६.१३ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਭਾਗ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
3.66.14
मृतायामपि वैदेह्यां नष्टायामपि राघव।
शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ ३.६६.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹੇ ਵੀਰ, ਵੈਦੇਹੀ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਆਮ ਬੰਦੇ ਵਾਂਗ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
3.66.15
त्वद्विधा नहि शोचन्ति सततं सर्वदर्शनाः।
सुमहत्स्वपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शनाः ॥ ३.६६.१५ ॥
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਡੋਲ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
3.66.16
तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय।
बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे ॥ ३.६६.१६ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਂਗਿਆਨੀ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
3.66.17
अदृष्टगुणदोषाणामध्रुवाणां तु कर्मणाम्।
नान्तरेण क्रियां तेषां फलमिष्टं च वर्तते ॥ ३.६६.१७ ॥
ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਣਡਿੱਠੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਅਸਥਿਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਕਰਮ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇੱਛਤ ਫਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
3.66.18
मामेवं हि पुरा वीर त्वमेव बहुशोक्तवान्।
अनुशिष्याद्धि को नु त्वामपि साक्षाद् बृहस्पतिः ॥ ३.६६.१८ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਖਿਆਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
3.66.19
बुद्धिश्च ते महाप्राज्ञ देवैरपि दुरन्वया।
शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं सम्बोधयाम्यहम् ॥ ३.६६.१९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਗਮ ਹੈ। ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
3.66.20
दिव्यं च मानुषं चैवमात्मनश्च पराक्रमम्।
इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां वधे ॥ ३.६६.२० ॥
ਹੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਬੈਲ, ਆਪਣੇ ਦਿਬ ਅਤੇ ਮਾਨੁਖੀ ਪਰਾਕਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ।
3.66.21
किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ।
तमेव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुमर्हसि ॥ ३.६६.२१ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ? ਉਸ ਪਾਪੀ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ।