Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 3.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.67.1
पूर्वजोऽप्युक्तमात्रस्तु लक्ष्मणेन सुभाषितम्।
सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः ॥ ३.६७.१ ॥
Apenas Lakṣmaṇa pronunció sus sabias palabras, el mayor, Rāghava, que capta la esencia, aceptó aquella gran esencia.
3.67.2
स निगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धं रोषमात्मनः।
अवष्टभ्य धनुश्चित्रं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.६७.२ ॥
Tras dominar la gran cólera que había crecido en él, el de brazos poderosos, Rāma, empuñó su arco prodigioso y habló a Lakṣmaṇa.
3.67.3
किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण।
केनोपायेन पश्यावः सीतामिह विचिन्तय ॥ ३.६७.३ ॥
¿Qué haremos, querido? ¿Adónde iremos, Lakṣmaṇa? ¿Por qué medio veremos aquí a Sītā? Piénsalo.
3.67.4
तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
इदमेव जनस्थानं त्वमन्वेषितुमर्हसि ॥ ३.६७.४ ॥
A Rāma, atormentado por la angustia, Lakṣmaṇa le dijo estas palabras: deberías buscarla en este mismo Janasthāna.
3.67.5
राक्षसैर्बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम्।
सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च ॥ ३.६७.५ ॥
Repleto de muchos rākṣasas y colmado de árboles y lianas de toda clase, aquí hay fortalezas montañosas, barrancos y cuevas.
3.67.6
गुहाश्च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः।
आवासाः किंनराणां च गन्धर्वभवनानि च ॥ ३.६७.६ ॥
Hay cuevas de muchas clases, terribles y pobladas de manadas de muchas bestias; también hay moradas de los Kiṃnaras y mansiones de los Gandharvas.
3.67.7
तानि युक्तो मया सार्धं समन्वेषितुमर्हसि।
त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरर्षभाः ॥ ३.६७.७ ॥
Debes buscar esos lugares junto conmigo; hombres como tú, dotados de inteligencia, de grandes almas y los mejores de los hombres, deben hacerlo.
3.67.8
आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैरिवाचलाः।
इत्युक्तस्तद् वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः ॥ ३.६७.८ ॥
Como las montañas no tiemblan ante la fuerza del viento, así los buenos no vacilan en las calamidades. Así exhortado, recorrió todo aquel bosque junto con Lakṣmaṇa.
3.67.9
क्रुद्धो रामः शरं घोरं संधाय धनुषि क्षुरम्।
ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम् ॥ ३.६७.९ ॥
Enfurecido, Rāma colocó en su arco una flecha terrible y afilada. Entonces vio un ave, semejante a una cima montañosa, muy afortunada, la mejor de los dvijas.
3.67.10
ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्।
तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.६७.१० ॥
Vio a Jaṭāyu caído en el suelo, empapado en sangre. Al verlo, semejante a una cima montañosa, Rāma habló a Lakṣmaṇa.
3.67.11
अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः।
गृध्ररूपमिदं व्यक्तं रक्षो भ्रमति काननम् ॥ ३.६७.११ ॥
Sin duda, este ha devorado a Sītā, la princesa de Videha. Es evidente que este rākṣasa, con forma de buitre, ha estado vagando por el bosque.
3.67.12
भक्षयित्वा विशालाक्षीमास्ते सीतां यथासुखम्।
एनं वधिष्ये दीप्ताग्रैः शरैर्घोरैरजिह्मगैः ॥ ३.६७.१२ ॥
Habiendo devorado a la de ojos grandes, Sītā, se sienta a gusto. Lo mataré con flechas ardientes, terribles y de vuelo recto.
3.67.13
इत्युक्त्वाभ्यपतद् द्रष्टुं संधाय धनुषि क्षुरम्।
क्रुद्धो रामः समुद्रान्तां चालयन्निव मेदिनीम् ॥ ३.६७.१३ ॥
Tras decir esto, se abalanzó para verlo, colocando en su arco una flecha de punta de navaja. Rāma, airado, se alzaba como si sacudiera la tierra que se extiende hasta el océano.
3.67.14
तं दीनदीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन्।
अभ्यभाषत पक्षी स रामं दशरथात्मजम् ॥ ३.६७.१४ ॥
Con una voz lastimosa, vomitando sangre mezclada con espuma, aquel pájaro habló a Rāma, hijo de Daśaratha.
3.67.15
यामोषधीमिवायुष्मन्नन्वेषसि महावने।
सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम् ॥ ३.६७.१५ ॥
¡Oh, de larga vida! Aquella a quien buscas en este gran bosque, como una hierba medicinal —la diosa y mi aliento vital—, ambas han sido arrebatadas por Rāvaṇa.
3.67.16
त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा ॥ ३.६७.१६ ॥
¡Oh Rāghava! A la diosa, separada de ti y de Lakṣmaṇa, la vi siendo llevada por el poderoso Rāvaṇa.
3.67.17
सीतामभ्यवपन्नोऽहं रावणश्च रणे प्रभो।
विध्वंसितरथच्छत्रः पतितो धरणीतले ॥ ३.६७.१७ ॥
¡Oh señor! Ataqué a Sītā, y en la batalla también a Rāvaṇa — su carro y su parasol destrozados, cayó al suelo.
3.67.18
एतदस्य धनुर्भग्नमेते चास्य शरास्तथा।
अयमस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः ॥ ३.६७.१८ ॥
Aquí está su arco roto, y sus flechas igualmente. ¡Oh Rāma! En la batalla también se ha destrozado este carro de guerra suyo.
3.67.19
अयं तु सारथिस्तस्य मत्पक्षनिहतो भुवि।
परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः ॥ ३.६७.१९ ॥
Este es su auriga, abatido por mi ala y caído en tierra. Rāvaṇa, habiendo cortado mis alas, cansadas como estaban, con una espada—
3.67.20
सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसम्।
रक्षसा निहतं पूर्वं मां न हन्तुं त्वमर्हसि ॥ ३.६७.२० ॥
Habiendo tomado a la princesa Vaidehī Sītā, se elevó hacia el cielo. Aunque antes fui derribado por el demonio, no debes matarme.
3.67.21
रामस्तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम्।
गृध्रराजं परिष्वज्य परित्यज्य महद् धनुः ॥ ३.६७.२१ ॥
Rāma comprendió sus palabras—aquel relato querido sobre Sītā. Abrazando al rey de los buitres y dejando el gran arco—
3.67.22
निपपातावशो भूमौ रुरोद सहलक्ष्मणः।
द्विगुणीकृततापार्तो रामो धीरतरोऽपि सन् ॥ ३.६७.२२ ॥
Cayó indefenso al suelo y lloró junto con Lakṣmaṇa. Rāma, afligido por una angustia doblada, aunque era el más firme de los hombres—
3.67.23
एकमेकायने कृच्छ्रे निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः।
समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ३.६७.२३ ॥
Viéndolo en apuros, suspirando una y otra vez a cada instante, el afligido Rāma dijo estas palabras a Saumitri:
3.67.24
राज्यं भ्रष्टं वने वासः सीता नष्टा मृतो द्विजः।
ईदृशीयं ममालक्ष्मीर्दहेदपि हि पावकम् ॥ ३.६७.२४ ॥
El reino se ha perdido, vivo en el bosque; Sītā ha desaparecido, el ave nacida dos veces ha muerto. Tal es mi desdicha que quemaría incluso al fuego mismo.
3.67.25
सम्पूर्णमपि चेदद्य प्रतरेयं महोदधिम्।
सोऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत् सरितां पतिः ॥ ३.६७.२५ ॥
Aunque hoy cruzara el gran océano lleno, incluso ese señor de los ríos se secaría sin duda por mi desgracia.
3.67.26
नास्त्यभाग्यतरो लोके मत्तोऽस्मिन् स चराचरे।
येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा ॥ ३.६७.२६ ॥
En este mundo de lo que se mueve y de lo que no se mueve no hay nadie más desafortunado que yo, por cuya causa ella ha caído en esta gran trampa de desgracia.
3.67.27
अयं पितुर्वयस्यो मे गृध्रराजो महाबलः।
शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात् ॥ ३.६७.२७ ॥
Este es el amigo de mi padre, el poderoso rey de los buitres, que yace derribado en el suelo por el revés de mi fortuna.
3.67.28
इत्येवमुक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः।
जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन् ॥ ३.६७.२८ ॥
Tras decir esto muchas veces, Rāghava junto con Lakṣmaṇa tocó a Jaṭāyu, mostrando el afecto que se tiene a un padre.
3.67.29
निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं
तं गृध्रराजं परिगृह्य राघवः।
क्व मैथिली प्राणसमा गतेति
विमुच्य वाचं निपपात भूमौ ॥ ३.६७.२९ ॥
Abrazando a aquel rey de los buitres, con las alas cortadas y empapado en sangre, Rāghava dijo: '¿Adónde se ha ido Maithilī, querida como la vida?', y, dejando caer la voz, se desplomó en el suelo.