వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.67.1
पूर्वजोऽप्युक्तमात्रस्तु लक्ष्मणेन सुभाषितम्।
सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः ॥ ३.६७.१ ॥
లక్ష్మణుడు పలికిన సుభాషితాన్ని విన్న వెంటనే, సారాన్ని గ్రహించే అన్నయ్య రాఘవుడు ఆ మహా సారాన్ని అంగీకరించాడు.
3.67.2
स निगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धं रोषमात्मनः।
अवष्टभ्य धनुश्चित्रं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.६७.२ ॥
ఆ మహాబాహుడు తనలో పెరిగిన కోపాన్ని నిగ్రహించి, అద్భుతమైన విల్లును పట్టుకుని రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
3.67.3
किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण।
केनोपायेन पश्यावः सीतामिह विचिन्तय ॥ ३.६७.३ ॥
ఏం చేద్దాం, వత్సా? లక్ష్మణా, ఎక్కడికి వెళ్దాం? ఏ ఉపాయంతో ఇక్కడ సీతను చూడగలం? ఆలోచించు.
3.67.4
तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
इदमेव जनस्थानं त्वमन्वेषितुमर्हसि ॥ ३.६७.४ ॥
అలా దుఃఖంతో పీడితుడైన అతనితో లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు — నీవు ఈ జనస్థానంలోనే వెతకాలి.
3.67.5
राक्षसैर्बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम्।
सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च ॥ ३.६७.५ ॥
అనేక రాక్షసులతో నిండినదీ, నానా విధ వృక్షాలు లతలతో కూడినదీ అయిన ఈ ప్రదేశంలో పర్వత దుర్గాలు, లోయలు, గుహలు ఉన్నాయి.
3.67.6
गुहाश्च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः।
आवासाः किंनराणां च गन्धर्वभवनानि च ॥ ३.६७.६ ॥
నానా విధాలైన భయంకరమైన గుహలు, నానా మృగ సమూహాలతో నిండినవి, కింనరుల నివాసాలు, గంధర్వుల భవనాలు కూడా ఉన్నాయి.
3.67.7
तानि युक्तो मया सार्धं समन्वेषितुमर्हसि।
त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरर्षभाः ॥ ३.६७.७ ॥
ఆ ప్రదేశాలను నాతో కలిసి వెతకడం నీకు తగినది. నీలాంటి బుద్ధిమంతులు, మహాత్ములు, నరశ్రేష్ఠులే అలా చేయాలి.
3.67.8
आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैरिवाचलाः।
इत्युक्तस्तद् वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः ॥ ३.६७.८ ॥
గాలివేగానికి పర్వతాలు కదలనట్లు, ఆపదలలో సజ్జనులు చలించరు. ఇలా చెప్పబడినవాడై, లక్ష్మణునితో కలిసి ఆ అడవంతా సంచరించాడు.
3.67.9
क्रुद्धो रामः शरं घोरं संधाय धनुषि क्षुरम्।
ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम् ॥ ३.६७.९ ॥
కోపించిన రాముడు విల్లుపై భయంకరమైన, పదునైన బాణాన్ని సంధించాడు. అప్పుడు పర్వత శిఖరంలా ఉన్న, మహాభాగ్యుడైన, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడైన పక్షిని చూశాడు.
3.67.10
ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्।
तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.६७.१० ॥
నేలపై పడి రక్తంతో తడిసి ఉన్న జటాయువును చూశాడు. పర్వత శిఖరంలా ఉన్న అతడిని చూసి రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
3.67.11
अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः।
गृध्ररूपमिदं व्यक्तं रक्षो भ्रमति काननम् ॥ ३.६७.११ ॥
ఇదే వైదేహి సీతను భక్షించింది; ఇందులో సందేహం లేదు. గద్ద రూపంలో ఉన్న ఇది స్పష్టంగా రాక్షసుడు, అడవిలో తిరుగుతూ ఉన్నాడు.
3.67.12
भक्षयित्वा विशालाक्षीमास्ते सीतां यथासुखम्।
एनं वधिष्ये दीप्ताग्रैः शरैर्घोरैरजिह्मगैः ॥ ३.६७.१२ ॥
విశాలనేత్రి అయిన సీతను భక్షించి ఇది సుఖంగా కూర్చుని ఉంది. మండే కొనలు కలిగిన, భయంకరమైన, సూటిగా దూసుకెళ్లే బాణాలతో దీన్ని నేను వధిస్తాను.
3.67.13
इत्युक्त्वाभ्यपतद् द्रष्टुं संधाय धनुषि क्षुरम्।
क्रुद्धो रामः समुद्रान्तां चालयन्निव मेदिनीम् ॥ ३.६७.१३ ॥
ఇలా చెప్పి, విల్లుపై క్షురప్రాన్ని సంధించి అతన్ని చూడటానికి ముందుకు వెళ్ళాడు. సముద్రం వరకు వ్యాపించిన భూమిని కంపింపజేస్తున్నట్లు కోపించిన రాముడు ఉన్నాడు.
3.67.14
तं दीनदीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन्।
अभ्यभाषत पक्षी स रामं दशरथात्मजम् ॥ ३.६७.१४ ॥
ఆ పక్షి అత్యంత దీనమైన స్వరంతో, నురుగుతో కూడిన రక్తాన్ని వాంతి చేసుకుంటూ, దశరథ పుత్రుడైన రాముడితో మాట్లాడింది.
3.67.15
यामोषधीमिवायुष्मन्नन्वेषसि महावने।
सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम् ॥ ३.६७.१५ ॥
దీర్ఘాయుష్మంతుడా, ఈ మహారణ్యంలో నువ్వు వెతుకుతున్న ఔషధంలాంటి ఆ దేవిని, నా ప్రాణాలను — ఈ రెండింటినీ రావణుడు అపహరించాడు.
3.67.16
त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा ॥ ३.६७.१६ ॥
ఓ రాఘవా, నీకు, లక్ష్మణుడికి దూరమైన ఆ దేవి, బలవంతుడైన రావణుడిచే అపహరించబడుతుండగా నేను చూశాను.
3.67.17
सीतामभ्यवपन्नोऽहं रावणश्च रणे प्रभो।
विध्वंसितरथच्छत्रः पतितो धरणीतले ॥ ३.६७.१७ ॥
ప్రభూ, నేను సీతను ఎదిరించి దాడి చేశాను; యుద్ధంలో రావణుడు కూడా — అతని రథం, గొడుగు ధ్వంసమై, భూమిపై పడిపోయాడు.
3.67.18
एतदस्य धनुर्भग्नमेते चास्य शरास्तथा।
अयमस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः ॥ ३.६७.१८ ॥
ఇదిగో అతని విల్లు విరిగిపోయింది; అతని బాణాలు కూడా అలాగే ఉన్నాయి. ఓ రామా, యుద్ధంలో అతని ఈ యుద్ధరథం కూడా విరిగిపోయింది.
3.67.19
अयं तु सारथिस्तस्य मत्पक्षनिहतो भुवि।
परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः ॥ ३.६७.१९ ॥
ఇతడు అతని సారథి, నా రెక్కచేత కొట్టబడి నేలపై పడి ఉన్నాడు. అలసిన నా రెక్కలను ఖడ్గంతో నరికి రావణుడు—
3.67.20
सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसम्।
रक्षसा निहतं पूर्वं मां न हन्तुं त्वमर्हसि ॥ ३.६७.२० ॥
వైదేహి సీతను తీసుకొని అతడు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు. రాక్షసుడు ముందే నన్ను చంపాడు; ఇప్పుడు నువ్వు నన్ను చంపకూడదు.
3.67.21
रामस्तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम्।
गृध्रराजं परिष्वज्य परित्यज्य महद् धनुः ॥ ३.६७.२१ ॥
రాముడు అతని మాటను అర్థం చేసుకున్నాడు—సీతను గురించిన ఆ ప్రియమైన వార్తను. గృధ్రరాజును కౌగిలించుకొని, పెద్ద ధనుస్సును విడిచి—
3.67.22
निपपातावशो भूमौ रुरोद सहलक्ष्मणः।
द्विगुणीकृततापार्तो रामो धीरतरोऽपि सन् ॥ ३.६७.२२ ॥
అతడు నిస్సహాయంగా నేలపై పడ్డాడు; లక్ష్మణునితో కలిసి ఏడ్చాడు. రెట్టింపైన బాధతో పీడితుడైన రాముడు, అత్యంత ధీరుడైనప్పటికీ—
3.67.23
एकमेकायने कृच्छ्रे निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः।
समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ३.६७.२३ ॥
కష్టంలో, ఒక్కొక్క క్షణం పదే పదే నిట్టూరుస్తున్న అతడిని చూసి దుఃఖించిన రాముడు సౌమిత్రితో ఇలా అన్నాడు—
3.67.24
राज्यं भ्रष्टं वने वासः सीता नष्टा मृतो द्विजः।
ईदृशीयं ममालक्ष्मीर्दहेदपि हि पावकम् ॥ ३.६७.२४ ॥
రాజ్యం పోయింది, అడవిలో నివాసం; సీత నష్టమైంది, ద్విజుడు (పక్షి) మరణించాడు. నా ఈ ఇటువంటి దురదృష్టం అగ్నిని కూడా దహించివేయగలదు.
3.67.25
सम्पूर्णमपि चेदद्य प्रतरेयं महोदधिम्।
सोऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत् सरितां पतिः ॥ ३.६७.२५ ॥
ఈ రోజు నిండుగా ఉన్న మహాసముద్రాన్ని నేను దాటినా, నా దుర్భాగ్యం వల్ల నదులకు అధిపతి అయిన ఆ సముద్రమే కూడా ఎండిపోతుంది.
3.67.26
नास्त्यभाग्यतरो लोके मत्तोऽस्मिन् स चराचरे।
येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा ॥ ३.६७.२६ ॥
ఈ చరాచర లోకంలో నాకంటే దురదృష్టవంతుడు ఎవరూ లేరు; నా కారణంగానే ఈమె మహా విపత్తు అనే ఉచ్చులో పడింది.
3.67.27
अयं पितुर्वयस्यो मे गृध्रराजो महाबलः।
शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात् ॥ ३.६७.२७ ॥
ఇతడు నా తండ్రికి స్నేహితుడు, మహాబలుడైన గృధ్రరాజు; నా అదృష్టం తారుమారైనందున దెబ్బతిని నేలపై పడి ఉన్నాడు.
3.67.28
इत्येवमुक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः।
जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन् ॥ ३.६७.२८ ॥
ఈ విధంగా పలుమార్లు పలికి, లక్ష్మణునితో కూడిన రాఘవుడు తండ్రిపై ఉన్న ప్రేమను చూపుతూ జటాయువును తాకాడు.
3.67.29
निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं
तं गृध्रराजं परिगृह्य राघवः।
क्व मैथिली प्राणसमा गतेति
विमुच्य वाचं निपपात भूमौ ॥ ३.६७.२९ ॥
రెక్కలు తెగి రక్తంతో తడిసిన ఆ గృధ్రరాజును పట్టుకున్న రాఘవుడు, 'ప్రాణసమానమైన మైథిలి ఎక్కడికి వెళ్లింది?' అని పలికి మాట నిలిపి నేలపై కూలిపోయాడు.