ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 3.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.67.1
पूर्वजोऽप्युक्तमात्रस्तु लक्ष्मणेन सुभाषितम्।
सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः ॥ ३.६७.१ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସୁଭାଷିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ, ସାରଗ୍ରାହୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାଘବ ସେଇ ମହାସାର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
3.67.2
स निगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धं रोषमात्मनः।
अवष्टभ्य धनुश्चित्रं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.६७.२ ॥
ସେ ମହାବାହୁ ନିଜ ବଢ଼ିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ସଂଯତ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁ ଧରି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.67.3
किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण।
केनोपायेन पश्यावः सीतामिह विचिन्तय ॥ ३.६७.३ ॥
କ'ଣ କରିବା, ବତ୍ସ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କେଉଁଠାକୁ ଯିବା? କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା? ଚିନ୍ତା କର।
3.67.4
तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।
इदमेव जनस्थानं त्वमन्वेषितुमर्हसि ॥ ३.६७.४ ॥
ସେହି ପରିତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ — ଆପଣ ଏହି ଜନସ୍ଥାନରେ ହିଁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
3.67.5
राक्षसैर्बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम्।
सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च ॥ ३.६७.५ ॥
ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଭରା ଏହି ବନରେ ପର୍ବତର ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନ, ଉପତ୍ୟକା ଓ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
3.67.6
गुहाश्च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः।
आवासाः किंनराणां च गन्धर्वभवनानि च ॥ ३.६७.६ ॥
ବିବିଧ ଭୟଙ୍କର ଗୁମ୍ଫା ଅଛି, ଯାହା ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଗ ଦଳରେ ଭରା; କିନ୍ନରଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଭବନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
3.67.7
तानि युक्तो मया सार्धं समन्वेषितुमर्हसि।
त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरर्षभाः ॥ ३.६७.७ ॥
ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ସହିତ ମିଶି ତୁମର ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ତୁମ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମହାତ୍ମା ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ହିଁ ଏହା କରିବେ।
3.67.8
आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैरिवाचलाः।
इत्युक्तस्तद् वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः ॥ ३.६७.८ ॥
ପବନର ବେଗରେ ପର୍ବତ ଯେପରି କମ୍ପେ ନାହିଁ, ସେପରି ବିପଦରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ବିଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି କୁହାଯିବାରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେହି ସମଗ୍ର ବନରେ ବିଚରଣ କଲେ।
3.67.9
क्रुद्धो रामः शरं घोरं संधाय धनुषि क्षुरम्।
ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम् ॥ ३.६७.९ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ରାମ ଧନୁରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଯୋଡ଼ିଲେ। ତା'ପରେ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଓ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଏକ ପକ୍ଷୀକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
3.67.10
ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्।
तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.६७.१० ॥
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ। ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.67.11
अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः।
गृध्ररूपमिदं व्यक्तं रक्षो भ्रमति काननम् ॥ ३.६७.११ ॥
ଏହା ହିଁ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇଛି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଗିଦ୍ଧ ରୂପଧାରୀ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ବନରେ ବୁଲୁଥିଲା।
3.67.12
भक्षयित्वा विशालाक्षीमास्ते सीतां यथासुखम्।
एनं वधिष्ये दीप्ताग्रैः शरैर्घोरैरजिह्मगैः ॥ ३.६७.१२ ॥
ବିଶାଳ ନୟନା ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଏ ସୁଖରେ ବସିଛି। ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ସିଧା ଯାଉଥିବା ବାଣରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ବଧ କରିବି।
3.67.13
इत्युक्त्वाभ्यपतद् द्रष्टुं संधाय धनुषि क्षुरम्।
क्रुद्धो रामः समुद्रान्तां चालयन्निव मेदिनीम् ॥ ३.६७.१३ ॥
ଏହା କହି, ଧନୁରେ କ୍ଷୁରବାଣ ଯୋଡି ସେ ତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗକୁ ଧାଇଁଲେ। ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଯେମିତି କମ୍ପାଉଥିଲେ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ରାମ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
3.67.14
तं दीनदीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन्।
अभ्यभाषत पक्षी स रामं दशरथात्मजम् ॥ ३.६७.१४ ॥
ସେଇ ପକ୍ଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ସ୍ୱରରେ, ଫେଣ ସହିତ ରକ୍ତ ବାନ୍ତି କରି, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲା।
3.67.15
यामोषधीमिवायुष्मन्नन्वेषसि महावने।
सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम् ॥ ३.६७.१५ ॥
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଏହି ମହାବନରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଔଷଧି ଖୋଜୁଛ, ସେଇ ଦେବୀ ଓ ମୋ ପ୍ରାଣ — ଦୁହେଁଙ୍କୁ ରାବଣ ହରଣ କରିଛି।
3.67.16
त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा ॥ ३.६७.१६ ॥
ହେ ରାଘବ, ତୁମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ବଳବାନ ରାବଣ ହରଣ କରି ନେଉଥିବା ମୁଁ ଦେଖିଲି।
3.67.17
सीतामभ्यवपन्नोऽहं रावणश्च रणे प्रभो।
विध्वंसितरथच्छत्रः पतितो धरणीतले ॥ ३.६७.१७ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲି; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ମଧ୍ୟ — ତାର ରଥ ଓ ଛତ୍ର ଭାଙ୍ଗି, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
3.67.18
एतदस्य धनुर्भग्नमेते चास्य शरास्तथा।
अयमस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः ॥ ३.६७.१८ ॥
ଏହା ତାର ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତାର ବାଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ହେ ରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାର ଏହି ରଣରଥ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।
3.67.19
अयं तु सारथिस्तस्य मत्पक्षनिहतो भुवि।
परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः ॥ ३.६७.१९ ॥
ଏ ତା'ର ସାରଥି, ମୋ ପକ୍ଷର ଆଘାତରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। କ୍ଳାନ୍ତ ମୋ ପକ୍ଷଦ୍ୱୟ ଖଡ୍ଗରେ କାଟି ରାବଣ—
3.67.20
सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसम्।
रक्षसा निहतं पूर्वं मां न हन्तुं त्वमर्हसि ॥ ३.६७.२० ॥
ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ସେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା। ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଆହତ ମୋତେ ତୁମେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.67.21
रामस्तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम्।
गृध्रराजं परिष्वज्य परित्यज्य महद् धनुः ॥ ३.६७.२१ ॥
ରାମ ତାଙ୍କର କଥା ବୁଝିଲେ—ସୀତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେଇ ପ୍ରିୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ। ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମହାଧନୁ ତ୍ୟାଗ କରି—
3.67.22
निपपातावशो भूमौ रुरोद सहलक्ष्मणः।
द्विगुणीकृततापार्तो रामो धीरतरोऽपि सन् ॥ ३.६७.२२ ॥
ସେ ଅସହାୟ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ କାନ୍ଦିଲା। ଦୁଇଗୁଣା ସନ୍ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ରାମ, ଯେ ଅତି ଧୀର ଥିଲେ, ତଥାପି—
3.67.23
एकमेकायने कृच्छ्रे निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः।
समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ३.६७.२३ ॥
ସଙ୍କଟରେ, କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ରାମ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ—
3.67.24
राज्यं भ्रष्टं वने वासः सीता नष्टा मृतो द्विजः।
ईदृशीयं ममालक्ष्मीर्दहेदपि हि पावकम् ॥ ३.६७.२४ ॥
ରାଜ୍ୟ ହରାଗଲା, ବନରେ ବାସ; ସୀତା ହଜିଗଲେ, ଦ୍ୱିଜ (ପକ୍ଷୀ) ମରିଗଲା। ମୋର ଏପରି ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କରିପାରେ।
3.67.25
सम्पूर्णमपि चेदद्य प्रतरेयं महोदधिम्।
सोऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत् सरितां पतिः ॥ ३.६७.२५ ॥
ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ପାର ହୁଏ, ତଥାପି ମୋ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେତୁ ନଦୀଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସେ ସାଗର ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଖିଯିବ।
3.67.26
नास्त्यभाग्यतरो लोके मत्तोऽस्मिन् स चराचरे।
येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा ॥ ३.६७.२६ ॥
ଏହି ଚରାଚର ଜଗତରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗା କେହି ନାହିଁ; ମୋ ଯୋଗୁ ଏହି ମହା ବିପଦର ଜାଲରେ ସେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
3.67.27
अयं पितुर्वयस्यो मे गृध्रराजो महाबलः।
शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात् ॥ ३.६७.२७ ॥
ଏ ମୋ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ମହାବଳୀ ଗୃଧ୍ରରାଜ; ମୋ ଭାଗ୍ୟର ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
3.67.28
इत्येवमुक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः।
जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन् ॥ ३.६७.२८ ॥
ଏହିପରି ଅନେକ ଥର କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରାଘବ ପିତୃସ୍ନେହ ଦେଖାଇ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
3.67.29
निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं
तं गृध्रराजं परिगृह्य राघवः।
क्व मैथिली प्राणसमा गतेति
विमुच्य वाचं निपपात भूमौ ॥ ३.६७.२९ ॥
ଡେଣା କଟା ଯାଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ସେ ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ଧରି ରାଘବ 'ପ୍ରାଣସମା ମୈଥିଳୀ କୁଆଡ଼େ ଗଲା?' ବୋଲି କହି କଥା ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।