ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 3.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.68.1
रामः प्रेक्ष्य तु तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम्।
सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.१ ॥
ରାମ ଭୟଙ୍କର ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଥିବା ସେହି ଗୀଧକୁ ଦେଖି, ମିତ୍ରଭାବାପନ୍ନ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
3.68.2
ममायं नूनमर्थेषु यतमानो विहंगमः।
राक्षसेन हतः संख्ये प्राणांस्त्यजति मत्कृते ॥ ३.६८.२ ॥
ଏହି ପକ୍ଷୀ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରୁଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ମୋ କାରଣରୁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି।
3.68.3
अतिखिन्नः शरीरेऽस्मिन् प्राणो लक्ष्मण विद्यते।
तथा स्वरविहीनोऽयं विक्लवं समुदीक्षते ॥ ३.६८.३ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଶରୀରରେ ପ୍ରାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଏବେ ବି ଅଛି; ସ୍ୱରହୀନ ଏହି ପକ୍ଷୀ ବ୍ୟାକୁଳ ଭାବେ ଚାହିଁ ରହିଛି।
3.68.4
जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः।
सीतामाख्याहि भद्रं ते वधमाख्याहि चात्मनः ॥ ३.६८.४ ॥
ହେ ଜଟାୟୁ, ଯଦି ତୁମେ ପୁନର୍ବାର କଥା କହି ପାରିବ, ତେବେ ସୀତା ବିଷୟରେ କୁହ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏବଂ ନିଜ ବଧର କଥା ମଧ୍ୟ କୁହ।
3.68.5
किंनिमित्तो जहारार्यां रावणस्तस्य किं मया।
अपराधं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया ॥ ३.६८.५ ॥
ରାବଣ କି କାରଣରୁ ଆର୍ଯ୍ୟା (ସୀତା)ଙ୍କୁ ହରଣ କଲା? ମୋ ଠାରେ ସେ କି ଅପରାଧ ଦେଖି ରାବଣ ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା?
3.68.6
कथं तच्चन्द्रसंकाशं मुखमासीन्मनोहरम्।
सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन् काले द्विजोत्तम ॥ ३.६८.६ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମନୋହର ସୀତାଙ୍କ ମୁଖ କିପରି ଥିଲା? ଏବଂ ସୀତା ସେହି ସମୟରେ କେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ?
3.68.7
कथंवीर्यः कथंरूपः किंकर्मा स च राक्षसः।
क्व चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः ॥ ३.६८.७ ॥
ସେ ରାକ୍ଷସ କେତେ ପରାକ୍ରମୀ, କେଉଁ ରୂପର, କେଉଁ କର୍ମ କରେ? ହେ ତାତ, ତାର ନିବାସ କେଉଁଠି? ପଚାରୁଥିବା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
3.68.8
तमुद्वीक्ष्य स धर्मात्मा विलपन्तमनाथवत्।
वाचा विक्लवया राममिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.८ ॥
ଅନାଥ ପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା କମ୍ପିତ ସ୍ୱରରେ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
3.68.9
सा हृता राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना।
मायामास्थाय विपुलां वातदुर्दिनसंकुलाम् ॥ ३.६८.९ ॥
ସେହି ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁରାତ୍ମା ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ବାତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଦିନ ପରି ବିପୁଳ ମାୟା ଆଶ୍ରୟ କରି ହରଣ କଲା।
3.68.10
परिक्लान्तस्य मे तात पक्षौ छित्त्वा निशाचरः।
सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणामुखः ॥ ३.६८.१० ॥
ହେ ତାତ, କ୍ଳାନ୍ତ ମୋର ଡେଣା କାଟି ସେ ନିଶାଚର ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲା।
3.68.11
उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर्भ्रमति राघव।
पश्यामि वृक्षान् सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान् ॥ ३.६८.११ ॥
ହେ ରାଘବ, ମୋର ପ୍ରାଣ ରୁଦ୍ଧ ହେଉଛି, ଦୃଷ୍ଟି ଘୂରୁଛି; ଉଶୀର ଘାସର ମୁକୁଟ ଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ମୁଁ ଦେଖୁଛି।
3.68.12
येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः।
विप्रणष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते ॥ ३.६८.१२ ॥
ରାବଣ ଯେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯିବ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହଜିଯାଇଥିବା ଧନ ତା'ର ମାଲିକ ଶୀଘ୍ର ପାଇବ।
3.68.13
विन्दो नाम मुहूर्तोऽसौ न च काकुत्स्थ सोऽबुधत् ।
त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
झषवद् बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ ३.६८.१३ ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ବିନ୍ଦ ନାମକ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ରାକ୍ଷସେଶ୍ବର ରାବଣ ଜାଣି ପାରିଲା ନାହିଁ। ତୁମ ପ୍ରିୟା ଜାନକୀଙ୍କୁ ହରଣ କରି, ମାଛ ଯେପରି ବଡ଼ିଶ ଧରେ ସେପରି ସେ ଶୀଘ୍ର ବିନଷ୍ଟ ହେବ।
3.68.14
न च त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुतां प्रति।
वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रं हत्वा तं रणमूर्धनि ॥ ३.६८.१४ ॥
ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ବିଷୟରେ ତୁମେ ବ୍ୟଥା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରଣ ମୁଖରେ ତାକୁ ବଧ କରି ଶୀଘ୍ର ବୈଦେହୀଙ୍କ ସହ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିବ।
3.68.15
असम्मूढस्य गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः।
आस्यात् सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम् ॥ ३.६८.१५ ॥
ରାମଙ୍କ ସହ କଥା କହୁଥିବା, ବିମୂଢ଼ ନ ଥିବା ସେହି ଗୃଧ୍ରର ମୁଖରୁ, ମରିବା ସମୟରେ ମାଂସ ସହିତ ରକ୍ତ ବହିଗଲା।
3.68.16
पुत्रो विश्रवसः साक्षाद् भ्राता वैश्रवणस्य च।
इत्युक्त्वा दुर्लभान् प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥ ३.६८.१६ ॥
"ମୁଁ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ" ଏହା କହି, ପକ୍ଷୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
3.68.17
ब्रूहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य कृताञ्जलेः।
त्यक्त्वा शरीरं गृध्रस्य प्राणा जग्मुर्विहायसम् ॥ ३.६८.१७ ॥
"କୁହ, କୁହ" ବୋଲି ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାମ କହୁଥିବା ବେଳେ, ଗୃଧ୍ରର ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରାଣ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲା।
3.68.18
स निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तथा।
विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात धरणीतले ॥ ३.६८.१८ ॥
ସେ ମସ୍ତକ ଭୂମିରେ ରଖି, ଦୁଇ ପାଦ ପ୍ରସାରି, ନିଜ ଶରୀର ଫିଙ୍ଗି ଧରଣୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଗଲା।
3.68.19
तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम्।
रामः सुबहुभिर्दुःखैर्दीनः सौमित्रिमब्रवीत् ॥ ३.६८.१९ ॥
ରକ୍ତାକ୍ଷ ସେ ଶକୁନିକୁ ପ୍ରାଣହୀନ, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଦୀନ ହୋଇ ରାମ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.68.20
बहूनि रक्षसां वासे वर्षाणि वसता सुखम्।
अनेन दण्डकारण्ये विशीर्णमिह पक्षिणा ॥ ३.६८.२० ॥
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନରେ ବହୁ ବର୍ଷ ସୁଖରେ ରହିଥିବା ଏ ପକ୍ଷୀ, ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି।
3.68.21
अनेकवार्षिको यस्तु चिरकालसमुत्थितः।
सोऽयमद्य हतः शेते कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ३.६८.२१ ॥
ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚିଥିବା ଏ ଆଜି ହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି; କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ସତରେ କଠିନ।
3.68.22
पश्य लक्ष्मण गृध्रोऽयमुपकारी हतश्च मे।
सीतामभ्यवपन्नो हि रावणेन बलीयसा ॥ ३.६८.२२ ॥
ଦେଖ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ଏ ଶକୁନି ମୋର ଉପକାରୀ ଥିଲା, ମୋ ପାଇଁ ହତ ହୋଇଛି; ବଳବାନ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲାବେଳେ ଏ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।
3.68.23
गृध्रराज्यं परित्यज्य पितृपैतामहं महत्।
मम हेतोरयं प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥ ३.६८.२३ ॥
ଶକୁନମାନଙ୍କ ମହାନ ପୈତୃକ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ପାଇଁ ଏ ପକ୍ଷୀରାଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
3.68.24
सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो धर्मचारिणः।
शूराः शरण्याः सौमित्रे तिर्यग्योनिगतेष्वपि ॥ ३.६८.२४ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି! ଧର୍ମାଚାରୀ ସାଧୁ, ଶୂର ଓ ଶରଣଦାତା ସର୍ବତ୍ର ଦିଶନ୍ତି; ପଶୁଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।
3.68.25
सीताहरणजं दुःखं न मे सौम्य तथागतम्।
यथा विनाशो गृध्रस्य मत्कृते च परंतप ॥ ३.६८.२५ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ସୀତାହରଣରୁ ଜାତ ମୋ ଦୁଃଖ ସେତେ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ପାଇଁ ଗୃଧ୍ରର ବିନାଶ ହେବାର ଦୁଃଖ, ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ।
3.68.26
राजा दशरथः श्रीमान् यथा मम महायशाः।
पूजनीयश्च मान्यश्च तथायं पतगेश्वरः ॥ ३.६८.२६ ॥
ମୋ ମହାଯଶସ୍ୱୀ, ଶ୍ରୀମାନ ରାଜା ଦଶରଥ ଯେପରି ପୂଜନୀୟ ଓ ମାନ୍ୟ ଥିଲେ, ସେହିପରି ଏ ପକ୍ଷୀରାଜ ମଧ୍ୟ।
3.68.27
सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि पावकम्।
गृध्रराजं दिधक्ष्यामि मत्कृते निधनं गतम् ॥ ३.६८.२७ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, କାଠ ଆଣ; ମୁଁ ଅଗ୍ନି ଜାଳିବି। ମୋ ପାଇଁ ମୃତ ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ଦାହ କରିବି।
3.68.28
नाथं पतगलोकस्य चितिमारोपयाम्यहम्।
इमं धक्ष्यामि सौमित्रे हतं रौद्रेण रक्षसा ॥ ३.६८.२८ ॥
ପକ୍ଷିଲୋକର ଏହି ନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଚିତାରେ ରଖୁଛି। ହେ ସୌମିତ୍ରି, କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ଏହାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦାହ କରିବି।
3.68.29
या गतिर्यज्ञशीलानामाहिताग्नेश्च या गतिः।
अपरावर्तिनां या च या च भूमिप्रदायिनाम् ॥ ३.६८.२९ ॥
ଯଜ୍ଞଶୀଳମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଗତି, ଆହିତାଗ୍ନିଙ୍କର ଯେଉଁ ଗତି, ଅପରାବର୍ତ୍ତୀମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଗତି, ଏବଂ ଭୂମିଦାନ କରିଥିବାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗତି—
3.68.30
मया त्वं समनुज्ञातो गच्छ लोकाननुत्तमान्।
गृध्रराज महासत्त्व संस्कृतश्च मया व्रज ॥ ३.६८.३० ॥
ମୋ ଅନୁମତିରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଅ। ହେ ଗୃଧ୍ରରାଜ, ମହାସତ୍ତ୍ୱ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ହୋଇ ଯାଅ।
3.68.31
एवमुक्त्वा चितां दीप्तामारोप्य पतगेश्वरम्।
ददाह रामो धर्मात्मा स्वबन्धुमिव दुःखितः ॥ ३.६८.३१ ॥
ଏହା କହି, ଜଳନ୍ତା ଚିତାରେ ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କୁ ରଖି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ବନ୍ଧୁ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦାହ କଲେ।
3.68.32
रामोऽथ सहसौमित्रिर्वनं गत्वा स वीर्यवान्।
स्थूलान् हत्वा महारोहीननुतस्तार तं द्विजम् ॥ ३.६८.३२ ॥
ତା'ପରେ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ରାମ ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ବନକୁ ଯାଇ ବଡ଼ ମହାରୋହି ମୃଗ ମାରି ସେ ଦ୍ୱିଜ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କଲେ।
3.68.33
रोहिमांसानि चोद्धृत्य पेशीकृत्वा महायशाः।
शकुनाय ददौ रामो रम्ये हरितशाद्वले ॥ ३.६८.३३ ॥
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ରାମ ରୋହି ମୃଗମାନଙ୍କ ମାଂସ କାଟି, ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି, ସୁନ୍ଦର ସବୁଜ ଘାସ ମଇଦାନରେ ସେ ପକ୍ଷୀ ପାଇଁ ରଖିଲେ।
3.68.34
यत् तत् प्रेतस्य मर्त्यस्य कथयन्ति द्विजातयः।
तत् स्वर्गगमनं पित्र्यं तस्य रामो जजाप ह ॥ ३.६८.३४ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୃତ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଯାହା କହନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଗମନ ପାଇଁ ପିତୃ-ମନ୍ତ୍ର; ରାମ ତାହା ଜପ କଲେ।
3.68.35
ततो गोदावरीं गत्वा नदीं नरवरात्मजौ।
उदकं चक्रतुस्तस्मै गृध्रराजाय तावुभौ ॥ ३.६८.३५ ॥
ତା'ପରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସେହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ତର୍ପଣ କଲେ।
3.68.36
शास्त्रदृष्टेन विधिना जलं गृध्राय राघवौ।
स्नात्वा तौ गृध्रराजाय उदकं चक्रतुस्तदा ॥ ३.६८.३६ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ସେହି ଦୁଇ ରାଘବ ସ୍ନାନ କରି, ସେତେବେଳେ ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ତର୍ପଣ କଲେ।
3.68.37
स गृध्रराजः कृतवान् यशस्करं
सुदुष्करं कर्म रणे निपातितः।
महर्षिकल्पेन च संस्कृतस्तदा
जगाम पुण्यां गतिमात्मनः शुभाम् ॥ ३.६८.३७ ॥
ରଣରେ ଅତି ଦୁଷ୍କର ଓ ଯଶସ୍କର କର୍ମ କରି ସେଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଗୃଧ୍ରରାଜ, ସେତେବେଳେ ମହର୍ଷିଙ୍କ ସମାନ ସଂସ୍କାର ପାଇ ନିଜର ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଗତିକୁ ଗଲେ।
3.68.38
कृतोदकौ तावपि पक्षिसत्तमे
स्थिरां च बुद्धिं प्रणिधाय जग्मतुः।
प्रवेश्य सीताधिगमे ततो मनो
वनं सुरेन्द्राविव विष्णुवासवौ ॥ ३.६८.३८ ॥
ପକ୍ଷୀଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଜଳତର୍ପଣ କରି ସେ ଦୁଇ ଜଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧିରେ ଚାଲିଲେ; ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଦିଗରେ ମନ ଲଗାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଭଳି ସେମାନେ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।