ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.68.1
रामः प्रेक्ष्य तु तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम्।
सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.१ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੇਗੇ ਗਏ ਉਸ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਿੱਤਰ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.68.2
ममायं नूनमर्थेषु यतमानो विहंगमः।
राक्षसेन हतः संख्ये प्राणांस्त्यजति मत्कृते ॥ ३.६८.२ ॥
ਇਹ ਪੰਛੀ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.68.3
अतिखिन्नः शरीरेऽस्मिन् प्राणो लक्ष्मण विद्यते।
तथा स्वरविहीनोऽयं विक्लवं समुदीक्षते ॥ ३.६८.३ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹਨ; ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਹ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.68.4
जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः।
सीतामाख्याहि भद्रं ते वधमाख्याहि चात्मनः ॥ ३.६८.४ ॥
ਹੇ ਜਟਾਯੂ, ਜੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸ।
3.68.5
किंनिमित्तो जहारार्यां रावणस्तस्य किं मया।
अपराधं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया ॥ ३.६८.५ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਰਯਾ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਹਰ ਲਿਆ? ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਲਿਆ?
3.68.6
कथं तच्चन्द्रसंकाशं मुखमासीन्मनोहरम्।
सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन् काले द्विजोत्तम ॥ ३.६८.६ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਮਨੋਹਰ ਸੀਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ? ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹੜੇ ਬਚਨ ਕਹੇ ਸਨ?
3.68.7
कथंवीर्यः कथंरूपः किंकर्मा स च राक्षसः।
क्व चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः ॥ ३.६८.७ ॥
ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਬਲਵਾਨ, ਕਿਸ ਰੂਪ ਦਾ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
3.68.8
तमुद्वीक्ष्य स धर्मात्मा विलपन्तमनाथवत्।
वाचा विक्लवया राममिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.८ ॥
ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.68.9
सा हृता राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना।
मायामास्थाय विपुलां वातदुर्दिनसंकुलाम् ॥ ३.६८.९ ॥
ਉਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਰਾਵਣ ਨੇ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
3.68.10
परिक्लान्तस्य मे तात पक्षौ छित्त्वा निशाचरः।
सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणामुखः ॥ ३.६८.१० ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਖੰਭ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.68.11
उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर्भ्रमति राघव।
पश्यामि वृक्षान् सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान् ॥ ३.६८.११ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਰੁਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਜ਼ਰ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ਼ੀਰ ਘਾਹ ਦੇ ਤਾਜ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
3.68.12
येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः।
विप्रणष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते ॥ ३.६८.१२ ॥
ਰਾਵਣ ਜਿਸ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸੇ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚਿਆ ਧਨ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਾ ਲਵੇਗਾ।
3.68.13
विन्दो नाम मुहूर्तोऽसौ न च काकुत्स्थ सोऽबुधत् ।
त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
झषवद् बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ ३.६८.१३ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਵਿੰਦ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਮੁਹੂਰਤ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਹਰ ਕੇ, ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਕੁੰਡੀ ਨਿਗਲ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
3.68.14
न च त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुतां प्रति।
वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रं हत्वा तं रणमूर्धनि ॥ ३.६८.१४ ॥
ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੇਂਗਾ।
3.68.15
असम्मूढस्य गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः।
आस्यात् सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम् ॥ ३.६८.१५ ॥
ਰਾਮ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਸ ਗਿੱਧ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ, ਮਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਸ ਸਮੇਤ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ।
3.68.16
पुत्रो विश्रवसः साक्षाद् भ्राता वैश्रवणस्य च।
इत्युक्त्वा दुर्लभान् प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥ ३.६८.१६ ॥
"ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹਾਂ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।
3.68.17
ब्रूहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य कृताञ्जलेः।
त्यक्त्वा शरीरं गृध्रस्य प्राणा जग्मुर्विहायसम् ॥ ३.६८.१७ ॥
"ਦੱਸੋ, ਦੱਸੋ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ, ਗਿੱਧ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
3.68.18
स निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तथा।
विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात धरणीतले ॥ ३.६८.१८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.68.19
तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम्।
रामः सुबहुभिर्दुःखैर्दीनः सौमित्रिमब्रवीत् ॥ ३.६८.१९ ॥
ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਗਿਰਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ, ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੀਨ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.68.20
बहूनि रक्षसां वासे वर्षाणि वसता सुखम्।
अनेन दण्डकारण्ये विशीर्णमिह पक्षिणा ॥ ३.६८.२० ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਹੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੰਛੀ, ਇੱਥੇ ਦੰਡਕਾਰਣਯ ਵਿੱਚ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
3.68.21
अनेकवार्षिको यस्तु चिरकालसमुत्थितः।
सोऽयमद्य हतः शेते कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ३.६८.२१ ॥
ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਅੱਜ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਪਿਆ ਹੈ; ਕਾਲ ਨੂੰ ਟਾਲਣਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਹੈ।
3.68.22
पश्य लक्ष्मण गृध्रोऽयमुपकारी हतश्च मे।
सीतामभ्यवपन्नो हि रावणेन बलीयसा ॥ ३.६८.२२ ॥
ਵੇਖ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਇਹ ਗਿਰਝ ਮੇਰਾ ਉਪਕਾਰੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ।
3.68.23
गृध्रराज्यं परित्यज्य पितृपैतामहं महत्।
मम हेतोरयं प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥ ३.६८.२३ ॥
ਗਿਰਝਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।
3.68.24
सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो धर्मचारिणः।
शूराः शरण्याः सौमित्रे तिर्यग्योनिगतेष्वपि ॥ ३.६८.२४ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ! ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਜਣ, ਸੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਪਸ਼ੂ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
3.68.25
सीताहरणजं दुःखं न मे सौम्य तथागतम्।
यथा विनाशो गृध्रस्य मत्कृते च परंतप ॥ ३.६८.२५ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਸੀਤਾ ਹਰਣ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
3.68.26
राजा दशरथः श्रीमान् यथा मम महायशाः।
पूजनीयश्च मान्यश्च तथायं पतगेश्वरः ॥ ३.६८.२६ ॥
ਮੇਰੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸ੍ਵੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜਿਵੇਂ ਪੂਜਨੀਕ ਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਸਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।
3.68.27
सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि पावकम्।
गृध्रराजं दिधक्ष्यामि मत्कृते निधनं गतम् ॥ ३.६८.२७ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਅੱਗ ਬਾਲਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮਰੇ ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਰਾਜ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਾੜਾਂਗਾ।
3.68.28
नाथं पतगलोकस्य चितिमारोपयाम्यहम्।
इमं धक्ष्यामि सौमित्रे हतं रौद्रेण रक्षसा ॥ ३.६८.२८ ॥
ਪੰਛੀ-ਲੋਕ ਦੇ ਇਸ ਨਾਥ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਕਰੂਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਾੜਾਂਗਾ।
3.68.29
या गतिर्यज्ञशीलानामाहिताग्नेश्च या गतिः।
अपरावर्तिनां या च या च भूमिप्रदायिनाम् ॥ ३.६८.२९ ॥
ਯੱਗਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ, ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ, ਅਪਰਾਵਰਤੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ—
3.68.30
मया त्वं समनुज्ञातो गच्छ लोकाननुत्तमान्।
गृध्रराज महासत्त्व संस्कृतश्च मया व्रज ॥ ३.६८.३० ॥
ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾ। ਹੇ ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਰਾਜ, ਮਹਾਸੱਤ੍ਵ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਸੰਸਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਜਾ।
3.68.31
एवमुक्त्वा चितां दीप्तामारोप्य पतगेश्वरम्।
ददाह रामो धर्मात्मा स्वबन्धुमिव दुःखितः ॥ ३.६८.३१ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
3.68.32
रामोऽथ सहसौमित्रिर्वनं गत्वा स वीर्यवान्।
स्थूलान् हत्वा महारोहीननुतस्तार तं द्विजम् ॥ ३.६८.३२ ॥
ਫਿਰ ਵੀਰਜਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਰੋਹੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਵਿਜ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ।
3.68.33
रोहिमांसानि चोद्धृत्य पेशीकृत्वा महायशाः।
शकुनाय ददौ रामो रम्ये हरितशाद्वले ॥ ३.६८.३३ ॥
ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਰੋਹੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ, ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਹਰੀ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੰਛੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ।
3.68.34
यत् तत् प्रेतस्य मर्त्यस्य कथयन्ति द्विजातयः।
तत् स्वर्गगमनं पित्र्यं तस्य रामो जजाप ह ॥ ३.६८.३४ ॥
ਦਵਿਜ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਵਰਗ-ਗਮਨ ਲਈ ਪਿਤ੍ਰ-ਮੰਤਰ ਹੈ; ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ।
3.68.35
ततो गोदावरीं गत्वा नदीं नरवरात्मजौ।
उदकं चक्रतुस्तस्मै गृध्रराजाय तावुभौ ॥ ३.६८.३५ ॥
ਫਿਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਲਈ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ।
3.68.36
शास्त्रदृष्टेन विधिना जलं गृध्राय राघवौ।
स्नात्वा तौ गृध्रराजाय उदकं चक्रतुस्तदा ॥ ३.६८.३६ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਲਈ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ।
3.68.37
स गृध्रराजः कृतवान् यशस्करं
सुदुष्करं कर्म रणे निपातितः।
महर्षिकल्पेन च संस्कृतस्तदा
जगाम पुण्यां गतिमात्मनः शुभाम् ॥ ३.६८.३७ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਡਿੱਗਿਆ ਉਹ ਗਿਰਝਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਤਦ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਸੰਸਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਗਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.68.38
कृतोदकौ तावपि पक्षिसत्तमे
स्थिरां च बुद्धिं प्रणिधाय जग्मतुः।
प्रवेश्य सीताधिगमे ततो मनो
वनं सुरेन्द्राविव विष्णुवासवौ ॥ ३.६८.३८ ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ; ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵੱਲ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਵਾਂਗ ਉਹ ਬਨ ਵਿੱਚ ਗਏ।