వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.68.1
रामः प्रेक्ष्य तु तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम्।
सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.१ ॥
రాముడు భయంకరుడైన రావణునిచే నేలపై పడగొట్టబడిన ఆ పక్షిని చూసి, మిత్రభావం కలిగిన సౌమిత్రితో ఇలా పలికాడు.
3.68.2
ममायं नूनमर्थेषु यतमानो विहंगमः।
राक्षसेन हतः संख्ये प्राणांस्त्यजति मत्कृते ॥ ३.६८.२ ॥
ఈ పక్షి నిశ్చయంగా నా కార్యం కోసం ప్రయత్నించింది; యుద్ధంలో రాక్షసుడిచే కొట్టబడి నా కారణంగా ప్రాణాలు విడుస్తోంది.
3.68.3
अतिखिन्नः शरीरेऽस्मिन् प्राणो लक्ष्मण विद्यते।
तथा स्वरविहीनोऽयं विक्लवं समुदीक्षते ॥ ३.६८.३ ॥
లక్ష్మణా, ఈ శరీరంలో ప్రాణం ఇంకా అత్యంత వ్యాకులంగా ఉంది; స్వరం కోల్పోయిన ఇది దీనంగా చూస్తోంది.
3.68.4
जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः।
सीतामाख्याहि भद्रं ते वधमाख्याहि चात्मनः ॥ ३.६८.४ ॥
జటాయువా, నీవు మళ్ళీ మాట్లాడగలిగితే, సీత గురించి చెప్పు; నీకు శుభం కలుగుగాక, నీ వధ ఎలా జరిగిందో కూడా చెప్పు.
3.68.5
किंनिमित्तो जहारार्यां रावणस्तस्य किं मया।
अपराधं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया ॥ ३.६८.५ ॥
రావణుడు ఏ కారణంగా ఆర్య (సీత)ను అపహరించాడు? నా వల్ల అతనికి ఏ అపరాధం జరిగింది, దానిని చూసి రావణుడు నా ప్రియురాలిని హరించాడు?
3.68.6
कथं तच्चन्द्रसंकाशं मुखमासीन्मनोहरम्।
सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन् काले द्विजोत्तम ॥ ३.६८.६ ॥
ఓ ద్విజోత్తమా, ఆ సమయంలో చంద్రుని వంటి మనోహరమైన సీత ముఖం ఎలా ఉండెను? ఆ కాలంలో సీత ఏ మాటలు పలికెను?
3.68.7
कथंवीर्यः कथंरूपः किंकर्मा स च राक्षसः।
क्व चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः ॥ ३.६८.७ ॥
ఆ రాక్షసుడు ఎంత పరాక్రమవంతుడు, ఏ రూపంలో ఉంటాడు, ఏ కర్మలు చేస్తాడు? తాతా, అతని నివాసం ఎక్కడ? అడుగుతున్న నాకు చెప్పు.
3.68.8
तमुद्वीक्ष्य स धर्मात्मा विलपन्तमनाथवत्।
वाचा विक्लवया राममिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.८ ॥
అనాథలా విలపిస్తున్న అతనిని చూసి, ఆ ధర్మాత్ముడు తడబడే స్వరంతో రాముడితో ఈ మాటలు పలికాడు.
3.68.9
सा हृता राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना।
मायामास्थाय विपुलां वातदुर्दिनसंकुलाम् ॥ ३.६८.९ ॥
ఆ సీతను దుష్టబుద్ధి గల రాక్షసరాజు రావణుడు, గాలివానతో చీకటి కమ్మిన పెద్ద మాయను ఆశ్రయించి అపహరించాడు.
3.68.10
परिक्लान्तस्य मे तात पक्षौ छित्त्वा निशाचरः।
सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणामुखः ॥ ३.६८.१० ॥
తాతా, అలసిపోయిన నా రెక్కలను నరికి, ఆ రాత్రిచరుడు వైదేహి సీతను తీసుకుని దక్షిణ దిశగా వెళ్లాడు.
3.68.11
उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर्भ्रमति राघव।
पश्यामि वृक्षान् सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान् ॥ ३.६८.११ ॥
రాఘవా, నా ప్రాణాలు ఆగిపోతున్నాయి, దృష్టి తిరుగుతోంది; ఉశీర గడ్డి కిరీటాలు కలిగిన బంగారు వృక్షాలను నేను చూస్తున్నాను.
3.68.12
येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः।
विप्रणष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते ॥ ३.६८.१२ ॥
రావణుడు సీతను తీసుకుని వెళ్లే ఆ ముహూర్తంలోనే, పోగొట్టుకున్న ధనాన్ని దాని యజమాని త్వరగా తిరిగి పొందుతాడు.
3.68.13
विन्दो नाम मुहूर्तोऽसौ न च काकुत्स्थ सोऽबुधत् ।
त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
झषवद् बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ ३.६८.१३ ॥
ఓ కాకుత్స్థా, విందము అనే ఆ ముహూర్తాన్ని రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు గ్రహించలేదు. నీ ప్రియురాలు జానకిని అపహరించి, చేపను గాలం పట్టినట్లు అతడు త్వరలోనే నశిస్తాడు.
3.68.14
न च त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुतां प्रति।
वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रं हत्वा तं रणमूर्धनि ॥ ३.६८.१४ ॥
జనకుని కుమార్తె గురించి నువ్వు దుఃఖించకూడదు. యుద్ధ ముఖంలో అతడిని చంపి, త్వరలోనే వైదేహితో నీవు ఆనందిస్తావు.
3.68.15
असम्मूढस्य गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः।
आस्यात् सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम् ॥ ३.६८.१५ ॥
రాముడితో మాట్లాడుతున్న, మోహం లేని ఆ గ్రద్ద నోటి నుండి, మరణిస్తున్న సమయంలో మాంసంతో కూడిన రక్తం ప్రవహించింది.
3.68.16
पुत्रो विश्रवसः साक्षाद् भ्राता वैश्रवणस्य च।
इत्युक्त्वा दुर्लभान् प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥ ३.६८.१६ ॥
"నేను విశ్రవసుని కుమారుడను, వైశ్రవణుని సోదరుడను" అని చెప్పి, పక్షుల ప్రభువు దుర్లభమైన ప్రాణాలను విడిచాడు.
3.68.17
ब्रूहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य कृताञ्जलेः।
त्यक्त्वा शरीरं गृध्रस्य प्राणा जग्मुर्विहायसम् ॥ ३.६८.१७ ॥
"చెప్పు, చెప్పు" అని అంటూ, చేతులు జోడించిన రాముడు మాట్లాడుతుండగా, గ్రద్ద శరీరాన్ని విడిచి ప్రాణాలు ఆకాశంలోకి వెళ్లిపోయాయి.
3.68.18
स निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तथा।
विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात धरणीतले ॥ ३.६८.१८ ॥
అతడు తలను నేలపై ఉంచి, రెండు పాదాలను చాపి, తన శరీరాన్ని విసిరివేసి భూతలంపై పడిపోయాడు.
3.68.19
तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम्।
रामः सुबहुभिर्दुःखैर्दीनः सौमित्रिमब्रवीत् ॥ ३.६८.१९ ॥
ఎర్రని కన్నులున్న ఆ రాబందు ప్రాణం లేక పర్వతంలా పడి ఉండటం చూసి, అనేక దుఃఖాలతో దీనుడైన రాముడు సౌమిత్రితో ఇలా అన్నాడు.
3.68.20
बहूनि रक्षसां वासे वर्षाणि वसता सुखम्।
अनेन दण्डकारण्ये विशीर्णमिह पक्षिणा ॥ ३.६८.२० ॥
రాక్షసుల నివాసమైన ఈ అడవిలో అనేక సంవత్సరాలు సుఖంగా నివసించిన ఈ పక్షి, ఇక్కడ దండకారణ్యంలో ఛిన్నమై పడిపోయింది.
3.68.21
अनेकवार्षिको यस्तु चिरकालसमुत्थितः।
सोऽयमद्य हतः शेते कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ३.६८.२१ ॥
అనేక సంవత్సరాలుగా దీర్ఘకాలం జీవించిన ఇతడు ఈ రోజు హతుడై పడి ఉన్నాడు; కాలాన్ని అతిక్రమించడం నిజంగా కష్టం.
3.68.22
पश्य लक्ष्मण गृध्रोऽयमुपकारी हतश्च मे।
सीतामभ्यवपन्नो हि रावणेन बलीयसा ॥ ३.६८.२२ ॥
చూడు లక్ష్మణా! ఈ రాబందు నాకు ఉపకారి; నా కోసం హతుడయ్యాడు. బలవంతుడైన రావణుడు సీతపై పడినప్పుడు ఇతడు అడ్డుపడ్డాడు.
3.68.23
गृध्रराज्यं परित्यज्य पितृपैतामहं महत्।
मम हेतोरयं प्राणान् मुमोच पतगेश्वरः ॥ ३.६८.२३ ॥
రాబందుల గొప్ప పూర్వీకుల రాజ్యాన్ని విడిచి, నా కోసం ఈ పక్షిరాజు ప్రాణాలు విడిచాడు.
3.68.24
सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो धर्मचारिणः।
शूराः शरण्याः सौमित्रे तिर्यग्योनिगतेष्वपि ॥ ३.६८.२४ ॥
సౌమిత్రీ! ధర్మాన్ని ఆచరించే సజ్జనులు, శూరులు, శరణునిచ్చేవారు అన్నిచోట్లా కనిపిస్తారు; తిర్యక్ యోనులలో పుట్టినవారిలో కూడా.
3.68.25
सीताहरणजं दुःखं न मे सौम्य तथागतम्।
यथा विनाशो गृध्रस्य मत्कृते च परंतप ॥ ३.६८.२५ ॥
సౌమ్యా, సీతాపహరణం వల్ల నాకు కలిగిన దుఃఖం అంతగా లేదు; నా కారణంగా గృధ్రుడు నశించడమే ఎక్కువ బాధ కలిగిస్తోంది, శత్రుసంహారకా.
3.68.26
राजा दशरथः श्रीमान् यथा मम महायशाः।
पूजनीयश्च मान्यश्च तथायं पतगेश्वरः ॥ ३.६८.२६ ॥
నా మహాయశస్వి, శ్రీమంతుడైన రాజు దశరథుడు ఎలా పూజనీయుడో, మాననీయుడో, ఈ పక్షిరాజూ అలాగే.
3.68.27
सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि पावकम्।
गृध्रराजं दिधक्ष्यामि मत्कृते निधनं गतम् ॥ ३.६८.२७ ॥
సౌమిత్రీ, కట్టెలు తీసుకురా; అగ్నిని రగిలిస్తాను. నా కారణంగా మరణించిన గృధ్రరాజును దహిస్తాను.
3.68.28
नाथं पतगलोकस्य चितिमारोपयाम्यहम्।
इमं धक्ष्यामि सौमित्रे हतं रौद्रेण रक्षसा ॥ ३.६८.२८ ॥
పక్షిలోకపు ఈ నాథుడిని నేను చితిపై పెడతాను. సౌమిత్రీ, క్రూర రాక్షసుడిచే చంపబడిన ఇతడిని దహిస్తాను.
3.68.29
या गतिर्यज्ञशीलानामाहिताग्नेश्च या गतिः।
अपरावर्तिनां या च या च भूमिप्रदायिनाम् ॥ ३.६८.२९ ॥
యజ్ఞశీలుర గతి ఏదో, ఆహితాగ్నిల గతి ఏదో, అపరావర్తుల గతి ఏదో, భూమిదానం చేసినవారి గతి ఏదో—
3.68.30
मया त्वं समनुज्ञातो गच्छ लोकाननुत्तमान्।
गृध्रराज महासत्त्व संस्कृतश्च मया व्रज ॥ ३.६८.३० ॥
నా అనుమతితో నీవు ఉత్తమ లోకాలకు వెళ్ళు. గృధ్రరాజా, మహాసత్త్వుడా, నా చేత సంస్కరింపబడి వెళ్ళు.
3.68.31
एवमुक्त्वा चितां दीप्तामारोप्य पतगेश्वरम्।
ददाह रामो धर्मात्मा स्वबन्धुमिव दुःखितः ॥ ३.६८.३१ ॥
ఇలా చెప్పి, మండుతున్న చితిపై పక్షిరాజును ఉంచి, ధర్మాత్ముడైన రాముడు దుఃఖితుడై తన బంధువును వలె ఆయనను దహనం చేశాడు.
3.68.32
रामोऽथ सहसौमित्रिर्वनं गत्वा स वीर्यवान्।
स्थूलान् हत्वा महारोहीननुतस्तार तं द्विजम् ॥ ३.६८.३२ ॥
అప్పుడు పరాక్రమశాలి రాముడు సౌమిత్రితో కలిసి అడవికి వెళ్ళి, పెద్ద మహారోహి మృగాలను చంపి, ఆ ద్విజునికి తర్పణం చేశాడు.
3.68.33
रोहिमांसानि चोद्धृत्य पेशीकृत्वा महायशाः।
शकुनाय ददौ रामो रम्ये हरितशाद्वले ॥ ३.६८.३३ ॥
మహాయశస్వి అయిన రాముడు రోహి మృగాల మాంసాన్ని కోసి, ముక్కలుగా చేసి, ఆ రమణీయమైన పచ్చని గడ్డి మైదానంలో ఆ పక్షికి సమర్పించాడు.
3.68.34
यत् तत् प्रेतस्य मर्त्यस्य कथयन्ति द्विजातयः।
तत् स्वर्गगमनं पित्र्यं तस्य रामो जजाप ह ॥ ३.६८.३४ ॥
ద్విజులు మరణించిన మానవునికి ఏది చెబుతారో, అదే అతని స్వర్గగమనానికి పితృసంబంధమైన మంత్రం; రాముడు దానిని జపించాడు.
3.68.35
ततो गोदावरीं गत्वा नदीं नरवरात्मजौ।
उदकं चक्रतुस्तस्मै गृध्रराजाय तावुभौ ॥ ३.६८.३५ ॥
అప్పుడు గోదావరి నదికి వెళ్ళి, నరశ్రేష్ఠుని ఆ ఇద్దరు కుమారులు గృధ్రరాజుకు జలతర్పణం చేశారు.
3.68.36
शास्त्रदृष्टेन विधिना जलं गृध्राय राघवौ।
स्नात्वा तौ गृध्रराजाय उदकं चक्रतुस्तदा ॥ ३.६८.३६ ॥
శాస్త్రవిధిప్రకారం ఆ ఇద్దరు రాఘవులు స్నానం చేసి, ఆ సమయంలో గృధ్రరాజుకు జలతర్పణం చేశారు.
3.68.37
स गृध्रराजः कृतवान् यशस्करं
सुदुष्करं कर्म रणे निपातितः।
महर्षिकल्पेन च संस्कृतस्तदा
जगाम पुण्यां गतिमात्मनः शुभाम् ॥ ३.६८.३७ ॥
యుద్ధంలో అత్యంత కష్టమైన, కీర్తిదాయకమైన కార్యాన్ని చేసి అక్కడే నేలకూలిన ఆ గృధ్రరాజు, అప్పుడు మహర్షితో సమానమైన సంస్కారాలు పొంది, తన శుభమైన పుణ్యగతికి వెళ్ళాడు.
3.68.38
कृतोदकौ तावपि पक्षिसत्तमे
स्थिरां च बुद्धिं प्रणिधाय जग्मतुः।
प्रवेश्य सीताधिगमे ततो मनो
वनं सुरेन्द्राविव विष्णुवासवौ ॥ ३.६८.३८ ॥
పక్షులలో శ్రేష్ఠుడికి తర్పణం ఇచ్చి, వారిద్దరూ కూడా స్థిరమైన బుద్ధితో బయలుదేరారు; సీతను కనుగొనే దిశగా మనసు నిలిపి, దేవేంద్రులైన విష్ణువు మరియు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) వలె వనంలోకి వెళ్ళారు.