ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.69.1
कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ राघवौ तदा।
अवेक्षन्तौ वने सीतां जग्मतुः पश्चिमां दिशम् ॥ ३.६९.१ ॥
ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਕ-ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
3.69.2
तां दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ।
अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः ॥ ३.६९.२ ॥
ਤੀਰ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਬੇਰੋਕ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
3.69.3
गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम्।
आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम् ॥ ३.६९.३ ॥
ਝਾੜੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਰਗਮ, ਸੰਘਣਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ (ਬਨ)।
3.69.4
व्यतिक्रम्य तु वेगेन गृहीत्वा दक्षिणां दिशम्।
सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ ॥ ३.६९.४ ॥
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਵਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀਆਂ ਨੇ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।
3.69.5
ततः परं जनस्थानात् त्रिकोशं गम्य राघवौ।
क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ ॥ ३.६९.५ ॥
ਫਿਰ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ ਸੰਘਣੇ ਕ੍ਰੌਂਚਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
3.69.6
नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः।
नानावर्णैः शुभैः पुष्पैर्मृगपक्षिगणैर्युतम् ॥ ३.६९.६ ॥
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੇਘਾਂ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ ਵਰਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ (ਬਨ)।
3.69.7
दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद् वनं तौ विचिक्यतुः।
तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणदुःखितौ ॥ ३.६९.७ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦੇ ਰਹੇ; ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਰਣ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਰੁਕਦੇ ਹੋਏ।
3.69.8
ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा।
क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरे ॥ ३.६९.८ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਿੰਨ ਕੋਸ ਜਾ ਕੇ, ਕ੍ਰੌਂਚਾਰਣਯ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੇ।
3.69.9
दृष्ट्वा तु तद् वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम्।
नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम् ॥ ३.६९.९ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਬਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ; ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੰਘਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
3.69.10
ददृशाते गिरौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ।
पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम् ॥ ३.६९.१० ॥
ਉੱਥੇ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਫ਼ਾ ਵੇਖੀ; ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
3.69.11
आसाद्य च नरव्याघ्रौ दर्यास्तस्याविदूरतः।
ददर्शतुर्महारूपां राक्षसीं विकृताननाम् ॥ ३.६९.११ ॥
ਉਸ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਵਿਗੜੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ।
3.69.12
भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्।
लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम् ॥ ३.६९.१२ ॥
ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਘਿਣਾਉਣੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ; ਲਟਕਦੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਕਰਾਲ ਅਤੇ ਖੁਰਦਰੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ।
3.69.13
भक्षयन्तीं मृगान् भीमान् विकटां मुक्तमूर्धजाम्।
अवैक्षतां तु तौ तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ, ਵਿਕਰਾਲ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.69.14
सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः।
एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा समालम्भत लक्ष्मणम् ॥ ३.६९.१४ ॥
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਭਰਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਰਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਆ, ਅਸੀਂ ਰਮੀਏ', ਅਤੇ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ।
3.69.15
उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगुह्य च।
अहं त्वयोमुखी नाम लाभस्ते त्वमसि प्रियः ॥ ३.६९.१५ ॥
ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, 'ਮੈਂ ਤ੍ਵਯੋਮੁਖੀ ਨਾਮ ਦੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਲਾਭ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।'
3.69.16
नाथ पर्वतदुर्गेषु नदीनां पुलिनेषु च।
आयुश्चिरमिदं वीर त्वं मया सह रंस्यसे ॥ ३.६९.१६ ॥
'ਹੇ ਨਾਥ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਦੁਰਗਮ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਮੇਂਗਾ।'
3.69.17
एवमुक्तस्तु कुपितः खड्गमुद्धृत्य लक्ष्मणः।
कर्णनासस्तनं तस्या निचकर्तारिसूदनः ॥ ३.६९.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਵੈਰੀ-ਸੰਹਾਰਕ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
3.69.18
कर्णनासे निकृत्ते तु विस्वरं विननाद सा।
यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी घोरदर्शना ॥ ३.६९.१८ ॥
ਕੰਨ ਅਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਚੀਕੀ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹ ਆਈ ਸੀ ਉਸੇ ਰਾਹ ਭੱਜ ਗਈ।
3.69.19
तस्यां गतायां गहनं व्रजन्तौ वनमोजसा।
आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.१९ ॥
ਉਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
3.69.20
लक्ष्मणस्तु महातेजाः सत्त्ववाञ्छीलवाञ्छुचिः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ ३.६९.२० ॥
ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.69.21
स्पन्दते मे दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः।
प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये ॥ ३.६९.२१ ॥
ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
3.69.22
तस्मात् सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं मम।
ममैव हि निमित्तानि सद्यः शंसन्ति सम्भ्रमम् ॥ ३.६९.२२ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਆਰਯ, ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਕਨ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
3.69.23
एष वञ्जुलको नाम पक्षी परमदारुणः।
आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति ॥ ३.६९.२३ ॥
ਇਹ ਵੰਜੁਲਕ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਪੰਛੀ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਇਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.69.24
तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद् वनमोजसा।
संजज्ञे विपुलः शब्दः प्रभञ्जन्निव तद् वनम् ॥ ३.६९.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਭਾਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹੀ ਤੋੜ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
3.69.25
संवेष्टितमिवात्यर्थं गहनं मातरिश्वना।
वनस्य तस्य शब्दोऽभूद् वनमापूरयन्निव ॥ ३.६९.२५ ॥
ਉਹ ਸੰਘਣਾ ਬਣ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਬਣ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
3.69.26
तं शब्दं कांक्षमाणस्तु रामः खड्गी सहानुजः।
ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोरसम् ॥ ३.६९.२६ ॥
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵਾਰਧਾਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.69.27
आसेदतुश्च तद्रक्षस्तावुभौ प्रमुखे स्थितम्।
विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरेमुखम् ॥ ३.६९.२७ ॥
ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਕਬੰਧ।
3.69.28
रोमभिर्निशितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोच्छ्रितम्।
नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिःस्वनम् ॥ ३.६९.२८ ॥
ਤਿੱਖੇ, ਨੋਕਦਾਰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਹਾਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ; ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਭਿਆਨਕ, ਮੇਘ-ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ।
3.69.29
अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता।
महापक्षेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च ॥ ३.६९.२९ ॥
ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ, ਚਮਕਦੇ, ਵੱਡੇ, ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੰਭ ਨਾਲ।
3.69.30
एकेनोरसि घोरेण नयनेन सुदर्शिना।
महादंष्ट्रोपपन्नं तं लेलिहानं महामुखम् ॥ ३.६९.३० ॥
ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੀ ਅੱਖ; ਵੱਡੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੀਭ ਚੱਟਦਾ, ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਉਹ।
3.69.31
भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विजान्।
घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ ॥ ३.६९.३१ ॥
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਿੱਛ, ਸ਼ੇਰ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਬਾਹਾਂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
3.69.32
कराभ्यां विविधान् गृह्य ऋक्षान् पक्षिगणान् मृगान्।
आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान् मृगयूथपान् ॥ ३.६९.३२ ॥
ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਿੱਛ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਹਿਰਨ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਨੇਕ ਮਿਰਗ-ਯੂਥਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਸੀਟ ਰਿਹਾ ਸੀ।
3.69.33
स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः।
अथ तं समतिक्रम्य क्रोशमात्रं ददर्शतुः ॥ ३.६९.३३ ॥
ਉਹ ਰਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.69.34
महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृतम्।
कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम् ॥ ३.६९.३४ ॥
ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣਾ ਕਬੰਧ ਸੀ, ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਬੰਧ ਵਰਗਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ।
3.69.35
स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ।
जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन् बलात् ॥ ३.६९.३५ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ ਬਹੁਤ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਬਲ ਨਾਲ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਫੜ ਲਿਆ।
3.69.36
खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजौ महाभुजौ।
भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ ॥ ३.६९.३६ ॥
ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਤਿੱਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮਹਾਬਲੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਘਸੀਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
3.69.37
तत्र धैर्याच्च शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे।
बाल्यादनाश्रयाच्चैव लक्ष्मणस्त्वभिविव्यथे ॥ ३.६९.३७ ॥
ਉੱਥੇ ਧੀਰਜ ਕਾਰਨ ਸੂਰਬੀਰ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਏ; ਪਰ ਬਾਲਪਨ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
3.69.38
उवाच च विषण्णः सन् राघवं राघवानुजः।
पश्य मां विवशं वीर राक्षसस्य वशंगतम् ॥ ३.६९.३८ ॥
ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਵੀਰ, ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਬੇਬੱਸ ਹੋ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਿਆ ਹਾਂ।
3.69.39
मयैकेन तु निर्युक्तः परिमुच्यस्व राघव।
मां हि भूतबलिं दत्त्वा पलायस्व यथासुखम् ॥ ३.६९.३९ ॥
ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬਲੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਾਂ; ਹੇ ਰਾਘਵ, ਛੁੱਟ ਜਾਓ। ਮੈਨੂੰ ਭੂਤਬਲੀ ਦੇ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਓ।
3.69.40
अधिगन्तासि वैदेहीमचिरेणेति मे मतिः।
प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम् ॥ ३.६९.४० ॥
ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੋਗੇ; ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਰੀ-ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਧਰਤੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।
3.69.41
तत्र मां राम राज्यस्थः स्मर्तुमर्हसि सर्वदा।
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥ ३.६९.४१ ॥
ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.69.42
मा स्म त्रासं वृथा वीर नहि त्वादृग् विषीदति।
एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.४२ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਬੇਕਾਰ ਡਰ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਬੰਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਕਰੂਰ (ਰਾਖਸ਼ਸ) ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ...
3.69.43
तावुवाच महाबाहुः कबन्धो दानवोत्तमः।
कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ ॥ ३.६९.४३ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਬੰਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ?"
3.69.44
घोरं देशमिमं प्राप्तौ दैवेन मम चाक्षुषौ।
वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम् ॥ ३.६९.४४ ॥
"ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?"
3.69.45
इमं देशमनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः।
सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ ॥ ३.६९.४५ ॥
"ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ; ਤੀਰ, ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ।"
3.69.46
मां तूर्णमनुसम्प्राप्तौ दुर्लभं जीवितं हि वाम्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः ॥ ३.६९.४६ ॥
"ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਵਨ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਕਬੰਧ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ—
3.69.47
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता।
कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रम ॥ ३.६९.४७ ॥
ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਪਤਾ ਪਾ ਕੇ—
3.69.48
व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम्।
कालस्य सुमहद् वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ ३.६९.४८ ॥
"ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪੈ ਗਏ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਪਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ!"
3.69.49
त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ।
नहि भारोऽस्ति दैवस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ ३.६९.४९ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਵੇਖ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਦੈਵ ਦਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ।
3.69.50
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे।
कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः ॥ ३.६९.५० ॥
ਸੂਰਮੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਰੇਤ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.69.51
महायशा दाशरथिः प्रतापवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रविक्रमः
स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाकरोत् ॥ ३.६९.५१ ॥
ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਰਾਮ, ਅਤਿ ਪਰਾਕਰਮੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਦੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ।